وزیر آموزش و پرورش از کمبود ۱۰۰ تا ۱۳۰ هزار معلم در کشور خبر داد و گفت که بخشی از مجوزهای استخدامی در زمان مقرر صادر نشده است. وی از جذب ۳۰ هزار دانشجومعلم و تلاش برای برگزاری آزمون ماده ۲۸ خبر داد، اما مشخص نیست این نیروها به مهر ۱۴۰۵ میرسند یا خیر.
به گزارش فرهنگیان پرس، «علیرضا کاظمی» وزیر آموزش و پرورش که به مناسبت سفر به استان خراسان جنوبی و افتتاح یک مدرسه خیرساز سخن میگفت، از بحران کمبود نیروی انسانی در آستانه سال تحصیلی جدید پرده برداشت. او با اذعان به اینکه «برخی مجوزهای استخدامی در زمان مقرر صادر نشد»، هشدار داد که ممکن است آغاز سال تحصیلی با چالشهایی در حوزه نیروی انسانی همراه باشد.
کاظمی در جمع خبرنگاران اظهار داشت: «به دلیل برخی شرایط و محدودیتها بخشی از مجوزهای استخدامی در زمان مقرر صادر نشد که ممکن است در آغاز سال تحصیلی چالشهایی در حوزه نیروی انسانی ایجاد کند، اما اقدامات لازم برای جبران این موضوع در حال انجام است.» وزیر آموزش و پرورش همچنین ابراز امیدواری کرد که با نهایی شدن فرآیندها، بخشی از چالشهای نیروی انسانی برطرف شود.
کمبود ۱۳۰ هزار معلم؛ رقمی که تکاندهنده است
براساس اعلام قبلی وزیر آموزش و پرورش در اردیبهشتماه ۱۴۰۵، کمبود معلم در کشور حدود ۱۰۰ تا ۱۳۰ هزار نفر برآورد میشود . این رقم در حالی اعلام میشود که «علی نیکزاد»، نایبرئیس مجلس شورای اسلامی، پیشتر درباره کمبود ۲۰۰ هزار معلم هشدار داده بود . به عبارت دیگر، آمارهای رسمی از کمبود نیرویی حکایت دارد که معادل کل جمعیت معلمان چند استان بزرگ کشور است.
این بحران ریشه در چند عامل دارد: اول، بازنشستگی انبوه معلمان در سالهای اخیر؛ دوم، کاهش چشمگیر جذب دانشجومعلم در دهه ۱۳۹۰؛ سوم، تأخیر در صدور مجوزهای استخدامی به دلیل شرایط جنگی کشور. ایران از ابتدای سال ۱۴۰۵ (ژانویه ۲۰۲۶) درگیر جنگ تحمیلی صهیونی-آمریکایی بود و هرچند اکنون آتشبس برقرار است، اما فرآیندهای اداری و استخدامی با اختلال جدی مواجه شد.
برنامههای وزارتخانه؛ دو سناریو برای آینده
کاظمی در سخنان خود از برنامههای متعددی برای جبران کمبود نیرو خبر داد. نخست، جذب ۳۰ هزار دانشجومعلم در دانشگاه فرهنگیان و ۳ هزار دانشجومعلم در دانشگاه شهید رجایی است که مجوز آن اخذ شده و تلاش میشود این ظرفیتها در زمان مناسب جذب شوند .
دوم، پیگیری برای برگزاری آزمون استخدامی ماده ۲۸ (ویژه جذب فارغالتحصیلان سایر دانشگاهها) است. وزیر آموزش و پرورش گفت: «از طریق ماده ۲۸ و هماهنگی با سازمان برنامه و بودجه و سازمان اداری و استخدامی کشور نیز، پیگیریهای لازم برای صدور مجوزهای استخدامی در حال انجام است و تفاهمات اولیه نیز در این زمینه حاصل شده است» .
با این حال، واقعیت میدانی چیز دیگری میگوید. براساس گزارشهای منتشر شده، دفترچه آزمون استخدامی آموزش و پرورش به طور کامل آماده است، اما فرآیند اجرایی به دلیل تعویق برنامهها و عدم صدور مجوز مالی از سوی سازمان برنامه و بودجه موقتاً متوقف شده است . به عبارت دیگر، آزمونی که قرار بود برگزار شود، عملاً در بلاتکلیفی کامل به سر میبرد.
پیشینه بحران معلمی از ۱۴۰۴ تا ۱۴۰۵
بررسی سوابق نشان میدهد که این بحران ریشه در سالهای قبل دارد. در اسفند ۱۴۰۴، وزارت آموزش و پرورش درخواست جذب حداقل ۷۴ هزار نیروی جدید در رستههای آموزگاری، دبیری، هنرآموز، مراقب سلامت، مربی پرورشی، مشاور و نیروی خدماتی را ثبت کرده و دفترچه آزمون نیز تدوین شده بود . اما جنگ تحمیلی که از دیماه ۱۴۰۴ آغاز شد و تا اواخر فروردین ۱۴۰۵ ادامه یافت، عملاً تمام برنامهها را مختل کرد.
در اردیبهشتماه ۱۴۰۵، «فرهادی» سخنگوی وزارت آموزش و پرورش اعلام کرد که دو سناریو برای تأمین نیروی انسانی در نظر گرفته شده است: سناریوی اول، بدون برگزاری آزمون استخدامی و سناریوی دوم، برگزاری آزمون استخدامی علاوه بر جذب فارغالتحصیلان دانشگاه فرهنگیان . اما با گذشت بیش از یک ماه از این اظهارات، هنوز تکلیف آزمون ماده ۲۸ مشخص نیست.
«رضا مراد صحرایی»، وزیر اسبق آموزش و پرورش، در اسفند ۱۴۰۴ هشدار داده بود که «۳ میلیون دانشآموز بدون معلم» در کشور وجود دارد . این هشدار در شرایطی مطرح میشد که آتش جنگ همچنان فروکش نکرده بود و بسیاری از معلمان نیز به دلیل شرایط جنگی و تخریب مدارس در مناطق جنگی، امکان تدریس نداشتند.
نیروهای حق التدریس و قرارداد کار معین؛ معلمان بیسروسامان
در کنار بحران کمبود نیرو، مشکل نیروهای شاغل غیررسمی نیز همچنان پابرجاست. کاظمی در پاسخ به سوالی درباره وضعیت معلمان حقالتدریس گفت: «چیزی تحت عنوان خرید خدمات آموزشی نداریم. معلمان حقالتدریس هیچ مشکلی ندارند و کماکان به خدمت خود ادامه خواهند داد، اما تلاش میکنیم با کمک مجلس، دولت، سازمان برنامه و بودجه و نیز سازمان امور اداری و استخدامی، موضوع تبدیل وضعیت آنها را نیز پیگیری کنیم» .
این در حالی است که براساس گزارشهای منتشر شده، پرونده ۲۱ هزار نیروی قرارداد کار معین یا خرید خدمات آزاد به سازمان امور استخدامی ارسال شده است . اما تاکنون نتیجه قطعی درباره تبدیل وضعیت این معلمان اعلام نشده است. معلمانی که گاهی سالهاست با کمترین حقوق و بدون هیچ امنیت شغلی، بار آموزش نسل آینده را به دوش میکشند.
زیر ذرهبین فرهنگیان پرس
بحران کمبود معلم در ایران تنها یک مسئله کمی نیست؛ یک فاجعه کیفی و ساختاری است. وقتی با کمبود ۱۳۰ هزار معلم مواجهیم، معنایش این است که یا کلاسهای درس با تراکم جمعیت غیراستاندارد (۵۰ تا ۶۰ نفر) اداره میشوند، یا دانشآموزان در بسیاری از مناطق، به ویژه مناطق محروم و روستایی، اصلاً معلم ندارند. در چنین شرایطی، وعده جذب ۳۰ هزار دانشجومعلم و یک آزمون ماده ۲۸ که معلوم نیست کی و چگونه برگزار میشود، کفایت نمیکند.
نکته نگرانکنندهتر، اظهارات اخیر وزیر آموزش و پرورش است که گفته: «کمبود نیروی انسانی آموزش و پرورش تقریباً از سال ۱۴۰۵ به بعد به یک ثباتی میرسد و بعد تنزل پیدا میکند» و «استخدامها به مرور زمان کاهش پیدا خواهد کرد» . این اظهارات در حالی مطرح میشود که نرخ موالید در ایران طی سالهای اخیر سیر نزولی داشته و جمعیت دانشآموزی در حال کاهش است. اما سؤال این است: آیا کاهش جمعیت دانشآموزی به معنای کاهش نیاز به معلم باکیفیت است؟ قطعاً خیر.
راهکار پیشنهادی فرهنگیان پرس: اولاً، دولت باید هرچه سریعتر مجوز مالی آزمون ماده ۲۸ را صادر کند تا حداقل بخشی از کمبود ۱۳۰ هزار نفری جبران شود. ثانیاً، فرآیند تبدیل وضعیت ۲۱ هزار نیروی قرارداد کار معین باید تا پیش از مهر ۱۴۰۵ نهایی شود تا این معلمان با امنیت خاطر بیشتری سال تحصیلی جدید را آغاز کنند. ثالثاً، باید برنامهریزی میانمدت و بلندمدتی برای جذب دانشجومعلم در دانشگاه فرهنگیان انجام شود تا بحران بازنشستگی انبوه در سالهای آینده، نظام آموزشی را غافلگیر نکند. در شرایط آتشبس کنونی و در آستانه سال تحصیلی جدید، هیچ بهانهای برای تأخیر بیشتر در تأمین نیروی انسانی مدارس وجود ندارد. دانشآموزان ایران سزاوار معلمانی هستند که در سر کلاس حاضر باشند، نه در بلاتکلیفی آزمونهای استخدامی نیامده.
