عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی شیراز با هشدار نسبت به رفتارهای خطرناک والدین هنگام خفگی کودک، تأکید کرد که اقداماتی مانند وارد کردن انگشت به دهان یا تکان دادن شدید کودک، میتواند وضعیت را وخیمتر کرده و جسم خارجی را به عمق راه هوایی بفرستد. او بر ضرورت تشخیص سرفه مؤثر از انسداد کامل و آموزش مهارتهای کمکهای اولیه تأکید کرد.
به گزارش فرهنگیان پرس، دکتر الهام زارع، متخصص اطفال و عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی شیراز، با اشاره به اینکه انسداد راه هوایی با جسم خارجی یکی از اورژانسهای شایع و مرگبار در کودکان است، گفت: «آگاهی از نحوه برخورد صحیح با این حادثه میتواند در نجات جان کودک مؤثر باشد و والدین باید تفاوت میان سرفه مؤثر و انسداد کامل راه هوایی را بشناسند». او افزود که در شیرخواران زیر یک سال، مایعاتی مانند شیر میتوانند از عوامل بروز خفگی باشند، اما در کودکان بزرگتر، بهویژه نوپایان، اشیای کوچک و برخی مواد غذایی مانند انگور، آجیل، سوسیس و آبنبات از عوامل مهم انسداد راه هوایی به شمار میروند.
زارع یکی از اشتباهات مهم هنگام خفگی کودک را انجام مداخلات غیرضروری در زمان سرفه مؤثر دانست و اظهار کرد: «اگر کودک در حال سرفه کردن است و هنوز میتواند نفس بکشد یا صدا تولید کند، نباید به پشت او ضربه زد یا مانورهای رفع انسداد را انجام داد». او ادامه داد: «سرفه، یکی از مؤثرترین مکانیسمهای دفاعی بدن برای خارج کردن جسم خارجی است؛ بنابراین در این شرایط باید در کنار کودک ماند، او را آرام کرد و اجازه داد سرفه کند تا جسم خارج شود». این متخصص اطفال تأکید کرد که زمانی باید مداخله جدی انجام شود که سرفه مؤثر نباشد و کودک نتواند نفس بکشد یا صحبت و گریه کند؛ زیرا این علائم میتواند نشاندهنده انسداد شدید یا کامل راه هوایی باشد.
عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی شیراز با هشدار نسبت به یکی از رفتارهای رایج در زمان خفگی، گفت: «وارد کردن انگشت به دهان کودک برای خارج کردن جسمی که دیده نمیشود، میتواند خطرناک باشد». او توضیح داد که این اقدام ممکن است جسم خارجی را به قسمتهای عمقیتر راه هوایی هل داده و باعث انسداد کامل شود؛ همچنین احتمال آسیب به بافتهای نرم دهان و گلو را افزایش میدهد. زارع همچنین نسبت به تکان دادن شدید کودک یا وارد کردن ضربات بیهدف هشدار داد و افزود: «والدین معمولاً در شرایط خفگی به دلیل ترس و اضطراب شدید، ممکن است دست به اقدامات تهاجمی بزنند؛ در حالی که تکان دادن شدید کودک یا ضربات نادرست میتواند وضعیت را وخیمتر کند».
بر اساس آمارهای منتشر شده در سال ۱۴۰۴، سالانه حدود ۵۰۰ تا ۸۰۰ کودک در ایران به دلیل خفگی ناشی از ورود جسم خارجی به راه هوایی، جان خود را از دست میدهند و بسیاری دیگر نیز با آسیبهای جدی مغزی ناشی از کماکسیژنی مواجه میشوند. همچنین گزارشهای اورژانس کشور نشان میدهد که بیش از ۳۰ درصد از موارد خفگی در کودکان زیر سه سال رخ میدهد و مهمترین عوامل آن، مواد غذایی گرد مانند مغزها، انگور، هاتداگ و آبنبات، همچنین قطعات کوچک اسباببازی است. با وجود این آمار نگرانکننده، بسیاری از والدین و مراقبان کودک، آموزشهای لازم را برای مواجهه با این اورژانس ندیدهاند و در لحظه بحران، اقدامات اشتباهی انجام میدهند که نهتنها کمکی به نجات کودک نمیکند، بلکه مرگ او را تسریع میبخشد.
این متخصص اطفال در ادامه به تشریح اقدامات صحیح برای رفع انسداد راه هوایی در سنین مختلف پرداخت و گفت که در شیرخواران زیر یک سال، در صورت انسداد شدید راه هوایی، باید اقدامات رفع انسداد متناسب با این گروه سنی انجام شود که شامل پنج ضربه به پشت در وضعیت مناسب و سپس پنج فشار قفسه سینه است و این چرخه تا خروج جسم یا بیهوش شدن شیرخوار ادامه پیدا میکند. او افزود که در کودکان بالای یک سال، در صورت انسداد شدید راه هوایی، از مانورهای رفع انسداد شکمی (مانور هایملیش) استفاده میشود و اگر کودک بیهوش شود، باید بلافاصله احیای قلبی ریوی آغاز شود.
زارع بر اهمیت سرعت عمل در شرایط خفگی تأکید کرد و گفت: «اگر فرد دیگری در محل حضور دارد، یک نفر باید اقدامات نجات را آغاز کند و فرد دیگر همزمان با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرد». او ادامه داد که اگر فرد تنهاست، باید اقدامات نجات متناسب با وضعیت کودک را آغاز کند و در صورت بیهوش شدن کودک، بلافاصله احیای قلبی ریوی را شروع کرده و با اورژانس تماس بگیرد. زارع با اشاره به ضرورت بررسی کودک پس از رفع انسداد گفت: «حتی اگر جسم خارجی خارج شد و کودک حال عمومی خوبی پیدا کرد، بهتر است کودک توسط پزشک ارزیابی شود». وی افزود که ممکن است در جریان ورود یا خروج جسم، آسیبهایی به راه هوایی ایجاد شده باشد یا بخشی از جسم خارجی در مسیر تنفسی باقی مانده باشد؛ بنابراین بهبود ظاهری کودک همیشه به معنای برطرف شدن کامل مشکل نیست.
این متخصص اطفال، پیشگیری را مهمترین اقدام برای کاهش خطر خفگی دانست و اظهار کرد که والدین باید مواد غذایی و اشیایی را که احتمال انسداد راه هوایی دارند، بشناسند و نحوه صحیح مصرف یا استفاده از آنها را متناسب با سن کودک رعایت کنند. او مواد غذایی گرد مانند انواع مغزها، انگور، ذرت بوداده، آبنبات، هویج خام و برخی فرآوردههای گوشتی مانند هاتداگ را از مواد غذایی پرخطر عنوان کرد و گفت که برای کودکان خردسال باید از دادن این مواد خودداری شود و در سنین بالاتر نیز این مواد به شکل ایمن، متناسب با سن کودک و با نظارت بزرگسالان مصرف شوند. زارع ادامه داد که کودک هنگام غذا خوردن باید نشسته باشد و نباید در زمان خوردن غذا راه برود، بدود، بازی کند یا دراز بکشد؛ زیرا این رفتارها میتواند خطر ورود غذا به راه هوایی و خفگی را افزایش دهد.
او به ضرورت توجه والدین به محیط اطراف کودک اشاره کرد و گفت که اشیای کوچک، قطعات اسباببازی، وسایل مربوط به خواهر و برادرهای بزرگتر و سایر اجسام قابل بلع باید از دسترس شیرخواران و کودکان خردسال دور نگه داشته شوند. کیسههای پلاستیکی و بادکنکهای لاتکس نیز میتوانند خطر خفگی ایجاد کنند و باید دور از دسترس کودکان قرار گیرند. زارع خاطرنشان کرد که والدین هنگام خرید اسباببازی باید به هشدارهای درجشده روی بستهبندی توجه کنند و از در اختیار قرار دادن اسباببازیهای کوچک یا دارای قطعات ریز که برای کودکان زیر سه سال نامناسب اعلام شدهاند، خودداری کنند.
زیر ذرهبین فرهنگیان پرس
آمار سالانه ۵۰۰ تا ۸۰۰ مرگ کودک بر اثر خفگی در ایران، زنگ خطری جدی برای نظام سلامت و آموزش کشور است. این در حالی است که با آموزش ساده و در دسترس کمکهای اولیه به والدین و مراقبان، میتوان بخش قابل توجهی از این مرگهای قابل پیشگیری را کاهش داد. آنچه در این میان مغفول مانده، نبود برنامههای منظم و اجباری آموزش کمکهای اولیه برای والدین، به ویژه در دوران بارداری و پس از زایمان، در نظام مراقبتهای بهداشتی کشور است. در بسیاری از کشورهای توسعهیافته، آموزش مانورهای رفع خفگی و احیای قلبی ریوی برای والدین جدید، بخشی از بسته خدماتی روتین است، اما در ایران، این آموزشها عمدتاً به مراکز خصوصی و دورههای اختیاری محدود شده است.
از سوی دیگر، با توجه به اینکه بخش بزرگی از کودکان در طول روز در مراکز پیشدبستانی و مهدکودکها حضور دارند، ضرورت آموزش مربیان این مراکز در زمینه کمکهای اولیه و برخورد با خفگی، امری حیاتی است. بررسیهای فرهنگیان پرس نشان میدهد که بسیاری از مهدکودکها و مراکز پیشدبستانی، مربیانی با آموزشهای سطحی یا فاقد گواهی معتبر کمکهای اولیه دارند و این شکاف آموزشی میتواند در مواقع بحرانی به قیمت جان کودکان تمام شود. همچنین در مدارس ابتدایی، با توجه به حضور دانشآموزان در زنگهای تفریح و مصرف مواد غذایی مختلف در بوفه مدرسه، احتمال بروز خفگی وجود دارد، اما در کتب درسی و برنامههای آموزشی مدارس، هیچ آموزش عملی و اجباری در این زمینه برای دانشآموزان و معلمان گنجانده نشده است.
بیتردید، وزارت آموزش و پرورش، وزارت بهداشت و سازمان بهزیستی باید با همکاری یکدیگر، پویشهای ملی آموزش کمکهای اولیه را در مدارس، مراکز پیشدبستانی و شبکه بهداشت کشور راهاندازی کنند و آموزش مانورهای نجات خفگی را به یک الزام عمومی تبدیل نمایند. هزینه این آموزشها در مقایسه با هزینههای سنگین درمانی و روحی ناشی از مرگ یا آسیب مغزی کودکان، ناچیز است و ثمره آن، نجات جان هزاران کودک در سال خواهد بود. همچنین صداوسیما و رسانههای عمومی باید با تولید محتواهای جذاب و کوتاه، این مهارتهای حیاتی را به زبان ساده به خانوادهها آموزش دهند. فرهنگسازی پیشگیرانه، کلید طلایی کاهش این فاجعه خاموش است.
