به گزارش فرهنگیان پرس، عباس زارع، مدیرکل نوسازی، توسعه و تجهیز مدارس استان تهران، در نشستی خبری با اصحاب رسانه که گزارش آن امروز شنبه دوم آبان منتشر شد، آخرین وضعیت اجرای نهضت توسعه عدالت آموزشی در این استان را تشریح کرد؛ گزارشی که در کنار آمارهای رو به بهبود، بر یک واقعیت تلخ تأکید داشت: در بسیاری از شهرستان‌های استان تهران، مشکل اصلی ساخت مدرسه نه فقط اعتبار، بلکه نبود زمین آموزشی است.
به گزارش خبرگزاری آنا، زارع گفت: «در ابتدای اجرای نهضت توسعه عدالت آموزشی، سرانه فضای آموزشی استان تهران به ازای هر دانش‌آموز ۵.۲۸ مترمربع بود، اما بر اساس آخرین آمار مربوط به آبان‌ماه سال ۱۴۰۴، این میزان به ۵.۷۹ مترمربع افزایش یافته است.» به گفته او، متوسط سرانه فضای آموزشی کشور حدود ۵٫۵۹ مترمربع است و استان تهران با وجود محدودیت‌های گسترده در تأمین زمین و تراکم بالای جمعیت دانش‌آموزی توانسته فاصله خود را با میانگین کشوری کاهش دهد. وی همچنین یادآوری کرد که استان تهران در آغاز اجرای این نهضت از نظر سرانه فضای آموزشی در رتبه بیست‌وهشتم کشور قرار داشت. آمار جدید استان نیز قرار است در آبان یا آذر ۱۴۰۵ پس از جمع‌بندی وزارت آموزش‌وپرورش و سازمان نوسازی مدارس اعلام شود.
کارنامه نهضت در تهران؛ ۲۲۷ مدرسه تحویل شد
مدیرکل نوسازی مدارس استان تهران درباره عملکرد اجرایی این برنامه توضیح داد که ۶۳۸ مدرسه با زیربنای موردنیاز حدود یک میلیون و ۲۰۰ هزار مترمربع در برنامه توسعه فضاهای آموزشی استان قرار گرفته است. خبرگزاری ایسنا نیز به نقل از زارع گزارش داد: «از مجموع پروژه‌های تعریف‌شده، تاکنون ۲۲۷ مدرسه با ۲ هزار و ۶۸۷ کلاس درس تکمیل و به آموزش‌وپرورش تحویل داده شده است.» او افزود که بر اساس بررسی‌های انجام‌شده، میزان فضای آموزشی ایجادشده در این بخش با عملکرد ۱۱ استان کشور برابری می‌کند.
به گفته زارع، در حال حاضر ۴۲۸ پروژه از مجموع ۶۳۸ پروژه تعریف‌شده وارد مرحله عملیاتی شده‌اند. هدف نهایی نیز رسیدن به سرانه ۶٫۱ مترمربع در پایان برنامه هفتم توسعه است. وی گفت: «تلاش ما این است که با تداوم اجرای پروژه‌ها و هماهنگی میان دستگاه‌های مسئول، نه‌تنها به این هدف دست پیدا کنیم، بلکه از آن نیز فراتر برویم.» او تحقق این هدف را نیازمند تداوم اجرای پروژه‌ها، تأمین اعتبارات، رفع موانع اجرایی و استفاده حداکثری از ظرفیت دستگاه‌های مختلف دانست و از برگزاری حدود ۱۵۷ ساعت جلسه و پیگیری در استانداری تهران برای پیشبرد این برنامه خبر داد.
مهم‌ترین بخش سخنان مدیرکل نوسازی مدارس استان، به مانع زمین اختصاص داشت. زارع گفت: «مشکل اصلی ما در بسیاری از مناطق، کمبود زمین آموزشی است. در برخی شهرستان‌ها، با وجود نیاز جدی به احداث مدرسه، به دلیل نبود زمین مناسب امکان آغاز پروژه‌های جدید متناسب با نیاز جمعیت دانش‌آموزی وجود ندارد.» او قرچک را مثال زد؛ شهرستانی که به دلیل محدودیت زمین در سال‌های گذشته روند ساخت مدرسه در برخی مناطق آن به یک یا دو پروژه در سال می‌رسید. به گفته وی، با پیگیری‌های انجام‌شده، شمار پروژه‌های فعال در شهرستان قدس و مناطقی مانند بهارستان و شهریار افزایش یافته است. زارع تأکید کرد: «افزایش تعداد پروژه‌ها بدون تأمین زمین امکان‌پذیر نیست.»
تهران «برخوردار» نیست
مدیرکل نوسازی مدارس استان تهران همچنین از تصور عمومی درباره وضعیت آموزشی پایتخت انتقاد کرد و گفت: «تصور عمومی درباره برخورداری استان تهران از امکانات و زیرساخت‌های آموزشی با واقعیت‌های موجود فاصله دارد. برخلاف این تصور که تهران استانی برخوردار است، در بسیاری از مناطق با کمبود فضای آموزشی و محدودیت‌های جدی در تأمین زمین مواجه هستیم.» او اعتبارات دولتی را به‌تنهایی پاسخ‌گوی همه نیازها ندانست و از شهرداری‌ها، شرکت‌های عمران شهرهای جدید، بنگاه‌های اقتصادی از محل مسئولیت اجتماعی و خیرین مدرسه‌ساز خواست سهم بیشتری در ساخت مدرسه داشته باشند. زارع یادآوری کرد که در گذشته سهم مشارکت خیرین در پروژه‌های مدرسه‌سازی قابل توجه بود، اما با افزایش پروژه‌های دولتی در قالب نهضت، نیاز به جذب منابع بیشتر شده است.
این اظهارات در حالی مطرح می‌شود که به گزارش ایسنا، رئیس سازمان نوسازی، توسعه و تجهیز مدارس کشور یکم آبان اعلام کرد سرانه فضای آموزشی کل کشور اکنون ۵٫۵۹ مترمربع است و تا پایان برنامه هفتم باید به ۶٫۱ مترمربع برسد. وزیر آموزش‌وپرورش نیز ۲۸ مهر از ساخت ۲۳ هزار کلاس درس در دو سال گذشته خبر داده و گفته بود خیرین مدرسه‌ساز سال گذشته بیش از ۲۸٫۵ همت به توسعه فضاهای آموزشی کمک کردند و هدف‌گذاری امسال ۳۰ همت است. ۲۹ مهر نیز مدیرکل آموزش‌وپرورش شهر تهران از آماده‌سازی ۱۰ ملک بلااستفاده برای مولدسازی خبر داده و گفته بود فروش تنها یک ملک آموزشی در محدوده میدان ونک می‌تواند منابع ساخت ۶۰ تا ۷۰ مدرسه را فراهم کند. نهضت توسعه عدالت آموزشی در دولت چهاردهم کلید خورد و آمار آبان ۱۴۰۴ که زارع به آن استناد کرد، یکی از شاخص‌های سنجش اثر آن بر سرانه استان تهران است.
زیر ذره‌بین فرهنگیان پرس
آمارهای مدیرکل نوسازی مدارس استان تهران دو روی یک سکه‌اند. روی نخست، رشد سرانه از ۵٫۲۸ به ۵٫۷۹ مترمربع و عبور از میانگین کشوری است؛ دستاوردی که برای استانی که زمانی در رتبه بیست‌وهشتم بود، کوچک نیست. اما روی دوم، ۴۱۱ مدرسه‌ای است که از ۶۳۸ پروژه تعریف‌شده هنوز تحویل نشده و بخشی از آنها اساساً به دلیل نبود زمین، آغاز هم نشده‌اند. نکته مهم‌تر آنکه میانگین استانی، تفاوت میان محله‌های مرکزی و شهرستان‌های حاشیه‌ای مانند قرچک، بهارستان، شهریار و قدس را پنهان می‌کند؛ همان مناطقی که رشد جمعیت در آنها سریع‌تر از ساخت مدرسه بوده است.
برای معلمان، این آمار معنای ملموسی دارد: کمبود فضا یعنی کلاس‌های پرجمعیت، مدارس دونوبته و فشار مضاعف کاری که کیفیت آموزش را فرسوده می‌کند. گزارش میدانی اخیر ایرنا نیز از کلاس‌های ۴۰ نفره در برخی مدارس تهران حکایت داشت؛ واقعیتی که با میانگین‌های رسمی تناقض دارد و نشان می‌دهد سرانه بالاتر لزوماً به معنای کلاس استاندارد در هر محله نیست.
تکیه فزاینده بر خیرین و فروش املاک نیز پرسش‌برانگیز است. خیرین سهم ارزشمندی دارند، اما ساخت مدرسه وظیفه حاکمیتی است و نمی‌توان آموزش عمومی را به نوسان انگیزه‌های نیکوکارانه یا بازار ملک گره زد. فروش املاک آموزشی اگر شفاف نباشد، ممکن است به کوچک‌شدن دارایی‌های آموزش‌وپرورش بدون جایگزینی متناسب در مناطق محروم‌تر بینجامد.
راهکار، الزام قانونی و قابل پیگیری است: شهرداری‌ها و شرکت‌های عمران شهرهای جدید باید پیش از صدور پروانه‌های انبوه‌سازی، سهم زمین آموزشی را تحویل دهند و نقشه‌های تفصیلی کاربری آموزشی را بی‌کم‌وکاست اجرا کنند. همچنین انتشار عمومی فهرست پروژه‌ها، پیشرفت هر یک و منابع حاصل از مولدسازی در هر منطقه، و اولویت‌دادن به شهرستان‌های پرجمعیت حاشیه تهران، می‌تواند مدرسه‌سازی را از سطح آمارهای کلان به سطح کلاس‌های واقعی برساند؛ جایی که معلم و دانش‌آموز، نتیجه را باید با چشم ببینند.
