شورای عالی انقلاب فرهنگی با ابلاغ مصوبهای جدید، مسیر ورود برگزیدگان المپیادهای جغرافیا و علوم زمین به دانشگاه را از کنکور جدا کرد؛ بر اساس این تصمیم، هر سال ۸ دانشآموز برگزیده المپیاد جغرافیا و ۸ دانشآموز برگزیده المپیاد علوم زمین میتوانند بدون شرکت در آزمون سراسری، در رشته مرتبط و دانشگاه مورد تقاضای خود پذیرفته شوند؛ مصوبهای که از سال ۱۴۰۵ لازمالاجرا خواهد بود.
به گزارش فرهنگیان پرس، شورای عالی انقلاب فرهنگی با ابلاغ مصوبه «پذیرش دانشآموزان برگزیده المپیادهای جغرافیا و علوم زمین بدون شرکت در آزمون سراسری»، امتیاز تازهای برای دانشآموزان نخبه این دو حوزه علمی در نظر گرفت. بر اساس این مصوبه که در جلسه ۹۲۷ شورای عالی انقلاب فرهنگی در ۲۳ تیرماه ۱۴۰۵ و بر مبنای مصوبه جلسه ۵۸۴ شورای معین به تصویب رسیده است، هر سال ۸ نفر از برگزیدگان المپیاد جغرافیا و ۸ نفر از برگزیدگان المپیاد علوم زمین میتوانند بدون شرکت در آزمون سراسری، در رشته مرتبط و دانشگاه مورد تقاضای خود پذیرفته شوند.
این تصمیم وزارت آموزش و پرورش، وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، سازمان سنجش آموزش کشور و باشگاه دانشپژوهان جوان را در زمره نهادهای مرتبط با اجرای مصوبه قرار میدهد و از سال ۱۴۰۵ لازمالاجراست. در واقع، سیاست جدید تلاش دارد بخشی از مسیر شناسایی و هدایت استعدادهای برتر را از رقابت عمومی کنکور جدا کرده و برای دانشآموزانی که در رقابتهای علمی تخصصی به موفقیت رسیدهاند، مسیر مستقیمی به آموزش عالی ایجاد کند.
اهمیت این تصمیم زمانی بیشتر روشن میشود که به جایگاه المپیادهای جغرافیا و علوم زمین در نظام شناسایی استعدادهای دانشآموزی توجه کنیم. در سال تحصیلی ۱۴۰۳-۱۴۰۴، هفتمین دوره المپیاد جغرافیا برگزار شد و مرحله دوم این رقابت نیز در سال ۱۴۰۴ انجام گرفت. نتایج منتشرشده از مدالآوران همان دوره نشان میدهد دانشآموزان پایههای دهم و یازدهم از استانهای مختلف کشور در این رقابت حضور داشتهاند و تعدادی از آنان موفق به کسب مدالهای طلا، نقره و برنز شدهاند.
المپیاد علوم زمین نیز در همین بازه زمانی به عنوان یکی از رشتههای المپیادهای علمی دانشآموزی دنبال شده و مرحله دوم آن در سال ۱۴۰۴ برگزار شده است. استمرار برگزاری این رقابتها نشان میدهد که جغرافیا و علوم زمین صرفاً حوزههایی آموزشی در برنامه درسی مدرسه نیستند، بلکه ظرفیت تبدیل شدن به مسیرهای تخصصی برای تربیت نیروی انسانی مورد نیاز کشور را دارند.
از سوی دیگر، توجه به این دو حوزه در سطح آموزش عالی نیز قابل مشاهده است. سازمان سنجش آموزش کشور در برنامه المپیاد علمی دانشجویی سال ۱۴۰۵، «علوم جغرافیا» و «علوم زمین» را در فهرست رشتههای برگزاری مرحله غیرمتمرکز این رقابت قرار داده بود؛ آزمونی که برای دانشجویان سال سوم و چهارم کارشناسی برگزار میشود. این همزمانی در سطح دانشآموزی و دانشگاهی میتواند نشانهای از اهمیت پیوند دادن استعدادهای شناساییشده در مدرسه با مسیرهای تخصصی دانشگاهی باشد.
در متن مصوبه همچنین پیشبینی شده است که رشتههای مرتبط با این دو المپیاد، بنا به پیشنهاد ستاد علم و فناوری شورای عالی انقلاب فرهنگی، توسط شورای معین تصویب شوند. بنابراین، اجرای کامل این امتیاز به مشخص شدن دقیق رشتههایی وابسته است که برگزیدگان المپیاد جغرافیا و علوم زمین امکان ورود به آنها را خواهند داشت. این موضوع از آن جهت اهمیت دارد که عبارت «رشته مرتبط» باید در مرحله اجرا به شکل شفاف و قابل استناد تعریف شود تا دانشآموزان، خانوادهها و مدارس از دامنه واقعی این امتیاز اطلاع داشته باشند.
تجربه سالهای اخیر در سیاستگذاری مربوط به نخبگان دانشآموزی نشان داده است که حذف بخشی از موانع آزمون برای برگزیدگان رقابتهای علمی، یکی از ابزارهای مورد استفاده برای تشویق استعدادهای برتر است. با این حال، تفاوت مهم این مصوبه با بسیاری از امتیازهای آموزشی، تمرکز آن بر دو حوزهای است که معمولاً در مقایسه با رشتههای پرتقاضاتر المپیادهای علمی، کمتر مورد توجه افکار عمومی قرار میگیرند. در سال ۱۴۰۴ نیز روند برگزاری و آمادهسازی دانشآموزان برای المپیادهای جغرافیا و علوم زمین ادامه داشت و منابع و آزمونهای تخصصی این دو حوزه در دسترس داوطلبان قرار گرفت.
از منظر آموزشی، چنین سیاستی میتواند برای دانشآموزانی که علاقه و توانایی ویژهای در شناخت محیط، سرزمین، منابع طبیعی، زمینشناسی و مسائل مرتبط با جغرافیای انسانی و طبیعی دارند، انگیزه بیشتری ایجاد کند. ایران از نظر تنوع اقلیمی، زمینشناسی، منابع طبیعی و موقعیت جغرافیایی، ظرفیت گستردهای برای توسعه دانش تخصصی در این حوزهها دارد و تربیت نیروی انسانی متخصص در این زمینهها میتواند مستقیماً با موضوعاتی مانند مدیریت منابع آب، مخاطرات طبیعی، برنامهریزی سرزمین، تغییرات اقلیمی، معدن و توسعه پایدار ارتباط پیدا کند.
با این حال، اجرای موفق این مصوبه تنها به اعلام ظرفیت پذیرش محدود نمیشود. خانوادهها و دانشآموزان نیاز دارند بدانند معیار دقیق «برگزیده» بودن چیست، چه مدال یا رتبهای مشمول پذیرش خواهد شد، نحوه انتخاب ۸ نفر در هر المپیاد چگونه است و دانشگاهها و رشتههای قابل انتخاب دقیقاً کداماند. همچنین لازم است سازمان سنجش و باشگاه دانشپژوهان جوان فرآیند اجرایی را پیش از آغاز فرآیندهای پذیرش دانشگاهی به صورت شفاف اعلام کنند تا این امتیاز به یک تصمیم روی کاغذ تبدیل نشود.
زیر ذرهبین فرهنگیان پرس
اصل اختصاص مسیر پذیرش دانشگاهی به استعدادهای برتر جغرافیا و علوم زمین میتواند گامی مثبت برای کاهش تمرکز نظام آموزشی بر کنکور باشد، اما ارزش واقعی این مصوبه به کیفیت اجرای آن وابسته است. اگر قرار است دانشآموزی که چندین مرحله رقابت علمی تخصصی را با موفقیت پشت سر گذاشته است از آزمون سراسری معاف شود، باید مسیر جایگزین نیز دقیق، شفاف و عادلانه باشد. پیشنهاد میشود علاوه بر اعلام سریع رشتههای مرتبط و ظرفیت دانشگاهها، سوابق علمی، مدالآوری و سطح تخصصی دانشآموزان در فرآیند پذیرش به صورت روشن معیارگذاری شود. در غیر این صورت، امتیاز جدید ممکن است به جای ایجاد یک مسیر استاندارد برای نخبگان، با ابهامهای اجرایی روبهرو شود؛ در حالی که هدف اصلی چنین سیاستی باید شناسایی استعداد، کاهش آزمونمحوری و هدایت دانشآموزان توانمند به سمت نیازهای واقعی علمی و تخصصی کشور باشد.
