وزارت جهاد کشاورزی با استناد به مصوبه ستاد تنظیم بازار، فرآیند ثبتسفارش واردات انواع روغن خام و پالم را بدون لحاظ سقف و سابقه واردکنندگان، از امروز چهارشنبه ۴ شهریور ماه آغاز کرد. این اقدام در حالی صورت میگیرد که بیش از ۹۰ درصد روغن مصرفی کشور از طریق واردات تأمین میشود و کارشناسان نسبت به تبعات این وابستگی شدید هشدار میدهند.
به گزارش فرهنگیان پرس، معاونت توسعه بازرگانی وزارت جهاد کشاورزی امروز چهارشنبه ۴ شهریور ماه ۱۴۰۵، طی اطلاعیهای از آغاز ثبتسفارش واردات انواع روغن بدون محدودیتهای قبلی خبر داد. بر این اساس، واردات انواع روغن خام گیاهی شامل سویا، کلزا و آفتابگردان و نیز روغن پالم، بدون لحاظ سقف و سابقه واردکنندگان مجاز اعلام شده است. متقاضیان واردات این کالاها میتوانند از طریق سامانه جامع تجارت، درخواست خود را ثبت و پیگیری کنند.
وزارت جهاد کشاورزی در این اطلاعیه، علت این اقدام را تسهیلسازی فرایند ثبتسفارش کالاهای کشاورزی بر اساس مصوبه ستاد تنظیم بازار عنوان کرده است. این در حالی است که بر اساس آمارهای رسمی، بیش از ۹۰ درصد روغن مصرفی ایران از طریق واردات مستقیم روغن یا دانههای روغنی تأمین میشود و این موضوع، زنجیره تأمین یکی از کالاهای اساسی کشور را به شدت به تحولات بازارهای جهانی وابسته کرده است.
بررسی روند واردات روغن در یک سال گذشته نشان میدهد که این کالای اساسی همواره با فراز و نشیبهای زیادی همراه بوده است. آمارها حاکی از آن است که در ۱۰ ماهه سال ۱۴۰۴، واردات روغن خام با کاهش ۳۳ درصدی نسبت به مدت مشابه سال قبل مواجه شده بود. همچنین بر اساس گزارشهای منتشر شده، در چهار ماهه نخست سال ۱۴۰۴، حدود ۶۶۱ هزار تن انواع روغن خام وارد کشور شده است. این نوسانات در واردات، تأثیر مستقیمی بر بازار داخلی و قیمتها داشته است.
در بهمنماه سال ۱۴۰۴ نیز دورهای دیگر از ثبتسفارش با سقف مشخص برای روغن خام و پالم آغاز شد که در آن زمان، سقف روغن خام ۲۰۰ هزار تن و روغن پالم ۱۱۰ هزار تن اعلام شده بود. با این حال، فعالان صنعت روغنکشی همواره از تأخیر و بیثباتی در تخصیص و پرداخت ارز واردات روغن خام به عنوان یکی از مهمترین موانع تأمین به موقع این کالا نام بردهاند. به گفته تولیدکنندگان، بسیاری از محمولههای روغن خام یا دانههای روغنی ماهها در بنادر یا حتی در مبدأ خرید باقی ماندهاند، زیرا واردکنندگان امکان تأمین ارز یا ثبتسفارش مؤثر نداشتهاند.
در سوی دیگر، تولید داخل نیز نتوانسته است پاسخگوی نیاز کشور باشد. هر چند تولید روغن نباتی در بهار سال ۱۴۰۴ با رشد ۱۴ درصدی نسبت به مدت مشابه سال قبل، به ۷۰۵ هزار تن رسیده است، اما این میزان در مقایسه با نیاز سالانه کشور که بین ۱.۶ تا ۲.۲ میلیون تن برآورد میشود، بسیار ناچیز است. به عبارت دیگر، صنعت روغنکشی ایران عمدتاً به واردات مواد خام وابسته است و تولید داخل تنها بخش کوچکی از نیاز را پوشش میدهد.
برنامهریزی وزارت جهاد کشاورزی در ابتدای سال ۱۴۰۴ برای تأمین حدود ۲ میلیون و ۳۵۰ هزار تن روغن – که حتی بیش از نیاز برآوردی کشور بود – شامل واردات ۱.۲ میلیون تن روغن خام گیاهی، ۵۰۰ هزار تن روغن پالم و نیز تأمین روغن از محل واردات و تولید داخل دانههای روغنی بوده است. بر اساس این برنامه، واردات دانههای روغنی (عمدتاً دانه سویا) به میزان ۲ میلیون و ۷۵۰ هزار تن پیشبینی شده بود که حدود ۱۸ درصد آن به روغن تبدیل میشود.
زیر ذره بین فرهنگیان پرس
رفع کامل محدودیتهای ثبتسفارش و حذف سقف و سابقه برای واردکنندگان، اگرچه در ظاهر اقدامی برای تسهیل تأمین کالای اساسی و جلوگیری از کمبود در بازار است، اما این پرسش اساسی را مطرح میکند که چرا با وجود تأکیدات مکرر بر کاهش وابستگی به واردات و حمایت از تولید داخل، همچنان سیاستها به سمت آزادسازی بیقید و شرط واردات پیش میرود؟ تجربه سالهای اخیر نشان داده است که وابستگی ۹۰ درصدی به واردات، کشور را در برابر نوسانات قیمت جهانی، تحریمها و مشکلات تأمین ارز آسیبپذیر کرده است. هزینه سالانه حدود ۳ میلیارد دلاری برای واردات روغن و دانههای روغنی، فشار مضاعفی بر منابع ارزی کشور وارد میآورد. اگر قرار است امنیت غذایی کشور تضمین شود، ضروری است سیاستهای تشویقی برای توسعه کشت دانههای روغنی داخل با جدیت بیشتری دنبال شود و وابستگی به واردات کاهش یابد. در غیر این صورت، هرگونه وقفه در تأمین ارز یا تغییر در بازارهای جهانی، مستقیماً سفره مردم را هدف قرار خواهد داد و این بار دیگر، همانند سالهای گذشته، بازار روغن با التهاب و کمبود مواجه خواهد شد.
