علی فرهادی سخنگوی وزارت آموزش و پرورش با ارائه آماری جامع از وضعیت مدارس کشور، از وجود ۱۲۵ هزار مدرسه و ۱۶ میلیون و ۲۰۰ هزار دانشآموز خبر داد. در حالی که میانگین تراکم کلاسها به ۲۴.۹۸ کاهش یافته، هشدار درباره کاهش جمعیت دانشآموزی به ۱۲.۵ میلیون نفر تا سال ۱۴۳۲، زنگ خطری جدی برای آینده نظام تعلیم و تربیت و امنیت ملی کشور به صدا درآمده است.
به گزارش فرهنگیان پرس، علی فرهادی سخنگوی وزارت آموزش و پرورش در نشست خبری با اشاره به آخرین آمار مدارس کشور گفت: «در حال حاضر در مجموع ۱۲۵ هزار و ۲۷۲ مدرسه در کشور داریم که از این تعداد، ۱۲۱ هزار و ۱۱۴ مدرسه عادی دولتی و غیردولتی و چهار هزار و ۱۳۱ مدرسه مربوط به دانشآموزان و کودکان با نیازهای ویژه و استثنایی است.» او افزود کودکان استثنایی شامل گروههای مختلفی از جمله دانشآموزان نابینا، ناشنوا، دارای محدودیتهای حرکتی و دانشآموزان با مسائل ذهنی هستند که باید متناسب با شرایط و نیازهای آنان، آموزشهای خاص ارائه شود. بر اساس گزارشهای پیشین، حدود ۹۹ هزار دانشآموز با نیازهای ویژه تحت پوشش سازمان آموزش و پرورش استثنایی قرار دارند که از این تعداد حدود ۸۲ هزار نفر در مدارس خاص استثنایی و نزدیک به ۱۷ هزار نفر در مدارس عادی در قالب برنامه آموزش تلفیقی تحصیل میکنند.
فرهادی تأکید کرد این اطلاعات مربوط به سال تحصیلی ۱۴۰۵-۱۴۰۶ است و آمار دقیقتر مربوط به سال تحصیلی جدید و مدارس جدیدی که ساخته و به مجموعه آموزش و پرورش اضافه میشوند، از اول مهرماه به بعد اعلام خواهد شد. وی گفت از مجموع مدارس کشور، ۸۳ درصد دولتی و ۱۷ درصد غیردولتی هستند و تعداد مدارس غیردولتی نیز ۲۱ هزار و ۱۹۴ مدرسه است.
توزیع مدارس بر اساس دوره تحصیلی نشان میدهد مجموع مدارس مقطع ابتدایی کشور ۷۰ هزار و ۵۱۰ مدرسه است. فرهادی با تأکید بر اینکه پیشدبستانی جزو نظام رسمی و اجباری آموزش نیست و اگر دانشآموزی دوره پیشدبستانی را طی نکرده باشد، آموزش و پرورش الزامی برای ثبتنام او در این دوره ندارد، افزود: «تلاش میکنیم پوشش دوره پیشدبستانی هرچه بیشتر به ۱۰۰ درصد نزدیک شود.» در مقطع متوسطه اول ۲۸ هزار و ۱۱۸ مدرسه و در مقطع متوسطه دوم نیز ۱۱ هزار و ۹۵۴ مدرسه داریم.
او با بیان اینکه توزیع مدارس در سالهای آینده ثابت نخواهد ماند، گفت: «متأسفانه توزیع نرمال جمعیت در میان دورههای تحصیلی نداریم. در حال حاضر بیشترین جمعیت دانشآموزی در مقطع ابتدایی قرار دارد و در دو تا سه سال آینده این جمعیت به مقاطع متوسطه منتقل میشود.» فرهادی ادامه داد در آینده به دلیل نبود توزیع نرمال جمعیتی، مجبور شویم برخی مدارس متوسطه دوم را تغییر کاربری دهیم یا برخی مدارس متوسطه اول را به مقاطع دیگر اختصاص دهیم. در حال حاضر بیش از ۹ میلیون دانشآموز در مقطع ابتدایی تحصیل میکنند.
اهمیت مدارس فنی و حرفهای و کاردانش از دیگر محورهای سخنان فرهادی بود. او با اشاره به تجربه خود به عنوان هنرآموز در هنرستان گفت: «دانشآموزان این مدارس با کسب مهارت، آمادگی بیشتری برای ورود به بازار کار پیدا میکنند و تقریباً فارغالتحصیل بیکار در مقطع هنرستان نداریم.» در شاخه فنی و حرفهای پنج هزار و ۸۲۹ مدرسه و در شاخه کاردانش چهار هزار و ۷۳۰ مدرسه داریم که در مجموع به ۱۰ هزار و ۵۵۹ مدرسه میرسد. با احتساب چهار هزار و ۱۳۱ مدرسه استثنایی، مجموع مدارس کشور به ۱۲۵ هزار و ۴۷۲ مدرسه میرسد.
توزیع مدارس در مناطق روستایی و شهری نشان میدهد از میان مدارس دولتی، ۵۹ درصد مدارس در مناطق روستایی قرار دارند. فرهادی گفت در مجموع ۵۸ هزار و ۷۳۸ مدرسه در روستاها و ۴۱ هزار و ۴۱۲ مدرسه در شهرها قرار دارند. او درباره جنسیت دانشآموزان و نوع مدارس افزود حدود ۳۱ درصد مدارس کشور پسرانه و حدود ۳۱.۱ درصد مدارس دخترانه هستند و حدود ۳۸ درصد مدارس نیز به صورت مختلط فعالیت میکنند. فرهادی ادامه داد مدارس مختلط عمدتاً در مناطق محروم و روستایی قرار دارند و بیشتر آنها مدارس ابتدایی هستند.
سخنگوی وزارت آموزش و پرورش با اشاره به تعداد کلاسهای درس کشور اظهار کرد در مجموع مدارس دولتی و غیردولتی، تقریباً ۶۸۷ هزار کلاس درس در کشور فعال است. از مجموع کلاسهای درس کشور، ۷۹ درصد کلاسها دولتی و ۲۱ درصد غیردولتی هستند. بیشترین تعداد کلاسهای درس در مقطع ابتدایی قرار دارد و در این مقطع ۳۸۸ هزار و ۵۷ کلاس درس داریم. در مقطع متوسطه اول نیز ۱۵۲ هزار و ۷۸۲ کلاس درس و تعداد کلاسهای مقطع متوسطه نظری ۸۲ هزار و ۲۷۹ کلاس است. همچنین ۳۶ هزار و ۶۷۳ کلاس درس در شاخه فنی و حرفهای و ۲۷ هزار و ۴۶ کلاس درس نیز در شاخه کاردانش فعال است.
او درباره توزیع کلاسهای درس دولتی در مناطق شهری و روستایی گفت از مجموع کلاسهای دولتی، ۱۹۰ هزار و ۳۴۱ کلاس در روستاها و سه میلیون و پانصد هزار و ۱۰۷ کلاس در شهرها قرار دارند. فرهادی با تأکید بر اهمیت مدارس بزرگتر و دارای ظرفیتهای آموزشی و تربیتی بیشتر افزود هرچه مدارس بزرگتر باشند، شرایط برای ارائه خدمات کیفی آموزشی و تربیتی نیز بهتر فراهم میشود.
زنگ خطر جمعیت؛ بازگشت به سال ۱۳۹۲
فرهادی با تشریح آخرین آمار جمعیت دانشآموزی، کلاسهای چندپایه، تراکم کلاسها و نیروی انسانی این وزارتخانه گفت در حال حاضر حدود ۱۶ میلیون و ۲۰۰ هزار دانشآموز در کشور تحصیل میکنند، اما پیشبینی میشود جمعیت دانشآموزی کشور در سال ۱۴۳۲ به حدود ۱۲ میلیون و ۵۰۰ هزار نفر کاهش یابد؛ موضوعی که زنگ خطر جدی در حوزه جمعیت محسوب میشود. وی تأکید کرد این موضوع از نظر وضعیت جمعیتی کشور خبر خوبی نیست و سیاستگذاران حوزه جمعیت باید برای آن فکر ویژه و یک اقدام خاص داشته باشند.
او با اشاره به تعداد کلاسهای چندپایه در مناطق روستایی و عشایری اظهار کرد در دوره ابتدایی، ۴۸ هزار و ۸۰۱ کلاس چندپایه داریم که عدد قابل توجهی است. در متوسطه اول نیز یکهزار و ۴۸۹ کلاس چندپایه داریم. فرهادی هدف از این اقدام را جلوگیری از بازماندگی دانشآموزان از تحصیل دانست و گفت در بسیاری از مناطق، خانوادهها حاضر نیستند فرزندان خود را برای ادامه تحصیل به مدارس شبانهروزی بفرستند.
سخنگوی وزارت آموزش و پرورش درباره جمعیت دانشآموزی کشور گفت در مجموع، تعداد دانشآموزان دولتی، غیردولتی و استثنایی کشور حدود ۱۶ میلیون و ۲۰۰ هزار نفر است و دانشآموزان بزرگسال در این آمار محاسبه نشدهاند. از این تعداد، حدود ۹ میلیون و ۳۷۸ هزار دانشآموز در دوره ابتدایی تحصیل میکنند، ۳ میلیون و ۹۴۸ هزار و ۱۵۲ دانشآموز در دوره متوسطه اول، یک میلیون و ۷۱۱ هزار و ۵۲۷ دانشآموز در متوسطه دوم نظری، ۸۷۳ هزار دانشآموز در شاخه فنی و حرفهای و ۵۵۵ هزار دانشآموز نیز در شاخه کاردانش تحصیل میکنند.
او با اشاره به اهمیت توسعه آموزشهای فنی و حرفهای و کاردانش گفت بر اساس قانون برنامه هفتم، باید ۵۰ درصد دانشآموزان متوسطه دوم در بخش فنی و حرفهای و کاردانش تحصیل کنند. فرهادی افزود برخی استانهای کشور حتی از این عدد عبور کردهاند و بیش از ۵۰ درصد دانشآموزان متوسطه دوم آنها در شاخههای فنی و حرفهای و کاردانش تحصیل میکنند.
تراکم کلاسها و نیروی انسانی
فرهادی درباره میانگین تراکم دانشآموزی در کلاسهای درس گفت در سال تحصیلی ۱۴۰۳-۱۴۰۴، میانگین تراکم کلاسها ۲۵.۵ دانشآموز در هر کلاس بود که در سال تحصیلی ۱۴۰۴-۱۴۰۵ به ۲۴.۹۸ دانشآموز کاهش پیدا کرده است. او درباره دلایل این کاهش اظهار کرد این کاهش دو دلیل دارد؛ یکی کاهش تعداد دانشآموزان و دیگری افزایش فضای آموزشی.
او در ادامه درباره تعداد کارکنان آموزش و پرورش گفت حدود ۵۷ درصد کارکنان خانواده وزارتخانه را تشکیل میدهند و در حال حاضر حدود یک میلیون و ۷۵ هزار نفر حقوقبگیر در آموزش و پرورش داریم. این آمار شامل معلمان رسمی، پیمانی، آزمایشی، قرارداد کار معین، حقالتدریس آزاد و دانشجومعلمان متعهد خدمت است. بر اساس گزارشهای پیشین، با وجود آنکه حدود ۵۴ هزار نفر مشمول بازنشستگی هستند، برای آغاز سال تحصیلی آینده هیچ نگرانی بابت کمبود معلم وجود ندارد و ۲۸ هزار دانشجومعلم از دانشگاه فرهنگیان و دانشگاه تربیت دبیر شهید رجایی وارد مدارس خواهند شد.
فرهادی با اشاره به استمرار خدمت معلمان بازنشسته اظهار کرد سال گذشته برای دومین سال پیاپی از همکاران و معلمان درخواست کردیم بازنشستگی خود را به تعویق بیندازند و در مهر ۱۴۰۴ حدود ۳۲ هزار نفر استمرار خدمت داشتند. او افزود یک ماه پاداش و حقوق اسفندماه به آنان پرداخت شد.
مدارس در مهرماه حضوری است
سخنگوی وزارت آموزش و پرورش با اشاره به شایعات درباره احتمال غیرحضوری شدن مدارس تأکید کرد مدارس در مهرماه، مانند سالهای گذشته، حضوری خواهند بود و همه دانشآموزان در کلاسهای درس حاضر خواهند شد. او ادامه داد مدرسه را به هیچوجه شایسته نمیدانیم که تعطیل کنیم و آموزش را به فضای مجازی ببریم؛ چراکه آموزش مجازی آسیبهایی دارد که نمیتوان همه آنها را احصا کرد.
فرهادی در بخش دیگری از سخنان خود درباره تدریس معلمان بازنشسته گفت اولویت اصلی ما تأمین کلاس درس است و از ظرفیت اضافهتدریس معلمان شاغل و بازنشسته نیز استفاده میکنیم. او تأکید کرد معلمان بازنشسته آموزش و پرورش عموماً جوان هستند و بسیاری از آنها در سنین حدود ۴۶ تا ۵۲ سالگی قرار دارند.
آخرین آمار آزمونهای نهایی
او درباره آمار آزمونهای نهایی اظهار کرد در آزمونهای نهایی، یک میلیون و ۷۹۸ هزار و ۱۷۸ دانشآموز شرکت کردند. از این تعداد، یک میلیون و ۵۴۳ هزار و ۹۲۸ نفر دانشآموز پایههای یازدهم و دوازدهم بودند و ۲۵۵ هزار و ۱۵۰ نفر نیز با هدف بهبود وضعیت نمرات خود و تأثیر آن در کنکور در آزمونها شرکت کردند. ۵۴۲ دانشآموز نیز از خارج از کشور در آزمونهای نهایی شرکت کردند. بر اساس گزارش وزیر آموزش و پرورش، کل دانشآموزان شرکتکننده در آزمونهای نهایی یک میلیون و ۷۹۸ هزار و ۷۸۴ نفر بوده است.
فرهادی با اشاره به روند طراحی سؤالات امتحانات نهایی گفت برای طراحی سؤالات، ۱۸۱ نفر از طراحان سؤال از معلمان برجسته و توانمند وزارت آموزش و پرورش در قرنطینه حضور داشتند. میانگین سابقه فعالیت طراحان سؤال ۲۲ سال بود.
زیر ذرهبین فرهنگیان پرس
آمارهای ارائهشده از سوی سخنگوی وزارت آموزش و پرورش اگرچه تصویری دقیق از وضعیت کمی نظام تعلیم و تربیت کشور ترسیم میکند، اما آنچه در پشت این اعداد و ارقام پنهان مانده، زنگ خطری است که سالهاست به صدا درآمده و همچنان بیپاسخ مانده است. پیشبینی کاهش جمعیت دانشآموزی از ۱۶ میلیون و ۲۰۰ هزار نفر به ۱۲ میلیون و ۵۰۰ هزار نفر تا سال ۱۴۳۲، نه یک آمار ساده، بلکه هشداری راهبردی برای آینده امنیت، اقتصاد و قدرت ملی کشور است. این کاهش جمعیت دانشآموزی به معنای تعطیلی تدریجی هزاران مدرسه، بیکاری معلمان جوان و کاهش سرمایههای انسانی کشور در دو دهه آینده خواهد بود.
در سوی دیگر میدان، ۴۸ هزار کلاس چندپایه در دوره ابتدایی روستاها و مناطق محروم، گویای نابرابری عمیق آموزشی است؛ نابرابریای که سالهاست با شعار «عدالت آموزشی» پوشانده میشود، اما در عمل، دانشآموزان روستایی همچنان با حداقل امکانات و حداکثر محرومیت مواجهاند. همچنین با وجود تأکید بر افزایش ۷۷ درصدی آموزشهای حقوقی در گزارش پیشین معاون حقوقی وزارتخانه، همچنان ۴۰ درصد املاک آموزش و پرورش فاقد سند رسمی است و این بیثباتی حقوقی، سالهاست که سرمایههای ملی را در معرض خطر قرار داده است.
واقعیت تلخ آن است که نظام آموزشی کشور با دو بحران همزمان دستوپنجه نرم میکند: از یک سو، کاهش بیسابقه جمعیت دانشآموزی که آینده نیروی کار و امنیت ملی را تهدید میکند و از سوی دیگر، نابرابری فاحش در کیفیت آموزش میان شهر و روستا که تحقق عدالت آموزشی را به آرزویی دستنیافتنی تبدیل کرده است. اگر مسئولان به جای اکتفا به ارائه آمارهای خوشبینانه، برای این دو بحران راهکارهای عملی و فوری ارائه ندهند، نظام تعلیم و تربیت کشور در دهه آینده با چالشهایی روبهرو خواهد شد که هیچ آماری توانایی توجیه آن را نخواهد داشت. زنگ خطر جمعیت به صدا درآمده؛ اما آیا کسی آن را میشنود؟
