با وجود برگزاری تمامی کلاسهای ترم تابستان به صورت مجازی، وزارت علوم در بخشنامهای جدید، برگزاری امتحانات پایان ترم را به صورت کاملاً حضوری اعلام و هرگونه آزمون مجازی را ممنوع کرده است. این تصمیم که با هدف حفظ کیفیت سنجش اتخاذ شده، واکنشهای گستردهای را در میان دانشجویان برانگیخته و آن را اقدامی متناقض و هزینهزا توصیف کردهاند. دانشجویان به فشردگی بیسابقه این ترم، کوتاهی فاصله پایان کلاسها تا امتحانات و مشکلات سفرهای بینشهری برای شرکت در آزمونها به عنوان مهمترین چالشهای این بخشنامه اشاره دارند.
به گزارش فرهنگیان پرس، محمد جوادیپور، مدیرکل دفتر برنامهریزی آموزش عالی وزارت علوم، در نامهای به معاونان آموزشی دانشگاهها و مؤسسات آموزش عالی دولتی و غیردولتی، بر حضوری بودن امتحانات دروس ارائه شده در تابستان ۱۴۰۵ تأکید کرد. در این نامه به صراحت آمده است که برگزاری امتحانات به صورت مجازی ممنوع است و تمامی آزمونها باید به شکل حضوری برگزار شوند. بر اساس اعلام دفتر برنامهریزی آموزش عالی، برای تسهیل این فرآیند و کمک به دانشجویان برای کاهش سفر به شهر محل تحصیل و مواجهه با مشکلات رفتوآمد و اسکان، تمهیداتی پیشبینی شده تا دانشجویان بتوانند در محل سکونت خود در امتحانات حضوری شرکت کنند و سامانهای برای اجرای این طرح در حال راهاندازی است.
با این حال، این تصمیم با واکنشهای گسترده و انتقادات جدی از سوی جامعه دانشجویی مواجه شده است. دانشجویان با اشاره به اینکه تمامی کلاسهای آموزشی ترم تابستان به صورت مجازی برگزار شده، برگزاری حضوری امتحانات را اقدامی متناقض و منطقی نمیدانند. آنان معتقدند که اگر فرآیند آموزش در بستر مجازی انجام شده، برگزاری آزمونها نیز باید با استفاده از همین زیرساختها صورت گیرد و اصرار بر حضور فیزیکی، تناسبی با شیوه آموزش این ترم ندارد.
یکی از مهمترین دغدغههای دانشجویان، فشردگی بیسابقه تقویم آموزشی ترم تابستان است. به دلیل تأخیر در آغاز ترم، کلاسها در بازه زمانی بسیار کوتاهی برگزار شده و بسیاری از دانشجویان روزانه تا ۱۰ ساعت کلاس آنلاین داشتهاند؛ موضوعی که فرصت کافی برای مطالعه و مرور دروس را از آنان سلب کرده است. بر اساس تقویم آموزشی، کلاسها در ۳۰ مرداد به پایان میرسد و امتحانات از اول تا پنجم شهریور برگزار خواهد شد؛ فاصلهای که به اعتقاد دانشجویان، عملاً فرصتی برای آمادگی در امتحانات باقی نمیگذارد.
بخش قابل توجهی از شرکتکنندگان ترم تابستان را دانشجویان «مهمان» تشکیل میدهند؛ افرادی که به دلیل ارائه نشدن برخی دروس در واحد دانشگاهی محل تحصیل خود، ناچار شدهاند در واحدهای دیگر ثبتنام کنند. برگزاری حضوری امتحانات، این گروه را مجبور به سفرهای بینشهری و تحمل هزینههای سنگین رفتوآمد میکند. دانشجویان همچنین به تعطیلی خوابگاههای دانشجویی در تابستان اشاره میکنند و میگویند علاوه بر هزینه بلیت، ناچار به پرداخت هزینه اقامت در هتل یا اقامتگاه نیز خواهند بود؛ هزینهای که برای بسیاری از آنان قابل تأمین نیست. برخی دانشجویان نیز با اشاره به شرایط برخی استانهای کشور، از جمله مسائل امنیتی و دشواری سفر، خواستار تجدیدنظر در این تصمیم شدهاند. دانشجویان تأکید کردهاند که دانشگاه آزاد در سالهای گذشته سابقه برگزاری امتحانات مجازی را داشته و زیرساختهای لازم برای این کار نیز فراهم است.
این تصمیم وزارت علوم در حالی اتخاذ شده که پیشتر در اردیبهشتماه ۱۴۰۵، قائممقام وزیر علوم با تأکید بر اینکه دانشجویان کارشناسی در نیمسال جاری آموزش حضوری نخواهند داشت، از برگزاری حضوری امتحانات پایان ترم دانشجویان تحصیلات تکمیلی خبر داده بود. همچنین در خردادماه همان سال، وزیر علوم اعلام کرد که کنکور سراسری سال ۱۴۰۵ به صورت قطعی در روزهای ۲۹ و ۳۰ مردادماه برگزار خواهد شد. این روند نشاندهنده عزم وزارت علوم برای بازگشت به حالت عادی و حضوری شدن فرآیندهای آموزشی و ارزیابی است، اما به نظر میرسد این سیاستگذاری بدون در نظر گرفتن شرایط خاص ترم تابستان و مطالبات دانشجویان انجام شده است.
در تیرماه ۱۴۰۵ نیز دانشگاه آزاد اسلامی در اطلاعیهای اعلام کرد که امتحانات پایان نیمسال تحصیلی دانشجویان تحصیلات تکمیلی بهصورت حضوری برگزار میشود. این تصمیمات پیدرپی برای حضوری کردن امتحانات، در شرایطی که همچنان بخش قابل توجهی از آموزشها به صورت مجازی دنبال میشود، نشان از رویکردی دوگانه در نظام آموزش عالی کشور دارد.
زیر ذره بین فرهنگیان پرس
بخشنامه اخیر وزارت علوم مبنی بر ممنوعیت امتحانات مجازی و تأکید بر حضور فیزیکی دانشجویان، اگرچه با هدف حفظ کیفیت و اصالت سنجش علمی صادر شده، اما به نظر میرسد در فرآیند تدوین آن، شرایط عینی و مقتضیات خاص ترم تابستان نادیده گرفته شده است. وقتی دانشگاهها خود تصمیم به برگزاری کلاسهای مجازی میگیرند و زیرساختهای آموزش الکترونیکی را در اختیار دارند، اصرار بر امتحان حضوری نه تنها منطقی به نظر نمیرسد، بلکه بار مالی و روانی سنگینی را بر دوش دانشجویان، به ویژه دانشجویان مهمان و ساکن در شهرستانها، تحمیل میکند. آنچه در این میان مغفول مانده، اصل عدالت آموزشی و توجه به توانمندیهای متفاوت دانشجویان برای حضور فیزیکی در جلسات امتحان است. فرهنگیان پرس معتقد است وزارت علوم باید با بازنگری در این بخشنامه و ارائه راهکارهای ترکیبی، ضمن حفظ کیفیت سنجش، زمینه را برای کاهش هزینههای دانشجویان و رعایت عدالت آموزشی فراهم کند. پیشنهاد میشود برای ترمهای فشرده و کوتاهمدت مانند تابستان، سازوکارهای خاصی پیشبینی شود که هم از کیفیت آزمونها بکاهد و هم دانشجویان را از سفرهای پرهزینه و بینتیجه بینیاز سازد. در غیر این صورت، باید منتظر افزایش نارضایتیها و بیاعتمادی دانشجویان به نظام برنامهریزی آموزشی کشور باشیم.
