دانشگاه تهران در فراخوان جدید پذیرش استعدادهای درخشان برای مقطع دکتری، ارائه حداقل یک مقاله علمی معتبر را به عنوان یکی از شروط اصلی اعلام کرده است. این شرط در کنار معدلهای ۱۶ و ۱۷ برای مقاطع ارشد و دکتری، رقابت برای ورود به این دانشگاه را به شدت افزایش داده است.
به گزارش فرهنگیان پرس، دانشگاه تهران در راستای اجرای سیاستهای هدایت و حمایت از دانشجویان ممتاز و با هدف فراهم کردن زمینه جذب آنان در دورههای دکتری تخصصی (Ph.D) و کارشناسی ارشد، بر اساس آییننامه شورای هدایت استعدادهای درخشان وزارت علوم، برای سال تحصیلی ۱۴۰۶-۱۴۰۵ از میان دانشآموختگان و دانشجویان نیمسال آخر واجد شرایط، به شیوه استادمحور دانشجو میپذیرد.
بر این اساس پذیرش متقاضیان با نظر استاد میزبان و در قالب عنوان پروژه تخصصی انجام میشود. متقاضیان واجد شرایط باید تا ۳۰ مردادماه ۱۴۰۵ نسبت به ثبتنام و بارگذاری اطلاعات و مدارک خود در سامانه جامع آموزشی دانشگاه تهران اقدام کنند. دانشگاه تهران تأکید کرده است که ثبتنام الکترونیکی شرط لازم برای بررسی درخواست است و به مدارک افرادی که در مهلت تعیینشده اقدام نکرده باشند، ترتیب اثر داده نخواهد شد.
شرایط پذیرش در دوره دکتری به گونهای طراحی شده که تنها نخبگان علمی کشور را جذب کند. متقاضیان دکتری باید دارای حداقل معدل کل ۱۶ در مقطع کارشناسی باشند و برای دانشآموختگان دانشگاههای سطح یک کشور مانند تهران، صنعتی شریف و شهید بهشتی، همترازی معدل تا یک نمره امکانپذیر است. همچنین معدل کل کارشناسی ارشد بدون احتساب نمره پایاننامه باید حداقل ۱۷ باشد و فاصله زمانی از فارغالتحصیلی تا ۳۱ شهریور ۱۴۰۵ نباید بیش از سه سال باشد.
اما مهمترین شرطی که این فراخوان را از دورههای مشابه متمایز میکند، الزام به ارائه دستاوردهای علمی است. متقاضی دکتری باید حداقل دارای یکی از شرایط زیر باشد: چاپ یا پذیرش حداقل یک مقاله مرتبط با رشته مورد تقاضا در نشریات علمی معتبر، ثبت اختراع تأییدشده، تألیف یا مشارکت در تألیف یک عنوان کتاب علمی، کسب رتبه ۱ تا ۱۵ نهایی المپیاد علمی دانشجویی کشور، یا کسب رتبه ۱ تا ۳ در جشنوارههای علمی معتبر مانند خوارزمی و فارابی.
برای پذیرش در مقطع کارشناسی ارشد نیز شرایط رقابتی و دقیقی تعیین شده است. دانشجویان دوره کارشناسی پیوسته ورودی مهرماه ۱۴۰۱ که پس از ۶ نیمسال، سه چهارم کل واحدهای درسی را گذرانده و در میان ۲۰ درصد برتر دانشجویان همرشته و همورودی خود باشند، میتوانند در این فرایند شرکت کنند. دارا بودن حداقل معدل ۱۶ در رشتههای فنی و مهندسی، علوم پایه و کشاورزی و حداقل معدل ۱۷ برای رشتههای علوم انسانی الزامی است. همچنین وجود هرگونه درس مردودی در سوابق تحصیلی داوطلب، مانع از پذیرش درخواست او خواهد بود.
ظرفیت پذیرش بدون آزمون حداکثر به اندازه ۴۰ درصد ظرفیت پذیرش با آزمون دوره روزانه در هر کد رشته محل است و اختصاص دو سوم این ظرفیت به دانشآموختگان دانشگاه تهران و یک سوم باقیمانده به دانشآموختگان سایر دانشگاهها الزامی است. دانشگاه تهران همچنین تصریح کرده است که تکمیل فرآیند ثبتنامه بهتنهایی هیچ حقی برای پذیرش داوطلب ایجاد نمیکند و پذیرش نهایی متقاضیان منوط به تأیید سازمان سنجش آموزش کشور خواهد بود. پس از پذیرش نیز امکان تغییر رشته، محل تحصیل یا عنوان پروژه وجود ندارد.
این فراخوان در حالی منتشر شده است که پیش از این نیز دانشگاه تهران در سالهای گذشته طرحهای مشابهی برای جذب نخبگان اجرا کرده بود. در سال تحصیلی ۱۴۰۵-۱۴۰۴ نیز پذیرش دانشجویان استعداد درخشان به شیوه استادمحور انجام شده بود. همچنین نتایج اولیه پذیرش بدون آزمون استعدادهای درخشان دانشگاه تهران برای مقطع دکتری در ۱۲ مرداد ۱۴۰۵ اعلام شده است.
زیر ذره بین فرهنگیان پرس
فراخوان جدید دانشگاه تهران برای جذب استعدادهای درخشان، اگرچه گامی مثبت در جهت شناسایی و پرورش نخبگان علمی کشور است، اما پرسشهای جدی درباره عدالت آموزشی و دسترسی برابر به آموزش عالی مطرح میکند. شرط ارائه مقاله علمی معتبر برای ورود به مقطع دکتری، در حالی که بسیاری از دانشجویان مستعد به دلیل عدم دسترسی به امکانات پژوهشی یا راهنمایی اساتید مجرب، موفق به چاپ مقاله نمیشوند، عملاً فرصت را به دانشجویان دانشگاههای برتر و شهرهای بزرگ محدود میکند.
از سوی دیگر، اختصاص دو سوم ظرفیت پذیرش بدون آزمون به دانشآموختگان دانشگاه تهران، اگرچه اقدامی برای حفظ سرمایههای انسانی در داخل کشور است، اما میتواند به عنوان نوعی انحصارطلبی آموزشی تلقی شود و دانشجویان مستعد سایر دانشگاههای شهرستانها را از فرصت برابر برای ورود به بزرگترین دانشگاه کشور محروم کند. آیا سیاستهای استعداد درخشان نباید به گونهای طراحی شود که نخبگان علمی از تمام نقاط کشور، صرفنظر از دانشگاه محل تحصیل، بتوانند به طور عادلانه در این رقابت شرکت کنند؟
همچنین تأکید بر معدلهای بالا و حذف داوطلبان دارای درس مردودی، اگرچه برای حفظ کیفیت آموزشی ضروری است، اما ممکن است دانشجویانی را که به دلایل موجهی مانند بیماری یا مشکلات خانوادگی با افت تحصیلی موقت مواجه شدهاند، از چرخه نخبگی خارج کند. شاید وقت آن رسیده که سیاستگذاران آموزشی، علاوه بر نمرات و مقالات، به ظرفیتهای عملی، خلاقیت و توانایی حل مسئله نیز به عنوان معیارهای سنجش استعداد نگاه کنند تا عدالت آموزشی در کنار کیفیت، به عنوان دو بال اصلی نظام آموزش عالی کشور به پرواز درآید.
