رئیس دانشگاه تهران از اجرای طرح «بورس نخبگان» با پرداخت ماهانه ۲۰ میلیون تومان به رتبههای برتر کنکور سراسری ۱۴۰۵ خبر داد. امید با اشاره به اینکه مشمولان این طرح شامل رتبههای زیر ۱۰۰ در گروه ریاضی و تجربی، زیر ۵۰ در علوم انسانی و هنر و زیر ۲۰ در زبانهای خارجی هستند، تأکید کرد که این کمکهزینه بهمنظور رفع دغدغههای معیشتی و حفظ انگیزه نخبگان در دوران تحصیل پرداخت میشود و تداوم آن مشروط به حفظ معدل بالای ۱۷ است.
به گزارش فرهنگیان پرس، دکتر محمدحسین امید، رئیس دانشگاه تهران، صبح امروز در نشست خبری که در این دانشگاه برگزار شد، با اشاره به برنامههای این دانشگاه برای ارتقای جایگاه علمی و بینالمللی، اظهار کرد که اتفاقاتی که اواخر سال گذشته پیش آمد، بخشی از فعالیتهای دانشگاه را مختل کرد و برای مدت طولانی دانشگاهها در شرایط خاصی قرار گرفتند، اما به هر حال برنامههای دانشگاه سر جای خودش است. او افزود که از ابتدای سال جاری برنامههایی را برای اجرا آماده کردهاند تا بتوانند جایگاه دانشگاه را، همانطور که همواره توصیه و تأکید و خواست رهبر شهید انقلاب و رهبر معظم انقلاب بوده، ارتقا دهند. رئیس دانشگاه تهران با بیان اینکه برنامههای ارتقا در زمینههای مختلف از جمله کیفیت آموزش، ارتباطات بینالمللی و سفرهای علمی دانشجویان دنبال میشود، گفت که این برنامهها را در یک دوره سهساله به ثمر خواهند رساند و دانشگاه بتواند جایگاه بینالمللی و منطقهای خود را، همانطور که در گذشته داشته، بازیابی کند.
امید در ادامه با اشاره به تدوین طرح «بورس نخبگان» در دانشگاه تهران، اظهار کرد که این طرح با همکاری بنیاد حامیان دانشگاه تهران و بنیادهای فرهنگی کشور تدوین شده است. او درباره مشمولان این طرح گفت که رتبههای برتر کشوری آزمون سراسری در گروههای ریاضی و فنی و علوم تجربی زیر ۱۰۰، علوم انسانی و هنر زیر ۵۰ و زبانهای خارجی زیر ۲۰ مشمول این طرح میشوند. رئیس دانشگاه تهران افزود: «برای سال اول، یعنی از مهرماه ۱۴۰۵، دانشجویانی که امسال از طریق آزمون سراسری پذیرفته میشوند و وارد دانشگاه تهران خواهند شد، در صورت داشتن رتبههای تعیینشده، از ابتدای ورودشان به دانشگاه ماهانه مبلغی را به عنوان بورس نخبگی دریافت میکنند که این عدد برای سال جاری ۲۰ میلیون تومان است.»
امید با تأکید بر اینکه پرداخت این کمکهزینه ماهانه دارای شرط است، اظهار کرد که تداوم این کمکهزینه مشروط به حفظ معدل بالای ۱۷ است و دانشجو باید برتری خود را حفظ کند. او گفت: «تا زمانی که معدل دانشجویان از ۱۷ کمتر نشده باشد، از این کمکهزینه استفاده خواهند کرد و اگر معدلشان کاهش پیدا کند، در نیمسال بعد این کمکهزینه حذف خواهد شد. اگر دوباره تلاش کنند و وضعیت خودشان را ارتقا دهند و به جایگاه قبلی برگردند، کمکهزینه نیز برقرار خواهد شد.» رئیس دانشگاه تهران افزود که شرایطی مانند مرخصی، ترک تحصیل یا انتقال به جای دیگر، همه در آییننامه پیشبینی شده است و آییننامه این طرح امروز در سایت دانشگاه بارگذاری خواهد شد تا دانشآموزان بتوانند جزئیات آن را مشاهده کنند.
امید در ادامه با اشاره به حمایت ویژه از رشته زبان و ادبیات فارسی گفت که اگر دانشجویان علوم انسانی این رشته را انتخاب کنند و رتبه آنها زیر ۱۰۰ باشد، شامل این بورس میشوند و یکی از خیرین برای تقویت گرایش به سمت این رشته، این حمایت را در نظر گرفته است. رئیس دانشگاه تهران با بیان اینکه بورس نخبگان تنها بخشی از بسته بزرگتر ارتقای جایگاه دانشگاه است، تأکید کرد که ارتقای جایگاه دانشگاه تهران نیاز به استادان مجرب، کارکنان برگزیده و دانشجویانی دارد که محور این توسعه خواهند بود. او گفت که برای دانشجویان مشمول این طرح، شرایط خاصی در بحث اسکان نیز پیشبینی شده است و امیدوارند که این دانشجویان از زمان ورود تا پایان تحصیل، دغدغه معیشت، تأمین نیازهای آموزشی و پژوهشی نداشته باشند. امید افزود که طول دوره پرداخت این بورس، هشت نیمسال است و از دانشجویان انتظار دارند که جایگاه علمی خود را حفظ کنند.
پیشینه موضوع نشان میدهد که دانشگاه تهران در سالهای اخیر همواره به دنبال راهکارهایی برای جذب و نگهداشت نخبگان بوده است. در سال ۱۴۰۴، این دانشگاه طرح «پژوهشیاران» را با هدف حمایت از دانشجویان مستعد تحصیلات تکمیلی اجرا کرد که بر اساس آن، دانشجویان دکتری با انجام فعالیتهای پژوهشی، کمکهزینه ماهانه دریافت میکردند. همچنین در مردادماه ۱۴۰۵، دانشگاه تهران از افزایش ۴۰ درصدی حقوق اساتید و کارکنان خود در مقایسه با سال گذشته خبر داد که با هدف بهبود وضعیت معیشتی و افزایش انگیزه نیروی انسانی انجام شد. با این حال، یکی از چالشهای جدی دانشگاههای کشور در سالهای اخیر، پدیده مهاجرت نخبگان بوده است. بر اساس آمارهای رسمی، سالانه هزاران دانشجوی مستعد و فارغالتحصیل برتر کشور را ترک میکنند و این موضوع، دغدغهای جدی برای نظام علمی کشور ایجاد کرده است. طرح بورس نخبگان دانشگاه تهران را میتوان گامی در جهت مقابله با این پدیده و ایجاد انگیزه برای ماندگاری نخبگان در داخل کشور دانست.
همچنین در سالهای اخیر، موضوع معیشت دانشجویان بهعنوان یکی از دغدغههای اصلی نظام آموزش عالی مطرح بوده است. افزایش هزینههای زندگی، گرانی مسکن و خوابگاه و کاهش توان اقتصادی خانوادهها، بسیاری از دانشجویان را با مشکل تأمین هزینههای تحصیل و زندگی مواجه کرده است. طرح بورس نخبگان با پرداخت ماهانه ۲۰ میلیون تومان، میتواند تا حدی این دغدغه را برای نخبگان علمی کاهش دهد و تمرکز آنها را بر روی تحصیل و پژوهش افزایش دهد. با این حال، کارشناسان معتقدند که این اقدام به تنهایی کافی نیست و باید بستههای حمایتی جامعتری از جمله تأمین خوابگاه مناسب، امکانات پژوهشی و فرصتهای شغلی پس از فارغالتحصیلی برای نخبگان در نظر گرفته شود تا بتوان بهطور جدی از خروج سرمایههای انسانی کشور جلوگیری کرد.
زیر ذره بین فرهنگیان پرس
طرح بورس ۲۰ میلیونی دانشگاه تهران برای جذب رتبههای برتر کنکور، اقدامی مثبت و امیدوارکننده در جهت حفظ نخبگان علمی کشور است. با این حال، چند نکته اساسی در این زمینه قابل تأمل است. نخست آنکه این مبلغ در شرایط اقتصادی کنونی و با توجه به نرخ تورم، اگرچه قابل توجه است، اما آیا برای تأمین تمام نیازهای معیشتی یک دانشجو در کلانشهر تهران کافی خواهد بود؟ تجربه طرحهای مشابه در سالهای گذشته نشان داده که حمایتهای مالی صرف، بدون توجه به زیرساختهای آموزشی و پژوهشی، نمیتواند بهتنهایی موجب ماندگاری نخبگان شود. همچنین شرط حفظ معدل بالای ۱۷، اگرچه برای حفظ انگیزه تحصیلی ضروری است، اما ممکن است فشار روانی مضاعفی بر دانشجویان وارد کند و آنها را از فعالیتهای جانبی علمی و پژوهشی دور نگه دارد. علاوه بر این، اختصاص این بورس صرفاً به رتبههای تکرقمی و زیر ۱۰۰، هرچند که با هدف جذب برترینها انجام میشود، ممکن است باعث نادیده گرفته شدن استعدادهای نهفته در رتبههای پایینتر شود که در طول دوران تحصیل میتوانند درخشش چشمگیری داشته باشند.
در شرایطی که ایران در آتشبس موقت پس از جنگ تحمیلی به سر میبرد و نظام علمی کشور با چالشهای متعددی از جمله تحریمهای علمی و اقتصادی مواجه است، سرمایهگذاری بر روی نخبگان علمی، نه یک انتخاب که یک ضرورت انکارناپذیر است. دانشگاه تهران به عنوان نماد آموزش عالی کشور، با اجرای این طرح، مسئولیت تاریخی خود را برای حفظ و نگهداشت سرمایههای انسانی کشور بهدوش گرفته است. اما آنچه میتواند این مسیر را هموار کند، عزم ملی برای افزایش سهم تولید ناخالص داخلی به آموزش عالی، حمایت از پایاننامههای کاربردی و ایجاد ارتباط مؤثر بین دانشگاه و صنعت است تا نخبگان علمی کشور، نه تنها در دوران تحصیل، بلکه پس از فارغالتحصیلی نیز با چشمانداز روشنی از اشتغال و پیشرفت، در داخل کشور باقی بمانند و به جای مهاجرت، به آبادانی این مرزوبوم کمک کنند.
