به گزارش فرهنگیان پرس، حسین سیمایی، وزیر علوم، تحقیقات و فناوری، در بازدید از نمایشگاه دستاوردهای مرکز رشد دانشگاه امام صادق(ع) که با عنوان «رویداد قرار هشتم» برپا شده است، بر ضرورت توسعه مراکز رشد در حوزه علوم انسانی تأکید کرد و پذیرفت که این حوزه در مسیر تجاری‌سازی و حل مسئله از سایر رشته‌ها عقب مانده است.
به گزارش خبرگزاری مهر، وزیر علوم در این بازدید درباره کارنامه زیست‌بوم فناوری کشور گفت: «در حوزه‌های پزشکی، مهندسی و کشاورزی، نزدیک به دو دهه است که مسیر تبدیل ایده به محصول، تجاری‌سازی و حل مسئله در کشور شکل گرفته و به همین دلیل، شرکت‌های دانش‌بنیان و پارک‌های علم و فناوری ایجاد شده‌اند. امروز بیش از ۱۶۰ هزار فناور فعال در این مجموعه‌ها حضور دارند که همگی محصول دانشگاه هستند.»
سیمایی سپس به جایگاه علوم انسانی در این مسیر پرداخت و با بیان اینکه این حوزه از دیگر حوزه‌ها عقب مانده است، افزود: «به نظر من دانشگاه امام صادق(ع) و مرکز رشدی که شهید مصباح پایه‌گذاری کردند، از پیشگامان اتصال ایده‌های علوم انسانی، ارتقای این ایده‌ها به محصول و حل مسئله هستند؛ با این حال، این مسیر همچنان باید توسعه پیدا کند و رشد بیشتری داشته باشد.»
پیشنهاد هم‌افزایی دو دانشگاه علوم انسانی
وزیر علوم در ادامه به تجربه دانشگاه علامه طباطبائی اشاره کرد و گفت: «دانشگاه علامه طباطبائی نیز این مسیر را آغاز کرده است و من توصیه می‌کنم دو دانشگاه با یکدیگر ارتباط برقرار کنند تا زمینه هم‌افزایی و توسعه فعالیت‌ها در این حوزه فراهم شود.» او همچنین بر گسترش همکاری مرکز رشد دانشگاه امام صادق(ع) با «آزمایشگاه تأثیر» مؤسسه پژوهش و برنامه‌ریزی آموزش عالی تأکید کرد و درباره آمادگی وزارتخانه گفت: «ما در مجموعه وزارت علوم حتماً از همکاری استقبال می‌کنیم.»
سیمایی از میان بخش‌های نمایشگاه، از مرکز تحلیل اجتماعی موسوم به «متا»، «رصدخانه عدالت اجتماعی» و فعالیت‌های مرتبط با حکمرانی و سیاست‌گذاری علم و فناوری نام برد. او با یادآوری تجربه خود در دولت گفت که در آن دوره پیشنهادهای مطرح در صحن دولت را از منظر عدالت اجتماعی پایش می‌کردند و گاهی گوشزد می‌شد که یک پیشنهاد ممکن است به تبعیض یا ایجاد رانت بینجامد. وزیر علوم درباره رصدخانه عدالت اجتماعی این مرکز رشد گفت: «فکر می‌کنم این رصدخانه می‌تواند به دولت کمک کند.» او همچنین از دانشجویان دعوت کرد از نمایشگاه بازدید کنند و با دستاوردهای این مرکز آشنا شوند.
از هسته دانشجویی تا نهاد مستقل
نمایشگاه «قرار هشتم» به گزارش پایگاه خبری سیاسی نیوز از ۲۶ مهر تا ۴ آبان در سالن شهید باغانی دانشگاه امام صادق(ع) برپاست و هر روز از ساعت ۹ تا ۲۰ پذیرای بازدیدکنندگان است. حمید ایزدبخش، مدیر این مرکز رشد، در نشست خبری پیش از رویداد گفته بود که فعالیت مرکز به ۱۱ اسفند ۱۳۹۲ بازمی‌گردد و مرکز تحلیل اجتماعی آن، پنل مطالعات طولی با مشارکت نزدیک به ۲۵ هزار نفر از مردم ایران را راه‌اندازی کرده است. مراسم افتتاحیه این رویداد نیز به گزارش خبرگزاری صدا و سیما، ۲۷ مهر با حضور علیرضا زاکانی، شهردار تهران، برگزار شد.
ایزدبخش به گزارش خبرگزاری آنا، مسیر رشد در این مرکز را حرکت «از فرد به حلقه، از حلقه به هسته و از هسته به نهاد» توصیف کرده و گفته بود که اکنون هشت هسته و دو نهاد برآمده از آن‌ها، یعنی رصدخانه عدالت اجتماعی و «متا»، در این مجموعه فعال‌اند. به گفته او، یکی از هسته‌ها با عنوان «تأمین مالی مردم‌نهاد» چند سال است روی طراحی بستری برای شبکه‌ای از صندوق‌های قرض‌الحسنه کار می‌کند و هسته سلامت نیز الگویی برای افزایش تاب‌آوری کادر درمان در شرایط بحرانی ارائه کرده که در یکی از بیمارستان‌ها اجرا شده است.
زیر ذره‌بین فرهنگیان پرس
اعتراف وزیر علوم به عقب‌ماندگی علوم انسانی در تجاری‌سازی، صادقانه اما دیرهنگام است. وقتی بیش از ۱۶۰ هزار فناور در پارک‌ها و شرکت‌های دانش‌بنیان فعال‌اند و سهم دانش‌آموختگان علوم انسانی از این زیست‌بوم چشمگیر نیست، مسئله فقط کم‌کاری دانشگاه‌ها نیست؛ قواعد بازی از ابتدا برای محصولات فنی، دارویی و صنعتی نوشته شده و برای خدماتی مانند مشاوره، آموزش، سنجش اجتماعی، محتوای فرهنگی و سیاست‌پژوهی، تعریف روشنی از «محصول دانش‌بنیان» و مسیر روشنی برای فروش وجود ندارد.
نمونه مرکز رشد دانشگاه امام صادق(ع) نیز نشان می‌دهد که بیشتر خروجی‌های این حوزه، از رصدخانه و پنل پیمایشی تا پیشنهادهای سیاستی، مشتری اصلی‌شان دولت و نهادهای عمومی است. این وابستگی، هم استقلال پژوهش را در معرض خطر قرار می‌دهد و هم درآمد این هسته‌ها را به بودجه‌های ناپایدار گره می‌زند؛ آن هم در شرایطی که کشور پس از جنگ تحمیلی در آتش‌بس موقت به سر می‌برد و منابع عمومی زیر فشار است. افزون بر این، نمایشگاه و رونمایی، شاخص موفقیت کارآفرینی نیست؛ معیار واقعی، تعداد شرکت‌های ثبت‌شده، اشتغال دانش‌آموختگان و درآمد پایدار از بازار است که در گزارش‌های این رویداد عددی درباره آن‌ها منتشر نشده است.
راه‌حل از سه گام می‌گذرد. نخست، وزارت علوم و معاونت علمی ریاست جمهوری باید فهرست مستقلی از «خدمات دانش‌بنیان علوم انسانی» با شاخص‌های سنجش اثر تعریف کنند تا تیم‌های دانشجویی این حوزه نیز به معافیت‌ها و تسهیلات دسترسی یابند. دوم، پیشنهاد هم‌افزایی دانشگاه‌های امام صادق(ع) و علامه طباطبائی باید به شبکه‌ای ملی از مراکز رشد علوم انسانی گسترش یابد و دانشگاه فرهنگیان نیز به آن بپیوندد؛ چراکه آموزش‌وپرورش با جمعیت بزرگ معلمان و میلیون‌ها دانش‌آموز، بزرگ‌ترین بازار بالقوه برای محصولات مشاوره، سنجش، آموزش معلمان و محتوای تربیتی است. سوم، گزارش سالانه این مراکز باید به جای شمار رویدادها، شمار شرکت‌ها، قراردادهای غیردولتی و دانشجویان شاغل را منتشر کند تا روشن شود ایده‌های علوم انسانی واقعاً از دیوار دانشگاه عبور کرده‌اند یا نه.
