رئیس مرکز جوانی جمعیت، سلامت خانواده و مدارس وزارت بهداشت با اشاره به اینکه سالمندان ۷ تا ۱۰ درصد جمعیت کشور را تشکیل میدهند، گفت: در حال حاضر ۴۰ درصد تختهای بیمارستانی در اختیار سالمندان است و طی سالهای آینده با افزایش سهم سالمندان به ۲۵ تا ۳۰ درصد، فشار بر نظام سلامت و صندوقهای بازنشستگی افزایش مییابد.
به گزارش فرهنگیان پرس، دکتر رضا سعیدی، رئیس مرکز جوانی جمعیت، سلامت خانواده و مدارس وزارت بهداشت، با اشاره به روند پرشتاب سالمندی در ایران اظهار داشت: «در حال حاضر سالمندان ۷ تا ۱۰ درصد جمعیت کشور را تشکیل میدهند و حدود ۴۰ درصد تختهای بیمارستانی را اشغال میکنند. طی سالهای آینده، سهم سالمندان به ۲۵ تا ۳۰ درصد خواهد رسید و این موضوع فشار سنگینی بر حوزه سلامت، بیمهها و صندوقهای بازنشستگی وارد میکند.»
عضو هیأت علمی دانشگاه علومپزشکی شهید بهشتی با بیان اینکه سالمندان در فرهنگ ایرانی جایگاه قابلتوجهی دارند و هیچ خانوادهای دوست ندارد آنها را به خانه سالمندان ببرد، افزود: «اما باید به فکر سالمندان تنها بود. اداره سلامت سالمندان وزارت بهداشت جلسات خوبی برگزار کرده است؛ به طور مثال، ۱۲۰۰ سالمند پرخطر با همکاری بهزیستی و شهرداری طی دوران جنگ شناسایی شدهاند. خدمات مشاوره از دور و بستههای حمایتی ارائه میشود. عملکرد اداره سالمندان وزارت بهداشت خوب است اما کل کشور میبایست به پای کار آیند. بهزیستی و شهرداری نیز کمک میکنند که جامعهای دوستدار سالمند، مادر و کودک و جوان داشته باشیم.»
سعیدی درباره بودجههای جوانی جمعیت، با اشاره به تجربه کشور کره جنوبی گفت: «بودجههای کشور با سایر کشورها قابلمقایسه نیست. کره جنوبی حدود ۲۰۰ میلیارد دلار برای جوانی جمعیت هزینه کرده اما نتیجه نگرفته است. این ۲۰۰ میلیارد دلار با بودجه جوانی جمعیت در کشور ما که به میلیارد نمیرسد قابلمقایسه نیست و این در حالی است که جمعیت ایران از کره جنوبی بیشتر است. ما میبایست از تجربه جهانی بهره بگیریم و بودجهها را در امور اثرگذار هزینه کنیم.» وی با تأکید بر نقش کلیدی فرهنگ و رسانه در تغییر نگرشهای جمعیتی افزود: «امور فرهنگی در زمینه جمعیت بسیار اثرگذار است؛ رسانهها میبایست بنا به بهانههای مختلف به این موضوع بپردازند. دلیل عمده فرزندنیاوری به دلیل تغییر نگرش، ذهنیت و ارزشهای اجتماعی است.»
نگاهی به سابقه تحولات جمعیتی و سالمندی در یک سال گذشته (از ابتدای ۱۴۰۴ تا خرداد ۱۴۰۵) نشان میدهد که جنگ چهلروزه و آتشبس موقت، تأثیر دوگانهای بر موضوع سالمندی داشته است. از یک سو، شهادت و جانبازی تعداد قابل توجهی از مردان جوان در جنگ، ساختار سنی جمعیت را در برخی استانها به طور ناگهانی پیرتر کرده است (پدیده «پیرشدگی شوکآور»). از سوی دیگر، تمرکز نظام سلامت بر درمان آسیبهای جنگی، باعث کاهش توجه به بیماریهای مزمن سالمندان (مانند دیابت، فشار خون و آلزایمر) شده است. بر اساس گزارش مرکز آمار ایران (نشر شده در اسفند ۱۴۰۴)، نرخ رشد جمعیت سالمندان در استانهای خوزستان، ایلام و کرمانشاه در سال ۱۴۰۴ نسبت به سال قبل ۴.۵ درصد افزایش یافته که عمدتاً به دلیل مهاجرت معکوس جوانان (به دلیل شرایط جنگی) و ماندگاری سالمندان در خانههای خود بوده است.
سعیدی با اشاره به قوانین متعدد حوزه جوانی جمعیت، تصریح کرد: «براساس قوانین، دستگاهها و مجموعهها وظایفی برعهده دارند. وظایف وزارت بهداشت شامل مولفههایی مانند مشاوره زمان ازدواج و آزمایشهای زمان ازدواج میشود و مواردی مانند همسانگزینی و ارتباط برقرار کردن میان کسانی که تمایل به ازدواج دارند، جایگاهی در میان وظایف این وزارتخانه ندارد. شاید بتوان گفت که اغلب وظایف حوزه ازدواج بر عهده وزارت ورزش و جوانان است.»
سالمندان پرخطر در جنگ؛ شناسایی ۱۲۰۰ نفر، اما هزاران نفر در پشت صحنهاقدام وزارت بهداشت در شناسایی ۱۲۰۰ سالمند پرخطر در دوران جنگ (با همکاری بهزیستی و شهرداری) اقدامی قابل تقدیر است، اما این عدد در مقایسه با جمعیت ۸ تا ۱۰ میلیونی سالمندان کشور (بسته به مبنای محاسبه) بسیار ناچیز است. بسیاری از سالمندان تنها در مناطق جنگی (به ویژه شهرهای مرزی خوزستان) به دلیل قطعی برق و اینترنت، قطع ارتباط تلفنی با خانواده و عدم دسترسی به داروهای قلب و فشار خون، در معرض خطر مرگ ناشی از بیماریهای غیرجنگی قرار داشتند. گزارشهای غیررسمی از بیمارستانهای صحرایی در آبادان و خرمشهر (در پاییز ۱۴۰۴) حاکی از افزایش ۳۵ درصدی مرگ و میر سالمندان ناشی از سکته قلبی و مغزی در دوران جنگ است. بنابراین، برنامه «شناسایی سالمندان پرخطر» باید به یک برنامه ملی و مستمر، نه یک اقدام مقطعی، تبدیل شود.
زیر ذره بین فرهنگیان پرس: سالمندی جمعیت؛ بمب ساعتی که بیصدایی منفجر میشود
مارها نشان میدهد که ایران یکی از سریعترین نرخهای پیرشدگی جمعیت در جهان را دارد. پیشبینی میشود تا سال ۱۴۳۰ (۲۰۵۰ میلادی) بیش از ۳۰ درصد جمعیت ایران بالای ۶۰ سال داشته باشند. این یعنی از هر سه ایرانی، یک نفر سالمند خواهد بود. در چنین شرایطی، نه تنها تختهای بیمارستانی کافی نیست (در حال حاضر نیز ۴۰ درصد تختها به سالمندان اختصاص دارد)، بلکه نظام بازنشستگی نیز با ورشکستگی مواجه خواهد شد. نسبت پشتیبانی (نسبه جمعیت فعال به جمعیت بازنشسته) که اکنون حدود ۶ به ۱ است، تا ۱۴۳۰ به ۲ به ۱ کاهش مییابد. یعنی هر دو نفر شاغل، باید هزینه بازنشستگی یک نفر را بپردازند.
فرهنگیان پرس معتقد است: راهکار مقابله با سالمندی جمعیت، صرفاً تشویق به فرزندآوری نیست (که اتفاقاً با توجه به شرایط جنگ و فشارهای اقتصادی فعلی، با استقبال چندانی مواجه نمیشود)، بلکه باید همزمان «زیرساختهای سالمندی» را نیز تقویت کرد. پیشنهاد میشود:
اول: تدوین و تصویب «قانون جامع سلامت سالمندان» با رویکرد پیشگیری و مراقبت در منزل (home care) تا از بستریهای غیرضروری بیمارستانی جلوگیری شود. ارائه وام و تسهیلات به تعاونیهای مراقبت از سالمندان در منزل.
دوم: طراحی «بیمه ویژه سالمندان» با پوشش کامل داروهای مزمن و خدمات توانبخشی (فیزیوتراپی، کاردرمانی) با مشارکت صندوقهای بازنشستگی.
سوم: راهاندازی «سامانه ملی رصد سالمندان در معرض خطر» با همکاری وزارت بهداشت، سازمان بهزیستی و شرکت مخابرات (با استفاده از تلفن ثابت و همراه) به طوری که سالمندان تنها با فشار دادن یک کلید، بتوانند درخواست کمک پزشکی یا اجتماعی ثبت کنند.
چهارم: اصلاح قانون بازنشستگی به گونهای که سن بازنشستگی اختیاری (با کاهش حقوق) برای افرادی که تمایل به کار بیشتر دارند، افزایش یابد تا هم از سرمایه تجربی آنها استفاده شود و هم فشار بر صندوقها کاهش یابد.
در شرایط پساجنگ که منابع مالی دولت محدود است، سرمایهگذاری در «پیشگیری از زمین خوردن سالمندان» (که سالانه ۳۰ درصد سالمندان بالای ۶۵ سال را درگیر میکند و هزینههای بیمارستانی بالایی دارد) دهها برابر سرمایهگذاری در جراحی و بستری بعد از حادثه، صرفه اقتصادی دارد. وزارت بهداشت باید با کمک صدا و سیما، برنامههای آموزشی «خودمراقبتی سالمندان» را به صورت روزانه پخش کند. پدیده سالمندی یک «موفقیت» نظام سلامت (افزایش امید به زندگی) و یک «شکست» سیاستهای جمعیتی (کاهش موالید) است. برای مدیریت این موفقیت-شکست، نیازمند عزم ملی و بودجههای واقعی هستیم، نه صرفاً برگزاری جلسات و تدوین بخشنامه.
