بر اساس آمار معاملات هفته منتهی به ۶ شهریور ماه، ارزش کل معاملات ابزارهای مبتنی بر زعفران در بورس کالای ایران به رقم بیسابقه ۱۸۶۷ میلیارد تومان رسید. این در حالی است که تولید زعفران در سال ۱۴۰۴ با کاهش ۳۶ درصدی نسبت به سال قبل، به ۲۶۰ تن رسیده و نگرانیها از قاچاق گسترده این محصول با برند افغانستان، بازار طلای سرخ را با چالش جدی مواجه کرده است.
به گزارش فرهنگیان پرس، معاملات زعفران در بورس کالای ایران در هفته منتهی به ۶ شهریور ماه ۱۴۰۵ با رونق چشمگیری همراه بود. بر اساس آمار منتشر شده از سوی کالاخبر، در بازار گواهی سپرده زعفران، تعداد ۴۸۳ هزار و ۹۴۶ گواهی به ارزش ۱۳۰.۲ میلیارد تومان مورد دادوستد قرار گرفت. همچنین معاملهگران در بازار صندوقهای سرمایهگذاری مبتنی بر زعفران، ۲۴۲ میلیون و ۷۱۱ هزار و ۶۱۴ واحد از این صندوقها را به ارزش ۱۷۳۴ میلیارد تومان معامله کردند. با احتساب این دو بخش، مجموع ارزش معاملات ابزارهای مبتنی بر زعفران در بورس کالای ایران در هفته مذکور به ۱۸۶۷ میلیارد تومان رسید.
این رونق معاملاتی در حالی رقم میخورد که بازار فیزیکی زعفران نیز شاهد افزایش بیسابقه قیمتها است. به طوری که قیمت هر کیلو زعفران در معاملات بورس کالا از ۲۶۶ میلیون تومان عبور کرده و قیمت هر گرم زعفران نگین در بازار تهران به ۳۱۹ هزار تومان رسیده است. کارشناسان علت اصلی این افزایش قیمت را کاهش چشمگیر تولید ناشی از بحرانهای اقلیمی میدانند. بر اساس آمار ثبتی سازمانهای جهاد کشاورزی، میزان تولید زعفران در سال ۱۴۰۴ معادل ۲۶۰ تن بوده که نسبت به سال قبل از آن (۴۰۵ تن)، حدود ۳۶ درصد کاهش یافته است. این افت تولید، مستقیماً ناشی از تنشهای اقلیمی بیسابقه از جمله خشکسالی و سرمازدگی در قطبهای اصلی تولید بوده است. در برخی مناطق مانند گناباد، برداشت زعفران ۵۰ درصد کاهش یافته و پیشبینی میشود تولید زعفران خشک در سال ۱۴۰۴ به حدود ۴۲ تن برسد. با وجود کاهش تولید، سطح زیر کشت زعفران از سال ۱۴۰۰ تا ۱۴۰۴ روندی صعودی داشته و از ۱۲۱.۹۳۱ هکتار به ۱۳۳.۲۸۴ هکتار افزایش یافته است.
اما نگرانی بزرگتر از کاهش تولید، مسئله قاچاق و خامفروشی زعفران است. بر اساس گزارش وزارت جهاد کشاورزی، حجم عظیمی از زعفران ایران پس از خروج قاچاق از مرزها، با نام کشور افغانستان به بازارهای جهانی صادر میشود. آمار رسمی گمرک ایران نشان میدهد که صادرات زعفران به افغانستان در سال ۱۴۰۳ حدود ۱۴.۵ تن و در ۱۰ ماهه سال ۱۴۰۴ معادل ۱۳.۷ تن بوده است. در مقابل، آمار سایت Trade Map، میزان صادرات زعفران افغانستان به سایر کشورها را ۸۴ تن اعلام کرده است؛ در حالی که تولید سالانه زعفران این کشور حداکثر بین ۱۵ تا ۳۵ تن تخمین زده میشود. این آمار نشان میدهد که بخش قابل توجهی از صادرات زعفران افغانستان، در واقع زعفران قاچاق ایران است.
علاوه بر قاچاق، مشکل خامفروشی نیز ضربهای سنگین به اقتصاد زعفران کشور وارد کرده است. آمارها نشان میدهد که ۹۰.۵ درصد ارزش ریالی و ۹۱ درصد وزن زعفران صادراتی کشور در ۱۰ ماهه ۱۴۰۴ به شکل فلهای صادر شده و فقط ۹ درصد صادرات، به صورت رسمی و با بستهبندی مناسب انجام شده است. این یعنی سود هنگفت فرآوری و برندینگ زعفران، نصیب کشورهای واردکننده میشود و ایران تنها نقش تأمینکننده ماده خام را ایفا میکند. در همین حال، عضو هیئترئیسه شورای ملی زعفران از کاهش ۲۰ تا ۶۰ درصدی تولید زعفران در کشور خبر داده و اعلام کرده که قیمت زعفران به کیلویی ۱۶۰ تا ۲۰۰ میلیون تومان رسیده است.
زیر ذرهبین فرهنگیان پرس
رونق ۱۸۶۷ میلیارد تومانی معاملات زعفران در بورس کالا، اگرچه خبری خوشایند برای فعالان اقتصادی است، اما نباید ما را از بحرانهای عمیق ساختاری این صنعت استراتژیک غافل کند. در شرایطی که کشور در وضعیت آتشبس موقت به سر میبرد و فشارهای اقتصادی بر معیشت مردم به شدت افزایش یافته است، قاچاق گسترده زعفران با برند افغانستان و خامفروشی محصول، به معنای هدررفت ثروت ملی و از دست رفتن فرصتهای ارزآوری برای کشور است. با تولید ۲۶۰ تنی در سال ۱۴۰۴ و کاهش ۳۶ درصدی نسبت به سال قبل، و با وجود افزایش سطح زیر کشت، به نظر میرسد سیاستهای حمایتی از کشاورزان و تولیدکنندگان زعفران، به ویژه در مقابله با خشکسالی و تأمین نهادههای کشاورزی، کافی نبوده است. همچنین ضروری است دستگاههای مسئول، از جمله وزارت جهاد کشاورزی، گمرک و نیروی انتظامی، با همکاری یکدیگر، برنامههای جدیتری برای مقابله با قاچاق زعفران، تکمیل زنجیره ارزش و ایجاد برند ملی برای این محصول راهبردی تدوین و اجرا کنند. تجربه سالهای گذشته نشان داده که بیتوجهی به این مسائل، نه تنها به کاهش درآمد کشاورزان و صادرکنندگان منجر میشود، بلکه جایگاه ایران را به عنوان بزرگترین تولیدکننده زعفران جهان به خطر میاندازد و عملاً «طلای سرخ» ایران، با برند همسایه شرقی به بازارهای جهانی راه مییابد.
