رضوان حکیمزاده معاون آموزش ابتدایی وزارت آموزش و پرورش از اجرای مرحله دوم طرح «حامی» با بیش از ۱۵ هزار و ۵۰۰ پایگاه در سراسر کشور خبر داد و گفت این طرح با هدف جبران کاستیهای یادگیری دانشآموزان در دروس پایه اجرا میشود. او همچنین از برگزاری اختتامیه جشنواره جابر بن حیان در فارس و رونمایی از کتاب آموزش خط نستعلیق خبر داد. در حالی که بیش از ۵ میلیون دانشآموز در این جشنواره شرکت کردهاند.
به گزارش فرهنگیان پرس، رضوان حکیمزاده معاون آموزش ابتدایی وزارت آموزش و پرورش در اختتامیه جشنواره جابر بن حیان در استان فارس، با اعلام خبر اجرای مرحله دوم طرح «حامی» اظهار کرد: «پس از نخستین مرحله طرح حامی که با همت معلمان در مساجد، پارکها، کانونها و حتی منازل معلمان برگزار شد، دومین مرحله آن نیز تابستان اجرایی شده و تا کنون بیش از ۱۵ هزار و ۵۰۰ پایگاه در سراسر کشور شکل گرفته است.» بر اساس شیوهنامه اجرایی این طرح که تیرماه ۱۴۰۵ ابلاغ شده، طرح «حامی» بر این باور استوار است که همه دانشآموزان توانایی یادگیری، رشد و پیشرفت دارند و تفاوت در سرعت یا شیوه یادگیری، نباید بهانهای برای محرومیت از آموزش باشد. وزیر آموزش و پرورش نیز پیشتر این طرح را یکی از مهمترین برنامههای وزارتخانه برای مقابله با فقر یادگیری دانسته بود.
حکیمزاده با اشاره به اهداف این طرح افزود: «طرح حامی در جهت کمک به دانشآموزانی که در طول سال تحصیلی نتوانستهاند مهارتهای لازم را در سه درس پایه یعنی علوم، فارسی و ریاضی کسب کنند، اجرا شده است.» او تأکید کرد دانشآموزان به صورت رایگان در این پایگاهها آموزشهای سواد پایه را فرامیگیرند تا آمادگی لازم را برای آغاز سال تحصیلی جدید داشته باشند. بر اساس آمارهای منتشرشده، حدود ۳۰۰ هزار دانشآموز مقطع ابتدایی در سراسر کشور زیر پوشش این طرح قرار گرفتهاند.
معاون آموزش ابتدایی در ادامه با اشاره به برگزاری جشنواره جابر بن حیان گفت: «سند تحول بنیادین آموزش و پرورش، بر گذر از حافظهمحوری و حرکت به سوی حافظهپروری و یادگیریهای عمیق تأکید دارد؛ برگزاری جشنواره دانشآموزی جابربنحیان به تقویت این مسیر کمک خواهد کرد.» حکیمزاده تغییر یادگیریهای حافظهمحور به یادگیریهای پایدار را از خروجیهای ارزشمند این جشنواره دانست و با اشاره به تأکید رئیسجمهور بر ارتقای کیفیت آموزش و آموزشهای عملی به دانشآموزان، بیان کرد این جشنواره با هدف فراهم کردن بسترهای متنوع و ایجاد فرصت مناسب یادگیری کمک میکند تا دانشآموزان خلاقیتهای خود را بروز دهند. بر اساس گزارشهای رسمی، بیش از ۵ میلیون دانشآموز ابتدایی در این جشنواره شرکت کردهاند که نشان از استقبال گسترده از این رویداد علمی دارد.
حکیمزاده در پایان این مراسم از کتاب «آموزش خط نستعلیق» تألیفشده در معاونت آموزش ابتدایی ادارهکل آموزش و پرورش استان فارس رونمایی کرد.
پیشینه طرح حامی؛ از مرحله اول تا دوم
طرح حمایت آموزشی مستمر یادگیرندگان «حامی» نخستین بار در تابستان ۱۴۰۴ با هدف جبران عقبماندگی تحصیلی دانشآموزان ابتدایی کلید خورد. در آن مرحله، پایگاههای آموزشی با همکاری معلمان در مساجد، پارکها، کانونهای فرهنگی و حتی منازل معلمان تشکیل شد. استقبال از این طرح به حدی بود که مسئولان آموزش و پرورش را بر آن داشت تا آن را در تابستان ۱۴۰۵ نیز ادامه دهند. شیوهنامه اجرایی طرح حامی ویژه تابستان ۱۴۰۵ در تیرماه امسال از سوی وزارت آموزش و پرورش ابلاغ شد و بر اساس آن، پایگاههای تابستانی بلافاصله پس از ثبت نتایج ارزشیابی تحصیلی در سراسر کشور فعال شدند.
با این حال، کارشناسان آموزشی معتقدند اگرچه طرح حامی گامی مثبت در جهت کاهش فقر یادگیری محسوب میشود، اما برای دستیابی به نتیجه پایدار، نیاز به نظارت مستمر بر فرآیند اجرا و ارزشیابی منطقهای از دانشآموزان تحت پوشش در پایان دوره دارد. همچنین برخی از منتقدان بر این باورند که آموزشهای جبرانی در تابستان، هرچند ضروری، اما نمیتواند جایگزین کیفیت آموزش در طول سال تحصیلی شود و باید ریشههای افت تحصیلی در نظام آموزشی مورد بررسی جدیتری قرار گیرد.
جشنواره جابر بن حیان؛ پلی به سوی یادگیری عمیق
جشنواره جابر بن حیان سالهاست که به عنوان یکی از مهمترین رویدادهای علمی آموزشی دوره ابتدایی در کشور برگزار میشود. هدف این جشنواره، توسعه شایستگیهای سهگانه (دانش، مهارت و نگرش) در دانشآموزان و پرورش روحیه تحقیق و پژوهش در آنان است. حضور بیش از ۵ میلیون دانشآموز در این جشنواره نشان از ظرفیت بالای این رویداد برای جذب مشارکت دانشآموزان دارد.
با این حال، پرسش اینجاست که این جشنواره تا چه اندازه توانسته است به هدف خود یعنی عبور از یادگیری حافظهمحور و حرکت به سوی یادگیریهای عمیق و پایدار دست یابد. برخی از صاحبنظران آموزشی معتقدند که برگزاری جشنوارههایی از این دست، اگرچه ضروری است، اما برای تحقق تحول بنیادین در نظام آموزشی، نیاز به تغییر اساسی در روشهای تدریس، محتوای کتب درسی و نظام ارزشیابی دارد.
زیر ذرهبین فرهنگیان پرس
طرح حامی و جشنواره جابر بن حیان، هر دو از برنامههای معاونت آموزش ابتدایی وزارت آموزش و پرورش، اگرچه در ظاهر نشان از تلاش برای بهبود کیفیت آموزشی دارند، اما در عمل با چالشهای جدی روبهرو هستند. نخست آنکه اجرای طرح حامی با بیش از ۱۵ هزار پایگاه در سراسر کشور، هرچند عدد قابل توجهی است، اما پرسش اینجاست که کیفیت این پایگاهها تا چه اندازه یکسان است و آیا دانشآموزان مناطق محروم و روستایی به همان اندازه از این آموزشها بهرهمند میشوند؟ تجربه سالهای گذشته نشان داده است که بسیاری از برنامههای آموزشی مقطعی، به دلیل نبود نظارت مستمر و استانداردهای مشخص، نتوانستهاند تأثیر پایدار بر کیفیت یادگیری دانشآموزان بگذارند.
دوم آنکه جشنواره جابر بن حیان با حضور بیش از ۵ میلیون دانشآموز، فرصتی ارزشمند برای کشف استعدادها و پرورش روحیه پژوهش در کودکان است، اما نباید از این واقعیت غافل شد که تحقق سند تحول بنیادین و عبور از حافظهمحوری، نیازمند عزمی فراتر از برگزاری جشنوارههای سالانه است. نظام آموزشی کشور همچنان بر محور حفظیات و آزمونهای حافظهمحور استوار است و تا زمانی که این رویکرد تغییر نکند، جشنوارههایی از این دست، بیشتر به یک مسکن موقت شبیه هستند تا درمانی اساسی.
سوم آنکه رونمایی از کتاب «آموزش خط نستعلیق» در استان فارس، اگرچه اقدامی ارزشمند در جهت حفظ میراث فرهنگی و هنری کشور محسوب میشود، اما در شرایطی که نظام آموزشی با بحرانهای جدیتری مانند کمبود معلم، نابرابری آموزشی و افت تحصیلی روبهروست، نباید این اقدامات تزئینی، مسئولان را از پرداختن به مسائل بنیادین غافل کند. معلمان و دانشآموزان در مناطق محروم، همچنان با کمبود امکانات اولیه آموزشی دستوپنجه نرم میکنند و اجرای طرحهایی از این دست، نباید آنان را از توجه به نیازهای واقعی نظام تعلیم و تربیت باز دارد.
