معاون وزیر آموزش و پرورش از اجرای طرح ملی آموزش هوش مصنوعی برای یک میلیون دانشآموز پایههای هفتم تا دهم و بیش از ۲۱۰ هزار معلم مدارس غیردولتی خبر داد. این طرح در پنج قطب کشوری دنبال میشود و هدف آن توانمندسازی سرمایه انسانی برای ورود به اقتصاد دیجیتال و تحقق تکالیف برنامه هفتم توسعه است. محمودزاده تأکید کرد که فناوری به دنبال جایگزینی معلم نیست، بلکه در خدمت توانمندسازی او قرار میگیرد.
به گزارش فرهنگیان پرس، احمد محمودزاده، معاون وزیر آموزش و پرورش و رئیس سازمان مدارس و مراکز غیردولتی و توسعه مشارکتهای مردمی، در ادامه سفر خود به آذربایجانغربی، از آغاز فاز جدیدی از طرح ملی آموزش هوش مصنوعی خبر داد که بر اساس آن، حدود یک میلیون دانشآموز پایههای هفتم تا دهم و بیش از ۲۱۰ هزار معلم مدارس غیردولتی تحت پوشش آموزشهای تخصصی این فناوری قرار میگیرند.
محمودزاده با اشاره به تحولات شتابان فناوری در عرصههای مختلف علمی، اقتصادی و اجتماعی، نظام تعلیم و تربیت را مهمترین نهاد برای پرورش سرمایه انسانی دانست و تأکید کرد که این نظام نمیتواند نسبت به دگرگونیهای بنیادین بیتفاوت باشد. او گفت: «آموزش هوش مصنوعی باید از مدرسه آغاز شود و دانشآموزان، متناسب با سن و اقتضائات تربیتی خود، علاوه بر آشنایی با فناوری، مهارت بهرهگیری صحیح، مسئولانه و خلاقانه از آن را فراگیرند.»
رئیس سازمان مدارس و مراکز غیردولتی با تشریح ابعاد این طرح ملی، از اجرای آن در پنج قطب کشوری خبر داد و افزود: «این برنامه در چهار مرحله برای دانشآموزان پیشبینی شده و در کنار آموزشهای تخصصی، فرآیندهای رقابتی، مقایسهای و بازیوارسازی نیز برای شناسایی استعدادها و ظرفیتهای برتر مورد توجه قرار گرفته است.» بر اساس این طرح، از میان یک میلیون دانشآموز، در نهایت یکهزار نفر بهعنوان برگزیدگان شناسایی و در جشنوارهای ملی مورد تقدیر قرار خواهند گرفت.
توانمندسازی معلمان؛ رکن اصلی تحول
محمودزاده با تأکید بر اینکه تحول فناورانه بدون توانمندسازی معلمان به سرانجام نخواهد رسید، گفت: «آموزش و پرورش را با معلم میشناسیم و کیفیت تعلیم و تربیت نیز پیوندی مستقیم با کیفیت و توانمندی نیروی انسانی دارد.» او از برنامهریزی برای آموزش ۱۰ هزار معلم در سه مرحله خبر داد و افزود که پس از طی فرآیند آموزشی و ارزیابی، ۵۰۰ نفر بهعنوان مدرس و منتور تخصصی تربیت خواهند شد. این افراد پس از بازگشت به استانهای خود، مسئولیت تعمیق و توسعه آموزشهای هوش مصنوعی را بر عهده خواهند گرفت.
او با اشاره به ترکیبی بودن دورههای آموزشی، خاطرنشان کرد که بخشی از دورهها بهصورت مجازی و بخشی به شکل حضوری برگزار میشود تا آموزشها از سطح انتقال مفاهیم فراتر رفته و به تجربه، تمرین و کاربرد در میدان واقعی مدرسه منتهی شود. معاون وزیر آموزش و پرورش در پاسخ به نگرانیها درباره جایگزینی معلم با فناوری، تصریح کرد: «هدف از ورود هوش مصنوعی به آموزش و پرورش، جایگزینی معلم نیست؛ بلکه فناوری باید در خدمت توانمندسازی معلم، تولید و غنیسازی محتوا، تسهیل یادگیری، بهبود تصمیمگیری آموزشی و افزایش اثربخشی فرآیند تدریس قرار گیرد.»
عدالت آموزشی در سایه فناوری
محمودزاده یکی از ظرفیتهای مهم هوش مصنوعی را کمک به تحقق عدالت آموزشی عنوان کرد و گفت: «فناوریهای نوین میتوانند دسترسی به آموزش باکیفیت را از مراکز برخوردار به مناطق دورافتاده و روستایی تسری دهند. دیگر کیفیت آموزشی نباید صرفاً در اختیار دانشآموزان پایتخت یا کلانشهرها باشد؛ دانشآموزی در یک منطقه دورافتاده نیز میتواند از طریق ظرفیتهای دیجیتال به منابع آموزشی باکیفیت دسترسی پیدا کند.»
او با اشاره به تغییرات ایجادشده در پراکندگی رتبههای برتر کنکور طی سالهای اخیر، این تغییر را نشانهای از اثرگذاری توسعه دسترسی به منابع آموزشی و فناوریهای دیجیتال در نقاط مختلف کشور دانست و تأکید کرد که مدرسه آینده، مدرسهای است که از آموزش محتوامحور به سمت پرورش توانایی، یادگیری مسئلهمحور و پروژهمحور، تفکر انتقادی، خلاقیت و حل مسئله حرکت میکند.
پیشینه طرح در یک سال گذشتهب
بررسی اخبار مرتبط با این طرح در یک سال گذشته نشان میدهد که آموزش هوش مصنوعی در مدارس غیردولتی از دیماه ۱۴۰۴ بهصورت جدی کلید خورده است. در آن زمان، محمودزاده از آموزش ۴۰ هزار معلم و ۲۰۰ هزار دانشآموز خبر داده بود. این طرح بهتدریج گسترش یافت و در تیرماه ۱۴۰۵، آمارها به یک میلیون دانشآموز و ۲۱۰ هزار معلم ارتقا یافت. در مردادماه امسال نیز گزارش شد که ۱۳۵ هزار دانشآموز و ۲۹ هزار معلم در پنج استان پایلوت، آموزشهای اولیه را دریافت کردهاند.
همچنین در تیرماه ۱۴۰۵، تبریز بهعنوان میزبان قطب سوم آموزش ملی هوش مصنوعی معرفی شد. این طرح در چهارچوب تکالیف برنامه هفتم توسعه طراحی شده که بر تربیت نیروی انسانی متناسب با اقتصاد دیجیتال و دانشبنیان تأکید دارد. با این حال، برخی کارشناسان نسبت به اجرای شتابزده این طرح در مدارس غیردولتی بدون زیرساختهای لازم در مدارس دولتی هشدار دادهاند و آن را عاملی برای افزایش شکاف آموزشی بین دو نظام آموزشی میدانند.
زیر ذره بین فرهنگیان پرس
بیتردید، حرکت آموزش و پرورش به سمت آموزش هوش مصنوعی، گامی ضروری و رو به جلو برای آمادهسازی نسل آینده در عصر دیجیتال است. با این حال، چند نکته اساسی در این میان قابل تأمل و نقد است. نخست آنکه چرا این طرح ملی صرفاً در مدارس غیردولتی اجرا میشود؟ با توجه به اینکه حدود ۸۵ درصد دانشآموزان کشور در مدارس دولتی تحصیل میکنند، محدود کردن این طرح به جامعه یک میلیون نفری مدارس غیردولتی، میتواند به تعمیق شکاف دیجیتال و آموزشی بین دو نظام آموزشی منجر شود. آیا دانشآموزان مدارس دولتی از این نعمت محروم خواهند ماند؟
دوم، تأکید بر توانمندسازی معلمان اگرچه ستودنی است، اما پرسش اینجاست که با توجه به کمبود شدید نیروی انسانی متخصص در حوزه هوش مصنوعی در کشور، برنامه عملی برای تربیت ۵۰۰ منتور و مدرس تخصصی چه قدر واقعبینانه است؟ تجربه طرحهای مشابه در سالهای گذشته نشان داده که بدون تأمین زیرساختهای پایدار و پشتیبانی مستمر، بسیاری از این برنامهها پس از مدتی به فراموشی سپرده میشوند. همچنین، نبود برنامه مشخص برای تجهیز مدارس غیردولتی به سختافزار و نرمافزارهای مورد نیاز، میتواند این طرح را با چالش جدی مواجه کند.
سوم، اگرچه محمودزاده بر نقش هوش مصنوعی در تحقق عدالت آموزشی تأکید دارد، اما تا زمانی که این طرح به مدارس دولتی و مناطق محروم تسری نیابد، در عمل نه تنها به عدالت کمک نمیکند، بلکه ممکن است شکاف موجود را عمیقتر کند. ضروری است وزارت آموزش و پرورش با تدوین یک نقشه راه ملی، زمینه توسعه این آموزشها را برای همه دانشآموزان کشور فراهم کند و از موازیکاری و ایجاد نظام آموزشی دوگانه جلوگیری نماید. همچنین، همزمان با توسعه کمی، نظارت بر کیفیت محتوای آموزشی و تأثیر آن بر فرآیند یادگیری، باید در اولویت قرار گیرد تا این طرح بزرگ از شعار به عمل تبدیل شود و نسلی توانمند، خلاق و آشنا با فناوریهای نوین تربیت کند.
