به گزارش فرهنگیان پرس، رضوان حکیمزاده، معاون آموزش ابتدایی وزیر آموزش و پرورش، شنبه ۲ اسفندماه در نشست خبری با ارائه آماری تفصیلی از وضعیت دانشآموزان دوره ابتدایی در سال جاری، به تشریح مهمترین تحولات، چالشها و برنامههای این حوزه پرداخت و از کاهش جمعیت دانشآموزی، جذب گسترده بازماندگان از تحصیل و اجرای طرحهای تحولی خبر داد.
بنابر گزارش خبرگزاری ایکنا، حکیمزاده در این نشست با اعلام آخرین آمار دانشآموزان دوره ابتدایی اظهار کرد: «در حال حاضر جمعیت دانشآموزان این دوره ۸ میلیون و ۹۱۶ هزار و ۲۷ نفر است که از این میان، ۲۵۱ هزار و ۵ نفر را دانشآموزان اتباع خارجی تشکیل میدهند. بر این اساس، ۹۷.۱۹ درصد از دانشآموزان دوره ابتدایی را ایرانیان و ۲.۸۱ درصد را اتباع خارجی شامل میشوند.» او با اشاره به کاهش نسبی جمعیت دانشآموزی نسبت به سال گذشته افزود: «این رقم در سال قبل بیش از ۹ میلیون نفر بود که امسال با کاهش همراه بوده است.»
کاهش ۷ هزار نفری بازماندگان از تحصیل
معاون وزیر آموزش و پرورش از کاهش قابل توجه آمار کودکان بازمانده از تحصیل خبر داد و بر لزوم همکاری بینبخشی برای رفع موانع موجود تأکید کرد و گفت: «یکی از دغدغههای اصلی نظام تعلیم و تربیت، کودکان بازمانده از تحصیل است که براساس جدیدترین آمار، امسال ۱۴۸ هزار و ۵۰۵ دانشآموز دوره ابتدایی از تحصیل بازماندهاند. این در حالی است که در گزارش پیشین، این رقم ۱۵۵ هزار و ۵۰۶ نفر اعلام شده بود و اکنون شاهد کاهش قابل توجه آن هستیم.» او با بیان اینکه در مجموع ۳۹ هزار و ۷۴۱ نفر از این کودکان جذب نظام آموزشی شدهاند، بیان کرد: «فرآیند شناسایی و جذب دانشآموزان بهصورت مستمر و با رصد هفتگی آمار انجام میشود و میزان جذبهای انجام شده در سال جاری نسبت به سال گذشته کمسابقه بوده است.»
بیش از ۳۰۰ مدرسه تکدانشآموز در کشور
حکیمزاده با تأکید بر اینکه بخش قابلتوجهی از موانع جذب دانشآموزان خارج از اختیارات وزارت آموزش و پرورش است، تصریح کرد: «ایجاد مدرسه، تأمین معلم و فراهمسازی فرصت تحصیل از وظایف اصلی ماست؛ بهگونهای که در حال حاضر بیش از ۳۰۰ مدرسه با یک دانشآموز نیز دایر است. با این حال، مسائلی نظیر فقر اقتصادی، فقر فرهنگی و پدیده کودکان کار نیازمند مداخله و همکاری سایر دستگاههاست.» او افزود که وضعیت تکتک کودکانی که در نظام آموزشی ثبتنام نکردهاند با دقت پیگیری میشود و در موارد نیاز به ورود سایر نهادها، مکاتبات لازم انجام میپذیرد.
ابلاغ ویژه رئیسجمهور برای جذب بازماندگان
معاون آموزش ابتدایی، یکی از دلایل افزایش جذب بازماندگان از تحصیل را ابلاغ مأموریت ویژه رئیسجمهور به استانداران دانست و گفت: «براساس این ابلاغ، پیگیری ویژه درباره آموزش کودکان بازمانده از تحصیل بهصورت رسمی در شرح وظایف استانداران قرار گرفته و همه دستگاهها ملزم به همکاری در این زمینه هستند. همچنین در مواردی که خانوادهها مانع تحصیل کودک میشوند یا موانع جدی دیگر وجود دارد، ورود دستگاه قضایی ضروری است و در این زمینه با دادگستری نیز هماهنگیهای لازم انجام شده است.»
او در ادامه به اقدامات انجام شده برای پایش آمار بازماندگان اشاره کرد و گفت: «در مکاتبه با پلیس مهاجرت و پلیس گذرنامه مشخص شد که بیش از ۳۰ هزار نفر از افراد واجبالتعلیم اساساً در خارج از کشور به سر میبرند. همچنین درباره کودکان دارای معلولیتهای شدید با سازمان بهزیستی مکاتبه شد تا وضعیت تحصیلی آنان تعیین شود.»
طرح توانا برای تحول در روشهای تدریس
حکیمزاده در ادامه به تشریح برنامههای ارتقای کیفیت آموزشی پرداخت و اظهار کرد: «از ابتدای سال تحصیلی، برنامهای با محوریت ارتقای کیفیت و تحقق عدالت آموزشی آغاز کردهایم که همزمان با برنامههای تحولی دولت در آموزش و پرورش در حال اجراست. در این چارچوب، طرح توانمندسازی نیروی انسانی دوره ابتدایی با عنوان “طرح توانا” به اجرا درآمد تا معلمان با روشهای تدریس فعال مبتنی بر کار گروهی آشنا شوند و رویکردهای سنتی را کنار بگذارند.»
او هدف اصلی این طرح را خروج محیطهای یادگیری از حالت خشک و ایستا و تبدیل آنها به فضاهایی پویا، بانشاط و مشارکتی دانست و افزود: «در این طرح، تغییر در چینش کلاسها، تقویت تعاملات دانشآموزی، توجه به ابعاد روانی و عاطفی کلاس و ارتقای ارتباطات اجتماعی مورد تأکید قرار گرفته است. سرفصلهای آموزشی این دوره شامل یادگیری فعال مبتنی بر کار گروهی، ایجاد محیطهای یادگیری مثبت، کاربست فناوری و بهرهگیری از ظرفیتهای هوش مصنوعی در فرآیند آموزش بوده است.»
تشکیل اجتماعات یادگیری برای معلمان
معاون آموزش ابتدایی با اشاره به تشکیل اجتماعات یادگیری برای معلمان گفت: «در این اجتماعات، معلمان هر پایه تحصیلی گرد هم میآیند تا به تبادل تجربه و ایده بپردازند. بر این باوریم که روشهای سنتی توسعه حرفهای معلمان دیگر پاسخگوی نیازهای امروز نیست و در عصر فناوری اطلاعات، معلمان باید با ایفای نقش محوری، از طریق تعامل و یادگیری جمعی توانمند شوند.»
توسعه هنرستانهای عشایری
حکیمزاده در ادامه به وضعیت معلمان و دانشآموزان مناطق عشایری اشاره کرد و یکی از اقدامات مؤثر در راستای عدالت آموزشی را توسعه هنرستانهای عشایری برشمرد و تصریح کرد: «به جای اینکه دانشآموزان را به هنرستانهای خارج از منطقه اعزام کنیم، با افزایش تعداد هنرستانهای عشایری، بستر را برای دسترسی عادلانهتر فراهم ساختیم. تعداد هنرستانهای شبانهروزی عشایری به ۱۱۹ باب افزایش یافت و در زمینه مدارس شبانهروزی نیز رشد قابل توجهی داشتیم.»
اختیاری بودن تکالیف نوروزی
معاون آموزش ابتدایی در بخش دیگری از سخنان خود به برنامه «عید، هنر و داستان» اشاره کرد و گفت: «تأکید میکنم که تحمیل هرگونه تکلیف اجباری به مدارس برای تهیه مواردی از این دست، به دلیل تجربیات گذشته که منجر به ایجاد تنش بین خانوادهها و دانشآموزان میشد، قابل قبول نیست.» او در مقابل، دستاوردهای این طرح را فوقالعاده توصیف کرد و افزود: «آثار دریافتی در محورهای داستان، قصه و نمایشنامه بسیار ارزشمند بوده است.»
نگرانی از ضعف مهارتهای سواد پایه دانشآموزان
حکیمزاده در پاسخ به پرسشی درباره آزمونهای بینالمللی تیمز و پرلز با اشاره به تجربه طولانی خود در حوزه آموزش ابتدایی گفت: «بدون آنکه بخواهم قضاوتی قطعی داشته باشم، معتقدم همه ما به عنوان دستاندرکاران آموزش میدانیم که سطح مهارتهای سواد پایه دانشآموزان در وضعیت مطلوبی قرار ندارد. بسیاری از دانشجویان ما در نوشتن یک متن ساده و بدون اشکال ویرایشی مشکل دارند و حتی ممکن است دچار غلطهای املایی باشند. این وضعیت برای کشوری که زادگاه حافظ، سعدی، فردوسی، مولانا، عطار و خیام است، اصلاً خوشایند نیست.»
او با بیان اینکه طولانیترین دوره تعطیلی آموزش حضوری را نسبت به سایر کشورها داشتیم، تأکید کرد: «قطعاً آسیبهای این مسئله در کشور ما بیشتر است. به هیچ وجه قصد پاک کردن صورت مسئله را نداریم؛ وضعیت ما مطلوب نیست، اما با ادبیاتی مانند “آبروی نظام آموزشی” که برخی به کار میبرند، موافق نیستم.»
ضرورت تدوین استانداردهای ملی آموزش
معاون آموزش ابتدایی در پاسخ به پرسشی درباره آمار استاندارد از سطح سواد دانشآموزان، تصریح کرد: «هنوز استانداردهای مشخصی برای سطح سواد در نظام آموزشی تعریف نشده است. اگر چنین استانداردهایی داشتیم، پیش از هر چیز باید سنجش ملی انجام میدادیم، اما در حال حاضر جزو کشورهایی هستیم که سنجش ملی نداریم.» وی افزود که در دوره قبل مسئولیتش، اقداماتی را برای تدوین این استانداردها آغاز کرد که متأسفانه به نتیجه نرسید و اکنون مجدداً با محوریت مرکز سنجش وزارت آموزش و پرورش، پیگیریهایی برای راهاندازی سنجشهای ملی در حال انجام است.
همکاری دستگاهها برای جذب بازماندگان
حکیمزاده در ادامه به پرسشی درباره همکاری دستگاههای اجرایی در زمینه بازماندگان از تحصیل پاسخ داد و گفت: «همکاریهایی وجود داشته، اما اگر همه این همکاریها به صورت یکپارچه و منسجم دنبال میشد، نتایج بهتری میگرفتیم.» او با تأکید بر حضور گسترده آموزش و پرورش در تمام نقاط کشور، بیان کرد: «نیروی انسانی داریم، اما بودجه کافی در اختیار نداریم. باید یکپارچگی در این زمینه ایجاد شود. برنامهای را در کمیسیون دولت مطرح کردیم و مجدداً بر ضرورت تجمیع بودجهها و واگذاری مسئولیت به آموزش و پرورش تأکید کردیم.»
نقش قوه قضاییه در کاهش بازماندگان
معاون آموزش ابتدایی با بیان اینکه وظیفه آموزش و پرورش ایجاد مدرسه و ثبتنام هر کودک است، اظهار کرد: «میتوانیم برای هر کودک بازمانده، مدرسه و معلم اختصاص دهیم، اما در مواردی مانند کودکان کار یا فقر فرهنگی، آموزش و پرورش به تنهایی نمیتواند کاری انجام دهد. اینجا باید قوه قضاییه و سایر نهادها وارد عمل شوند.» او به تجربه موفق در برخی استانها اشاره کرد و گفت: «در آذربایجان غربی، دادستانی جریمه یا حبس را برای مواردی که خانوادهها مانع تحصیل کودکان میشوند، جایگزین فعالیت در حوزه آموزش کرد.»
توانمندی معلمان در تولید محتوا
حکیمزاده با رد این انگاره که معلمان توانایی تولید محتوای آموزشی را ندارند، گفت: «وقتی دیوار انحصار را شکستیم، مشاهده کردیم که محتواهای تولیدشده توسط معلمان، اگر بهتر از نمونههای رسمی نبود، قطعاً کمتر از آنها نبود.» او ارتقای مهارتهای فناوری معلمان در دوران کرونا را تجربه مهم این دوره دانست و افزود: «بسیاری از همکاران، این مهارتها را نه از طریق آموزشهای رسمی، بلکه با تجربهگردانی و یادگیری خودجوش فراگرفتند.»
بازتعریف نقش مدرسه و برنامه درسی
معاون آموزش ابتدایی با تأکید بر بازتعریف نقش مدرسه، تصریح کرد: «مدرسه و بهطور خاص معلم، نباید صرفاً مجری کارهایی باشند که ارتباطی با بستر و شرایط آنها ندارد.» وی در بخش پایانی سخنان خود به اهمیت برنامه درسی اشاره کرد و گفت: «برنامه درسی، بستر اصلی همه تصمیماتی است که برای دانشآموز و فرآیند یادگیری اتخاذ میشود. برنامه درسی باید پاسخگوی سه محور اساسی باشد: نیازهای جامعه، رشد فردی دانشآموز، و معرفت بشری.»
او با بیان اینکه بسیاری از آموزشهای ضروری در کتابهای درسی ما جایگاه مناسبی ندارند، افزود: «تحول بنیادی در آموزش، نیازمند تحول در برنامه درسی است. بسیاری از مسائل مهم مانند آموزش مهارتهای زندگی، رعایت حریم دیگران، احترام متقابل، و توانایی ابراز وجود بدون پرخاشگری، در برنامه درسی ما جایگاه مناسبی ندارند. امیدوارم با برنامهریزی دقیقتر، بتوانیم به سمت برنامه درسی متوازن و پاسخگو حرکت کنیم.»
زیر ذرهبین فرهنگیان پرس:
نشست خبری معاون آموزش ابتدایی اگرچه حاوی آمارهای امیدوارکننده از کاهش ۷ هزار نفری بازماندگان تحصیل و جذب ۳۹ هزار دانشآموز بود، اما اعتراف صریح وی به ضعف مهارتهای سواد پایه دانشآموزان و نبود استانداردهای ملی سنجش، زنگ خطری جدی برای نظام آموزشی کشور است.
اظهارات حکیمزاده درباره اینکه «بسیاری از دانشجویان ما در نوشتن یک متن ساده مشکل دارند» و «وضعیت برای کشوری با میراث ادبی ایران خوشایند نیست»، نشان از عمق بحران در کیفیت آموزشی دارد. نکته تأملبرانگیزتر، تأکید او بر نبود استانداردهای ملی سنجش و عدم برگزاری آزمونهای کشوری برای ارزیابی وضعیت سواد دانشآموزان است. چگونه میتوان بدون داشتن استانداردهای مشخص و سنجش ملی، از کیفیت آموزش و میزان یادگیری دانشآموزان اطمینان حاصل کرد؟ همچنین گلایه صریح وی از ناهماهنگی دستگاهها و عدم تخصیص بودجه کافی به آموزش و پرورش، نشان میدهد که ریشه بسیاری از مشکلات، همچنان در نگاه غیراولویتدار به آموزش در کشور نهفته است.
تا زمانی که آموزش و پرورش به عنوان اولویت اول ملی در نظر گرفته نشود و بودجه و اختیارات کافی برای ایفای نقش خود نداشته باشد، این چالشها پابرجا خواهند ماند.
