در شرایطی که پایتخت ایران پس از ماهها التهاب ناشی از تهدیدات نظامی، نفس آسودهای در سایه آتشبس موقت میکشد، آموزش و پرورش شهر تهران در اقدامی قابل تأمل، ارزشیابی پایانی دانشآموزان پایههای هفتم تا دهم را غیرحضوری اعلام کرد. مجید پارسا، مدیرکل آموزش و پرورش تهران، با تأکید بر اینکه ملاک ثبت نمرات، عملکرد طول سال تحصیلی و بازخورد از طریق بستر «شاد» خواهد بود، از واگذاری اختیار ارزشیابی به معلمان و شورای مدرسه خبر داد.
به گزارش فرهنگیان پرس، مجید پارسا، مدیرکل آموزش و پرورش شهر تهران، در گفتوگو با ایسنا، از مصوبه شورای آموزش و پرورش استان تهران برای غیرحضوری شدن ارزشیابی پایانی دانشآموزان پرده برداشت. بر اساس این تصمیم، تمامی دانشآموزان پایههای هفتم تا دهم و همچنین کلیه دروس نظری غیرنهایی در پایتخت، به جای حضور در جلسات امتحانی، از طریق بستر مجازی «شاد» مورد سنجش قرار خواهند گرفت. پارسا در تشریح فرآیند تصمیمسازی گفت: «در پی تصمیم اتخاذشده مبنی بر اجرای غیرحضوری ارزشیابی دانشآموزان شهر تهران، سلسله نشستهای تخصصی کارگروههای آموزش و سنجش برگزار و پس از بهرهگیری از دیدگاههای کارشناسی، نظرات مدیران مدارس و مدیران مناطق، جمعبندی نهایی انجام و شیوهنامه اجرایی به مدیران مناطق ابلاغ شد.»
این تصمیم در حالی اتخاذ شده که سایه تحولات امنیتی و تهدیدات خارجی در ماههای گذشته، تهران را به شهری با شرایط ویژه تبدیل کرده بود. اگرچه در متن ابلاغیه و اظهارات رسمی، اشاره مستقیمی به تأثیر شرایط جنگی و آتشبس موقت بر این تصمیم نشده، اما نمیتوان زمانبندی و فوریت این مصوبه را بیارتباط با فضای عمومی شهر و نگرانی خانوادهها از ترددهای غیرضروری دانشآموزان در این برهه حساس دانست. مدیرکل آموزش و پرورش تهران با اشاره به جلسات تبیینی برگزارشده، افزود: «در این جلسات، ابعاد مختلف اجرای ارزشیابی غیرحضوری، شیوههای اقدام مدارس و الزامات اجرایی مرتبط، بهصورت دقیق تشریح و تبیین شد تا فرآیند اجرا در سطح مدارس با انسجام، دقت و وحدت رویه همراه باشد.»
نکته کلیدی در این شیوهنامه، تغییر مبنای ارزشیابی از یک آزمون پایانی متمرکز به سنجش فرآیندی و مستمر است. پارسا با تشریح این رویکرد تصریح کرد: «ملاک عمل در ثبت نمرات پایانی دانشآموزان، عملکرد آنان در طول سال تحصیلی، ارزیابیهای مستمر، سنجشهای فرایندی و نیز اخذ بازخورد نهایی از طریق بستر شاد خواهد بود.» او همچنین تأکید کرد که معلمان موظفند صرفاً از طریق همین بستر، نسبت به اخذ بازخورد نهایی از دانشآموزان بهویژه در دروس هدف اقدام کنند و از نهم خردادماه تا پایان این ماه، نمرات را ثبت نمایند.
این شیوه ارزشیابی، اگرچه در شرایط بحرانی یک راهکار عملی به نظر میرسد، اما پرسشهای جدی درباره کیفیت سنجش و عدالت آموزشی ایجاد میکند. وقتی ملاک اصلی، عملکرد طول سال تحصیلی باشد، دانشآموزانی که در ماههای پرالتهاب گذشته به دلیل قطعی مکرر اینترنت، نگرانیهای امنیتی، یا فشار روانی نتوانستهاند مشارکت فعالی در کلاسهای مجازی داشته باشند، عملاً در موقعیت نابرابری قرار میگیرند. آیا یک معلم میتواند با وجدان آسوده، عملکرد طول سال دانشآموزی را که هفتهها در پناهگاه بوده یا به دلیل ناپایداری شبکه شاد از آموزش محروم مانده، با دانشآموزی در منطقه برخوردارتر مقایسه کند؟
مدیرکل آموزش و پرورش تهران با استناد به قوانین موجود، بر تفویض اختیار به معلم و شورای مدرسه تأکید کرد و گفت: «بر اساس ماده ۹۷ آییننامه اجرایی مدارس و ماده ۳۹ آییننامه دوره دوم متوسطه، اختیار تصمیمگیری و اجرای فرآیند ارزشیابی به معلم با نظارت شورای مدرسه، تفویض شده است.» این تفویض اختیار گسترده، هرچند از منظر تمرکززدایی مثبت ارزیابی میشود، اما ریسک سلیقهای شدن نمرات و کاهش استانداردهای آموزشی را افزایش میدهد. در نبود یک آزمون هماهنگ و استاندارد، آیا نمرات ثبتشده در مدارس مختلف تهران قابلیت مقایسه و سنجش اعتبار را خواهند داشت؟
در حوزه آموزشهای فنیوحرفهای و کاردانش نیز که ماهیت عملی و مهارتی دارند، چالش پیچیدهتر است. پارسا در این باره توضیح داد: «هنرآموزان میتوانند از طریق تعریف و دریافت پروژه، بررسی گزارش فعالیتها و ارزیابی عملکرد عملی و مهارتی دانشآموزان در بستر شاد، نسبت به ثبت نمرات اقدام کنند.» برای دروس کارآموزی و کارورزی نیز در صورت عدم امکان اجرای حضوری، ارزشیابی بهصورت پروژهمحور انجام خواهد شد. این شیوهنامه در حالی ابلاغ میشود که ماهیت کارورزی، مستلزم حضور در محیط واقعی کار است و جایگزینی آن با پروژههای مجازی، هنرجویان را از تجربه عملی واقعی محروم میکند.
در بخش دیگری از این ابلاغیه، بر تشکیل ستاد آزمونها در مناطق و ابلاغ مکتوب مصوبات به مدارس تأکید شده است. پارسا این اقدام را برای ایجاد وحدت رویه ضروری دانست، اما تجربه نشان داده که در شرایط فورسماژور، بخشنامههای مکتوب لزوماً به اجرای یکسان در سطح مدارس منجر نمیشود. هر مدرسه با توجه به امکانات، نیروی انسانی و بافت جمعیتی خود، تفسیر متفاوتی از این دستورالعمل خواهد داشت.
از سوی دیگر، بحث شفافیت و نظارتپذیری این فرآیند نیز محل تأمل است. وقتی سنجش نهایی در بستر شاد و با محوریت معلم انجام میشود، امکان اعتراض دانشآموز یا والدین به نمره ثبتشده و درخواست بررسی مجدد چگونه مدیریت خواهد شد؟ آیا سازوکاری برای رسیدگی به اعتراضات احتمالی طراحی شده یا همه چیز به تشخیص معلم واگذار میشود؟
زیر ذرهبین فرهنگیان پرس
تصمیم به غیرحضوری شدن امتحانات در تهران، اگرچه در ظاهر یک راهکار موقت برای شرایط خاص است، اما میتواند آغازی بر یک تحول ساختاری در نظام ارزشیابی کشور باشد. این تجربه نشان داد که سیستم آموزشی ایران میتواند در شرایط بحرانی، به سرعت از مدل سنتی امتحانات کتبی فاصله بگیرد. اما پرسش اساسی این است: آیا زیرساختهای لازم برای تضمین عدالت آموزشی در این مدل وجود دارد؟ تجربه تلخ دوران کرونا و آموزش مجازی نشان داد که بسیاری از دانشآموزان به دلیل ضعف زیرساخت اینترنت، نبود تجهیزات مناسب و فشار اقتصادی، از گردونه آموزش باکیفیت جا ماندند. حال در شرایط آتشبس موقت و نگرانیهای امنیتی، این خطر با شدت بیشتری وجود دارد. آموزش و پرورش باید حداقل دو اقدام فوری را در دستور کار قرار دهد: نخست، ایجاد سامانه شفاف ثبت اعتراضات و بازبینی نمرات با حضور ناظران مستقل منطقهای و دوم، طراحی بستههای جبرانی برای دانشآموزانی که به دلیل شرایط خاص از آموزش مستمر محروم بودهاند. عدالت آموزشی در شرایط بحران، بیش از هر زمان دیگری نیازمند مراقبت و وسواس است و گرنه شکاف آموزشی میان دانشآموزان تهرانی عمیقتر خواهد شد.
