مدیرکل مرکز مدیریت بیماری‌های غیرواگیر وزارت بهداشت از اجرای الگوی جدید برنامه جامع غربالگری سه سرطان پستان، کلورکتال و دهانه رحم در دانشگاه‌های علوم پزشکی اصفهان، قم و زاهدان خبر داد و تأکید کرد که این برنامه با رویکرد پیوسته از پیشگیری تا درمان و توانبخشی طراحی شده است. به گفته جعفر جندقی، هزینه‌بالای غربالگری سرطان‌های دیگر و تأییدشده‌بودن اثربخشی این سه سرطان در دنیا، دلایل اصلی انتخاب این سه نوع سرطان برای اجرای برنامه ملی است.
به گزارش فرهنگیان پرس، غربالگری سه سرطان شایع یعنی پستان، کلورکتال (روده بزرگ) و دهانه رحم، با الگویی جدید و جامع در سه دانشگاه علوم پزشکی کشور در حال اجراست . دکتر جعفر جندقی، مدیرکل مرکز مدیریت بیماری‌های غیرواگیر وزارت بهداشت، با اعلام این خبر گفت که دانشگاه‌های علوم پزشکی اصفهان، قم و زاهدان برای اجرای الگوی جدید این برنامه انتخاب شده‌اند.او تأکید کرد که برنامه جامع غربالگری این سه سرطان، بر محورهای «پیشگیری»، «درمان» و «توانبخشی» متمرکز است و این سه حوزه در تعامل کامل با یکدیگر قرار دارند.
مدیرکل مرکز مدیریت بیماری‌های غیرواگیر وزارت بهداشت در پاسخ به این پرسش که چرا برنامه غربالگری به سه سرطان محدود شده است، گفت: «اجرای برنامه غربالگری برای جمعیت عمومی بسیار هزینه‌بر است؛ هنگامی که درباره اجرای غربالگری تصمیم می‌گیریم، علاوه بر هزینه اثربخشی، موارد دیگر مانند نظر کارشناسان و توصیه‌های بین‌المللی را مدنظر قرار می‌دهیم.» به گفته او، متدها و هزینه اثربخشی غربالگری سرطان‌های پستان، کلورکتال و دهانه رحم در دنیا مورد تایید است و با روش‌های موجود می‌توان بیماری را خیلی زودهنگام شناسایی کرد . اگر با اجرای تست‌های غربالگری سرطان‌های دیگر موافقت حاصل شود، امکان اجرای غربالگری سایر سرطان‌ها در کشور نیز فراهم خواهد شد.
بر اساس آمارهای موجود، سرطان پستان شایع‌ترین سرطان در میان زنان ایرانی است و بیش از یک‌چهارم سرطان‌های زنان را تشکیل می‌دهد. میانگین سن ابتلا به این سرطان در ایران حدود ۴۸ سال گزارش شده است . آمارهای وزارت بهداشت نشان می‌دهد که حدود ۷۰ درصد زنان مبتلا به سرطان پستان در مراحل ۳ و ۴ بیماری به پزشک مراجعه می‌کنند . همچنین سرطان دهانه رحم با وجود اینکه یکی از مهم‌ترین سرطان‌های قابل پیشگیری است، پوشش غربالگری آن در کشور حدود ۴۰ درصد است .
جندقی با اشاره به اینکه برنامه غربالگری سرطان‌های دیگر نیز مطرح شده، گفت: «اگر بخواهیم غربالگری سرطان‌های دیگر را در کشور اجرا کنیم، کارشناسان می‌بایست هزینه اثربخشی را محاسبه کنند.» او افزود که راه‌اندازی غربالگری برای سایر سرطان‌ها بسیار هزینه‌بر است و نیازمند بررسی‌های دقیق کارشناسی است. بر اساس گزارش‌های بین‌المللی، یکی از اصول اساسی برنامه ملی کنترل سرطان، غربالگری و نهادینه کردن آن به عنوان یک وظیفه مهم بهداشتی است که علاوه بر صرفه‌جویی اقتصادی، به طور قابل توجهی در کاهش مرگ‌ومیر ناشی از سرطان نیز مؤثر بوده است .
در سال‌های اخیر، وزارت بهداشت اقداماتی را برای گسترش پوشش غربالگری و تشخیص زودهنگام انجام داده است. تشخیص زودهنگام سرطان‌های پستان، روده بزرگ و دهانه رحم در مراکز و شبکه‌های بهداشت روستا و شهرها و پایگاه‌های سلامت در همه دانشگاه‌های علوم پزشکی به‌صورت رایگان انجام می‌شود و افراد مشکوک به مراکز تشخیصی و درمانی ارجاع داده می‌شوند . بر اساس برنامه‌ریزی‌های انجام شده، کلیه افراد بالای ۵۰ سال می‌توانند با مراجعه به این مراکز از تست‌ها و کیت‌های تشخیصی غربالگری FIT برای سرطان روده بزرگ به صورت رایگان بهره‌مند شوند و در صورت مثبت بودن نتیجه، برای انجام کولونوسکوپی به مراکز دولتی ارجاع گردند .
زیر ذره‌بین فرهنگیان پرس
با وجود اقدامات مثبت وزارت بهداشت برای اجرای الگوی جدید غربالگری سه سرطان شایع، اما آنچه در این میان نگران‌کننده است، فاصله قابل توجه آمارهای فعلی با اهداف تعیین‌شده است. بر اساس اعلام دبیر کمیته ملی پیشگیری از سرطان وزارت بهداشت، میزان غربالگری سرطان دهانه رحم در کشور حدود ۴۰ درصد است، در حالی که هدف تعیین‌شده ۷۰ درصد اعلام شده است و نابرابری قابل توجهی میان استان‌ها وجود دارد؛ به‌گونه‌ای که میزان غربالگری در برخی استان‌ها حدود ۶۰ درصد و در برخی دیگر تنها ۱۱ درصد است . این شکاف عمیق نشان می‌دهد که صرف انتخاب دانشگاه‌های علوم پزشکی برای اجرای پایلوت، بدون توجه به زیرساخت‌های فرهنگی و آموزشی در مناطق مختلف، نمی‌تواند به نتیجه مطلوب برسد. تجربه تلخ سرطان پستان که ۷۰ درصد زنان مبتلا در مراحل پیشرفته تشخیص داده می‌شوند، نشان می‌دهد که فرهنگ‌سازی برای غربالگری و خودمراقبتی، دست‌کم به اندازه توسعه تجهیزات و زیرساخت‌های درمانی اهمیت دارد . اگر نظام سلامت نتواند با همکاری آموزش و پرورش، رسانه‌ها و نهادهای مدنی، سواد سلامت جامعه را در زمینه تشخیص زودهنگام ارتقا دهد، حتی پیشرفته‌ترین برنامه‌های غربالگری نیز با استقبال عمومی مواجه نخواهد شد و هزینه‌های سنگین درمان در مراحل پیشرفته، همچنان بر دوش خانواده‌ها و نظام سلامت باقی خواهد ماند.
