معاون آموزش ابتدایی وزارت آموزش و پرورش با اعلام شناسایی ۱۴۱ هزار کودک بازمانده از تحصیل در سال تحصیلی گذشته، از بازگشت بیش از ۴۰ هزار دانشآموز به مدارس خبر داد و تأکید کرد که فقر اقتصادی، مشکلات اجتماعی و عوامل فرهنگی، مهمترین موانع تحصیل کودکان هستند. او همچنین از کاهش ۸۴۳۹ کلاس با تراکم بالای ۳۵ نفر و تأمین معلم برای تمام کلاسهای درس در سال تحصیلی جدید خبر داد.
به گزارش فرهنگیان پرس، رضوان حکیمزاده، معاون آموزش ابتدایی وزارت آموزش و پرورش در گفتوگو با خبرنگار آنا، از شناسایی ۱۴۱ هزار کودک بازمانده از تحصیل در دوره ابتدایی خبر داد و گفت: «جذب بازماندگان از تحصیل یکی از مهمترین مأموریتهای وزارت آموزش و پرورش است». او با اشاره به اینکه این موضوع از طریق برنامه انسداد مبادی بیسوادی و طرح شهید محمودوند دنبال میشود، افزود: «در این طرح، آمار ثبتنامشدگان مدارس با اطلاعاتی که از سازمان ثبت احوال دریافت میشود مقایسه شده و کودکانی که کد ملی آنها در اختیار آموزش و پرورش قرار گرفته، اما نام آنها در فهرست ثبتنامشدگان مدارس وجود ندارد، شناسایی میشوند».
حکیمزاده با تأکید بر اینکه برای هر دانشآموز بازمانده از تحصیل یک پیگیریکننده اختصاص داده میشود، خاطرنشان کرد که در مرحله نخست باید دلایل عدم حضور کودک در مدرسه بررسی شود و سپس تلاش برای بازگرداندن او به چرخه تحصیل آغاز میگردد. او درباره دشواری شناسایی برخی کودکان اظهار کرد که برای تعدادی از آنان به دلیل نامعتبر بودن آدرس ثبتشده یا مسدود بودن شماره تماس، امکان دسترسی وجود ندارد.
معاون آموزش ابتدایی در ادامه به دلایل بازماندن کودکان از تحصیل اشاره کرد و گفت: «مجموعهای از عوامل اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و آموزشی در این زمینه شناسایی شده است که از جمله آنها میتوان به فقر اقتصادی، بیسرپرستی یا بدسرپرستی، محرومیت شدید، عوامل فرهنگی از جمله تعصب خانوادهها، جابهجایی، کودکان کار و سایر مشکلات اجتماعی اشاره کرد» و تأکید کرد که کمترین سهم مربوط به عوامل آموزشی از جمله نبود مدرسه یا معلم بوده است. حکیمزاده با بیان اینکه آموزش و پرورش برای حضور همه کودکان در مدرسه تلاش میکند، تصریح کرد: «در همین راستا ۳۵۸ مدرسه در کشور داریم که تنها یک دانشآموز دارند و برای همان یک دانش آموز نیز یک معلم اختصاص داده شده است.» او همچنین گفت: «برای نخستینبار در سال گذشته توانستیم بیش از ۴۰ هزار دانشآموز را به مدرسه بازگردانیم که رقم قابل توجهی است.»
بررسی آمارهای منتشرشده در سال ۱۴۰۴ نشان میدهد که تعداد بازماندگان از تحصیل در دوره ابتدایی در مقاطع مختلف با نوساناتی همراه بوده است. بر اساس آخرین گزارشهای رسمی وزارت آموزش و پرورش (بهمن ۱۴۰۴)، در دوره ابتدایی حدود ۱۴۸ هزار و ۵۰۵ کودک بازمانده از تحصیل شناسایی شدهاند که این رقم نسبت به سال قبل (۱۵۵ هزار نفر) کاهش یافته و در سال تحصیلی جاری بیش از ۳۹ هزار و ۷۴۱ کودک به چرخه آموزش بازگشتهاند. همچنین بر اساس پایشهای تطبیقی میان آمار ثبتنامشدگان و موالید ۶ تا ۱۱ سال، تا کنون بیش از ۶۴ هزار و ۱۷۵ دانشآموز ششسال تمام به عنوان بازمانده از تحصیل شناسایی شدهاند و در مجموع دوره ابتدایی، تعداد بازماندگان از تحصیل به ۱۶۱ هزار نفر رسیده که نسبت به ۱۹۵ هزار نفر در سال گذشته کاهش محسوسی را نشان میدهد. با این حال، کارشناسان هشدار میدهند که آمار واقعی بازماندگان (بهویژه در مقاطع بالاتر) بسیار بیشتر از ارقام اعلام شده است. در سال تحصیلی ۱۴۰۳-۱۴۰۲، مرکز آمار ایران نرخ ترک تحصیل را در مقطع متوسطه اول ۶.۴۱ درصد و در متوسطه دوم ۲.۶۹ درصد اعلام کرد؛ اما در بهروزرسانیهای اخیر (۱۴۰۵-۱۴۰۴)، معاون آموزش متوسطه وزارت آموزش و پرورش از کاهش این نرخها به ۳.۳۹ درصد در متوسطه اول و ۱.۶۲ درصد در متوسطه دوم خبر داده است.
حکیمزاده در بخش دیگری از این گفتوگو به موضوع تراکم کلاسهای درس اشاره کرد و اظهار داشت که بر اساس مصوبه ۸۸۶ شورای عالی آموزش و پرورش، تراکم مطلوب و استاندارد کلاس درس در دوره ابتدایی ۲۰ نفر و حداکثر تراکم قابل قبول ۲۶ نفر تعیین شده است. او افزود که در قانون برنامه هفتم توسعه نیز مقرر شده است که هیچ کلاسی با تراکم بالای ۳۵ نفر وجود نداشته باشد، هرچند این به معنای مطلوب بودن تراکم ۳۵ نفر نیست. معاون آموزش ابتدایی با اشاره به اقدامات انجامشده در این زمینه عنوان کرد که سال گذشته تعداد کلاسهای بالای ۳۵ نفر در دوره ابتدایی ۸ هزار و ۴۳۹ مورد کاهش یافته است و امسال نیز در دستورالعملهای ساماندهی نیروی انسانی و ثبتنام مقرر شده است که ورودی پایهها با تعداد کمتری نسبت به سال گذشته ثبتنام شوند.
بر اساس گزارشهای موجود، میانگین تراکم کلاسهای درس در مقاطع مختلف ابتدایی در سال ۱۴۰۴ بهترتیب ۲۶.۶۲ نفر در کلاس اول، ۲۷.۷۹ نفر در کلاس دوم، ۲۸.۸۱ نفر در کلاس سوم، ۲۸.۸۸ نفر در کلاس چهارم، ۲۷.۴۹ نفر در کلاس پنجم و ۲۷.۱۵ نفر در کلاس ششم بوده است. این ارقام نشان میدهد که با وجود کاهش کلاسهای بالای ۳۵ نفر، همچنان فاصله قابل توجهی با تراکم مطلوب ۲۰ نفر وجود دارد. در استان تهران، میانگین تراکم کلاسهای ابتدایی از ۳۳ نفر در سال گذشته به ۲۹ نفر در سال جاری کاهش یافته و بیش از ۴ هزار کلاس درس با تراکم بالای ۳۵ نفر در این استان کاهش یافته که سهم دوره ابتدایی از این تعداد حدود ۳۴۰۰ کلاس بوده است. با این حال، در برخی مناطق مانند شهر کرمان، میانگین تراکم کلاس درس به ۳۸ نفر در هر کلاس میرسد که فاصله عمیقی با استانداردهای تعیینشده دارد.
حکیمزاده در ادامه درباره وضعیت تأمین معلم در دوره ابتدایی در سال تحصیلی جدید اظهار داشت که با تمهیدات و پیشبینیهای انجامشده و سازماندهی نیروی انسانی، کلاس درسی بدون معلم نخواهیم داشت. او با بیان اینکه کمبود نیروی انسانی از نظر استانداردهای مطلوب همچنان وجود دارد، گفت: «استاندارد مطلوب این است که مدارس علاوه بر معلم، مشاور، معاون، مربی بهداشت و مربی تربیتبدنی به تعداد کافی داشته باشند و کلاسها نیز با تراکم مناسب برگزار شوند.» او افزود: «وقتی با کمبود نیرو مواجه میشویم، اولویت با تأمین معلم برای کلاس درس است و ممکن است برخی نیروهای کیفیتبخش مانند مشاوران، مربیان تربیتبدنی، مربیان بهداشت و معاونان مدارس ناچار شوند در آموزش کلاسهای درس نیز همکاری کنند.»
بر اساس گزارشهای منتشرشده در سال ۱۴۰۴، مجوز استخدام ۸۲ هزار معلم جدید برای این سال اخذ شده است. از این تعداد، حدود ۲۹ هزار و ۷۵۰ نفر از طریق آزمون استخدامی وارد مدارس میشوند و ۴۰ درصد از معلمان بازنشسته نیز به همکاری خود ادامه میدهند. همچنین حدود ۲۲ هزار دانشجومعلم با مدرک کارشناسی از دانشگاه فرهنگیان فارغالتحصیل و وارد مدارس میشوند که نیمی از آنان در مقطع ابتدایی فعالیت خواهند کرد. حکیمزاده درباره اقدامات انجامشده برای مدیریت کمبود نیروی انسانی اظهار کرد که از همکاران در آستانه بازنشستگی درخواست شده در صورت تمایل، خدمت خود را ادامه دهند که خوشبختانه استقبال خوبی از این موضوع صورت گرفته است.
زیر ذرهبین فرهنگیان پرس
با وجود کاهش آمار بازماندگان از تحصیل و کلاسهای با تراکم بالا، همچنان نگرانیهای جدی درباره کیفیت آموزش در دوره ابتدایی وجود دارد. آمار ۱۴۱ هزار کودک بازمانده از تحصیل، اگرچه نسبت به سالهای قبل کاهش یافته، نشاندهنده عمق فاجعهای است که سالهاست گریبانگیر نظام آموزشی کشور شده است. آنچه این گزارش کمتر به آن پرداخته، نقش نابرابریهای منطقهای و محرومیتهای اقتصادی در تشدید این بحران است. بررسیها نشان میدهد که سهم عوامل آموزشی در بازماندگی از تحصیل تنها ۳ درصد است و ۹۷ درصد باقیمانده ریشه در مسائل اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی دارد. این یعنی حل مسئله بازماندگی از تحصیل اساساً خارج از توان وزارت آموزش و پرورش است و نیازمند عزم ملی و همکاری همه دستگاههاست. موضوعی که خود حکیمزاده نیز به آن اذعان کرده و گفته است: «برای حل عوامل اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی، به همافزایی سایر دستگاهها و سازمانها در کنار آموزش و پرورش نیاز داریم.»
از سوی دیگر، وعده «کلاس بدون معلم» در شرایطی داده میشود که استاندارد مطلوب نیروی انسانی در مدارس ابتدایی تأمین نیست و بسیاری از نیروهای کیفیتبخش مانند مشاوران و مربیان تربیتبدنی ناچار به تدریس در کلاسهای درس میشوند. این یعنی کیفیت آموزش قربانی کمبود نیرو میشود. همچنین تراکم ۲۶ تا ۲۹ نفر در کلاسهای ابتدایی اگرچه از ۳۵ نفر کمتر است، اما همچنان با استاندارد ۲۰ نفره فاصله زیادی دارد. با توجه به اینکه بیش از ۹ میلیون دانشآموز در دوره ابتدایی مشغول به تحصیل هستند و ۷۱ هزار و ۵۸۹ مدرسه در سراسر کشور فعالیت میکنند تحقق تراکم مطلوب نیازمند سرمایهگذاری گسترده در ساخت مدارس جدید و جذب نیروی انسانی متخصص است. رئیسجمهور پیشتر وعده داده بود که ظرف یک سال برای تمام مناطق محروم فاقد مدرسه، مدارس استاندارد ساخته شود. اکنون و در آستانه سال تحصیلی جدید، باید پرسید این وعده تا چه اندازه محقق شده و آیا نهضت محرومیتزدایی از فضاهای آموزشی توانسته است بخشی از این خلأ را پر کند؟ آنچه مسلم است، بدون تحول اساسی در سیاستهای اقتصادی و اجتماعی و تخصیص بودجههای جدی به آموزش و پرورش، این زخم کهنه همچنان بر پیکره نظام تعلیم و تربیت ایران باقی خواهد ماند.
