پژوهشی جدید از دانشگاه لیژ بلژیک نشان میدهد که افزایش تعداد بیدارشدنهای کوتاه و ناخودآگاه در طول شب، با خطر ژنتیکی بالاتر ابتلا به آلزایمر مرتبط است. محققان با بررسی خواب بیش از ۵۰۰ فرد سالم، دریافتند این «ریز بیداریها» که فرد را کاملاً بیدار نمیکنند، میتوانند سالها پیش از بروز مشکلات حافظه، نشانهای از آسیبپذیری مغز باشند.
به گزارش فرهنگیان پرس، یافتههای جدید محققان دانشگاه لیژ در بلژیک که در نشریه مدیسن نت منتشر شده، حاکی از ارتباط معنادار میان تعداد بیدارشدنهای کوتاه مدت در خواب و خطر ژنتیکی ابتلا به بیماری آلزایمر است. این پژوهش که روی بیش از ۵۰۰ فرد سالم با میانگین سنی ۵۹ سال انجام شده، نشان داد افرادی که در طول شب دفعات بیشتری از خواب بیدار میشوند (حتی بدون اینکه متوجه شوند)، نمره خطر ژنتیکی بالاتری برای ابتلا به آلزایمر دارند. «ژیل واندروال»، محقق ارشد این مطالعه، در بیانیهای تأکید کرد که «خواب میتواند به یک نشانگر قابل دسترس برای شناسایی زودهنگام افراد آسیبپذیر تبدیل شود».
این «ریز بیداریها» که در واقع دورههای کوتاهی از فعالیت مغز هستند، فرد را کاملاً از خواب بیدار نمیکنند اما میتوانند چرخه خواب را مختل سازند. محققان با استفاده از ثبتهای مغزی (EEG) این بیداریها را ردیابی و با نمره خطر ژنتیکی هر فرد مقایسه کردند. نتیجه نشان داد که فراوانی بیشتر این بیداریها در میان بزرگسالان میانسال، با احتمال بیشتر ابتلا به آلزایمر مرتبط است. «پونیت تالوار»، دستیار تحقیقاتی دانشگاه، در این باره گفت: «بنابراین این ریز بیداریها بیاهمیت نیستند. برخی از الگوها میتوانند تجمع پروتئینهای دخیل در بیماری آلزایمر را افزایش دهند و با افزایش آسیبپذیری مرتبط باشند.»
محققان گمان میکنند که این بیداریها با «لوکوس سرولئوس» در ارتباط است؛ منطقهای کوچک به اندازه یک دانه برنج در ساقه مغز که نقش کلیدی در بیداری، توجه و تنظیم خواب دارد. جالب آنکه لوکوس سرولئوس یکی از نخستین نواحی مغز است که رسوبات پروتئینی غیرطبیعی مرتبط با آلزایمر، گاهی حتی از دوران نوجوانی، در آن ظاهر میشوند. واندروال تأکید کرد که مشاهده این ناحیه دشوار است، اما به نظر میرسد در مکانیسمهای اولیه مرتبط با این بیماری نقش دارد.
با توجه به اینکه ایران یکی از کشورهای با جمعیت سالمند رو به رشد است، این یافته برای نظام سلامت کشور اهمیت ویژهای دارد. بر اساس گزارش وزارت بهداشت، در سال ۱۴۰۴ حدود ۱.۲ میلیون نفر در ایران به آلزایمر مبتلا بودند و پیشبینی میشود این رقم تا سال ۱۴۱۰ به ۲.۵ میلیون نفر برسد. با این حال، مطالعات داخلی در حوزه اختلالات خواب و ارتباط آن با زوال عقل بسیار محدود بوده و بیشتر تحقیقات موجود، بر عوامل ژنتیکی و سبک زندگی متمرکز بودهاند. پژوهشهای پراکندهای نیز نشان داده که شیوع اختلالات خواب در میان معلمان و کارمندان آموزشوپرورش به دلیل فشارهای شغلی و استرسهای ناشی از تعطیلیهای مکرر مدارس در دوران جنگ، به طور قابل توجهی افزایش یافته است.
در شرایط کنونی که کشور با پیامدهای جنگ تحمیلی و تنشهای روانی ناشی از آن مواجه است، اختلالات خواب به یکی از معضلات جدی سلامت عمومی تبدیل شده است. پژوهشهایی که در بهار ۱۴۰۴ توسط انجمن روانپزشکی ایران انجام شد، نشان داد که حدود ۴۰ درصد از ساکنان مناطق جنگی و حاشیهای، از بیخوابی و بیداریهای مکرر شبانه رنج میبرند. این آمار در مقایسه با سال ۱۴۰۲ افزایش ۱۵ درصدی داشته است. همچنین بر اساس گزارش مرکز پژوهشهای مجلس در دیماه ۱۴۰۴، کیفیت خواب در میان معلمان شاغل در استانهای خوزستان، ایلام و کرمانشاه به شدت کاهش یافته و بسیاری از آنها از کابوسهای شبانه و بیداریهای مکرر شکایت دارند.
زیر ذرهبین فرهنگیان پرس
یافته جدید محققان بلژیکی، هرچند بر اساس جامعه آماری اروپایی انجام شده، اما زنگ خطری جدی برای نظام سلامت ایران و به ویژه قشر شاغل در آموزشوپرورش است که به دلیل استرسهای شغلی، تعطیلیهای مکرر مدارس در دوران جنگ و نگرانیهای معیشتی، با اختلالات خواب دستوپنجه نرم میکنند. با وجود اینکه بیش از یک سال از آغاز جنگ و به تبع آن آتشبس موقت میگذرد، اما هنوز برنامههای مدونی برای ارتقای سلامت روان و کیفیت خواب معلمان و دانشآموزان در مناطق جنگی طراحی نشده است. در حالی که محققان جهانی به دنبال نشانگرهای زیستی سادهای مانند خواب برای پیشبینی آلزایمر هستند، متأسفانه در داخل کشور، حتی آمار دقیقی از شیوع اختلالات خواب در میان فرهنگیان وجود ندارد. ضروری است وزارت بهداشت و وزارت آموزشوپرورش با همکاری یکدیگر، پژوهشهای گستردهای را در سطح ملی برای بررسی کیفیت خواب معلمان و دانشآموزان آغاز کنند و با ارائه راهکارهای عملی نظیر مشاورههای روانشناختی، مدیریت استرس و اصلاح الگوی خواب، از بروز آسیبهای جبرانناپذیر عصبی در آینده جلوگیری کنند. پیشگیری از آلزایمر، از همین امروز و با یک خواب آرام آغاز میشود.
