به گزارش فرهنگیان پرس، در تصمیمی که میتواند فصل تازهای در مناسبات فرهنگی حوزه تمدنی فارسیزبانان بگشاید، امامعلی رحمان، رئیسجمهور تاجیکستان، در نشست دولت این کشور دستور داد آموزش «الفبای نیاکان» – همان خط فارسی – در مدارس تاجیکستان تقویت و در چارچوب برنامههای هویتبخشی فرهنگی دنبال شود.
رحمان با تأکید بر اینکه این روند باید در چارچوب مطالعه و ترویج تاریخ و فرهنگ آریایی پیگیری شود، این اقدام را بخشی از سیاستهای فرهنگی دولت برای تقویت هویت ملی تاجیکان دانست. این سخنان، فراتر از یک بخشنامه اداری، حامل پیامی عمیق برای ملتی است که نزدیک به یک قرن، از خط نیاکان خود دور مانده بود.
برای درک اهمیت این تصمیم، باید به تاریخ پرفرازونشیب خط فارسی در تاجیکستان نگاهی انداخت. زبان رسمی این کشور، فارسی تاجیکی است؛ همان زبانی که فردوسی و سعدی و حافظ بدان سخن گفتهاند، اما مردم تاجیکستان آن را با خط سیریلیک مینویسند. این جدایی میان زبان و خط، میراث شوم سیاستهای یکپارچهسازی فرهنگی اتحاد جماهیر شوروی است. در سال ۱۳۱۹ شمسی، خط فارسی که قرنها در این سرزمین رایج بود، ابتدا به لاتین و سپس به سیریلیک تغییر یافت. این اقدام، تنها یک تغییر فنی در شیوه نوشتن نبود، بلکه یک گسست فرهنگی عمدی بود تا نسلهای جدید تاجیک از میراث مکتوب نیاکان خود جدا شوند و دیگر نتوانند اشعار رودکی و فردوسی را به زبان اصلی بخوانند.
پس از فروپاشی شوروی و استقلال تاجیکستان، قانون اساسی جدید، زبان تاجیکی را رسمیت بخشید و تلاشهایی برای احیای خط فارسی صورت گرفت. اما شعلههای جنگ داخلی خونین دهه ۱۹۹۰ و چالشهای اقتصادی فلجکننده، مجال این تحول بزرگ را از تاجیکان گرفت. آموزش خط فارسی از همان دهه بهصورت محدود وارد برنامه درسی مدارس شد، اما کمبود معلم متخصص، نبود کتابهای استاندارد، و اولویتداشتن خط سیریلیک در نظام اداری و رسانهای، باعث شد این آموزشها هیچگاه فراگیر نشود و به حاشیه رانده شود.
اکنون، با دستور تازه رئیسجمهور تاجیکستان، انتظار میرود وزارت آموزش و پرورش این کشور برنامهای جامع برای افزایش ساعات آموزشی خط فارسی، تربیت معلمان متخصص و تدوین کتابهای درسی مناسب ارائه کند. تحلیلگران معتقدند این تصمیم میتواند مقدمهای برای گسترش آموزش خط فارسی به پایههای پایینتر و بازنگری اساسی در سیاستهای زبانی تاجیکستان باشد.
اهمیت این رویداد برای ایران و فارسیزبانان جهان، فراتر از مرزهای تاجیکستان است. زبان فارسی، یکی از ارکان تمدن ایرانی است و تاجیکستان، به عنوان بخشی از این حوزه تمدنی، با بازگشت به خط نیاکان، پلی فرهنگی میان گذشته و آینده خود میزند. برای معلمان و دانشآموزان ایرانی، این خبر میتواند آغازی برای بازتعریف روابط فرهنگی با همسایگان فارسیزبان باشد.
نگاهی به مناسبات فرهنگی ایران و تاجیکستان از ابتدای سال ۱۴۰۴ تا خرداد ۱۴۰۵ نشان میدهد که دو کشور، بهرغم چالشهای سیاسی و اقتصادی ناشی از جنگ تحمیلی و تحولات منطقهای، در مسیر تقویت پیوندهای فرهنگی گامهای مثبتی برداشتهاند. انتشار کتابهای مشترک، برگزاری همایشهای علمی درباره زبان فارسی، و تبادل استاد و دانشجو، از جمله این اقدامات بوده است. با این حال، بازگشت خط فارسی به مدارس تاجیکستان، فرصتی بینظیر برای تعمیق این همکاریها فراهم میکند.
زیر ذرهبین فرهنگیان پرس
دستور امامعلی رحمان برای تقویت آموزش خط فارسی در مدارس تاجیکستان، نهتنها یک تصمیم سیاسی، که یک فرصت تاریخی برای ایران است تا نقش خود را به عنوان بزرگترین حامی زبان فارسی در جهان ایفا کند. وزارت آموزش و پرورش ایران میتواند با اعزام معلمان متخصص خط و ادبیات فارسی، تأمین کتابهای درسی استاندارد، و ارائه بورسیههای تحصیلی به معلمان تاجیک، در این مسیر همراه و همقدم با تاجیکستان باشد. پیشنهاد میشود یک «کارگروه مشترک آموزشی ایران و تاجیکستان» برای تدوین برنامه درسی آموزش خط فارسی تشکیل شود و جشنوارههای دانشآموزی مشترک با محوریت «الفبای نیاکان» در دو کشور برگزار گردد. همچنین رسانههای آموزشی ایران، از شبکه شاد گرفته تا صداوسیما، میتوانند محتوای آموزشی خط فارسی را برای مخاطبان تاجیکستانی تولید و منتشر کنند. الفبای نیاکان، میراث مشترک ماست و احیای آن در تاجیکستان، تنها وقتی کامل میشود که ایران نیز به مسئولیت تاریخی خود در قبال این میراث عمل کند.
