رویداد فرهنگی ـ اجتماعی «دست‌ها می‌خوانند» همزمان با روز شعر و ادب فارسی، چهارشنبه ۲۵ شهریور ۱۴۰۵، به همت مؤسسه خیریه نور دل و با همکاری شرکت بهره‌برداری متروی تهران و حومه در ایستگاه متروی تئاتر شهر برگزار شد؛ رویدادی که به جای نمایش محدودیت، بر معرفی توانمندی‌های افراد نابینا و کم‌بینا، آشنایی شهروندان با خط بریل و ضرورت دسترسی برابر به کتاب و ادبیات متمرکز بود.
به گزارش فرهنگیان پرس، رویداد «دست‌ها می‌خوانند» با محوریت معرفی توانمندی‌های فرهنگی و اجتماعی افراد نابینا و کم‌بینا و با تمرکز بر دسترسی برابر به فرهنگ و ادبیات در ایستگاه متروی تئاتر شهر برگزار شد. این برنامه به مناسبت روز شعر و ادب فارسی و با حضور جمعی از افراد نابینا و کم‌بینا، خانواده‌ها، شهروندان، فعالان فرهنگی، مسئولان و اصحاب رسانه، زمینه‌ای برای ارتباط مستقیم جامعه با استعدادها و ظرفیت‌های افراد دارای آسیب بینایی فراهم کرد.
مؤسسه خیریه نور دل به عنوان مجموعه‌ای اجتماعی و تخصصی در حوزه آموزش و توانبخشی افراد نابینا و کم‌بینا، تلاش می‌کند با ارائه خدمات رایگان، تقویت مهارت‌های فردی و اجتماعی و ایجاد زمینه‌های مشارکت فرهنگی، مسیر حضور مستقل و مؤثر این افراد را در جامعه هموار کند. برگزاری این رویداد در یکی از پویاترین فضاهای شهری تهران، فرصتی برای گفت‌وگوی مستقیم شهروندان با جامعه نابینایان ایجاد کرد.
در جریان این برنامه، بخش‌هایی همچون میز ادبیات لمس‌کردنی، تجربه نوشتن نام به خط بریل، هم‌نشینی با حافظ، شعرخوانی و ثبت پیام‌های مشارکتی شهروندان اجرا شد. حاضران با شیوه خواندن و نوشتن به خط بریل آشنا شدند و در فعالیت‌های فرهنگی و تعاملی مشارکت کردند. این تجربه نشان داد خط بریل تنها یک ابزار آموزشی نیست، بلکه وسیله‌ای برای دسترسی مستقل به دانش، فرهنگ، ادبیات و مشارکت اجتماعی است.
محمدباقر شهیدی، مدیرعامل مؤسسه خیریه نور دل، در حاشیه این برنامه گفت: «پیام اصلی رویداد دست‌ها می‌خوانند این است که نابینایی به معنای ناتوانی نیست. افراد نابینا و کم‌بینا بیش از نگاه ترحم‌آمیز، به فرصت برابر، دسترس‌پذیری، آموزش تخصصی و اعتماد اجتماعی نیاز دارند.»
او افزود: «مؤسسه خیریه نور دل در مسیر فعالیت‌های خود تلاش می‌کند خدمات آموزشی و توانبخشی را به شکلی رایگان و تخصصی در اختیار افراد نابینا و کم‌بینا قرار دهد تا آنان بتوانند توانمندی‌های خود را تقویت کنند و با استقلال و اعتمادبه‌نفس بیشتری در جامعه حضور داشته باشند.»
شهیدی با تأکید بر اهمیت خط بریل ادامه داد: «خط بریل تنها مجموعه‌ای از نقطه‌ها نیست؛ بلکه ابزاری برای دسترسی مستقل افراد نابینا به آموزش، فرهنگ، ادبیات و مشارکت اجتماعی است. دسترسی به کتاب و محتوای فرهنگی نیز امتیاز یا لطف محسوب نمی‌شود؛ بلکه بخشی از حقوق برابر افراد نابینا و کم‌بینا است.»
مدیرعامل مؤسسه خیریه نور دل با اشاره به انتخاب متروی تئاتر شهر به عنوان محل برگزاری، اظهار کرد: «مترو یکی از عمومی‌ترین و پویاترین فضاهای شهری است و زمینه گفت‌وگوی مستقیم با اقشار مختلف جامعه را فراهم می‌کند. برگزاری این رویداد در چنین فضایی، فرصت مناسبی برای آشنایی شهروندان با خط بریل، توانمندی‌های افراد نابینا و کم‌بینا و ضرورت دسترس‌پذیری فرهنگی ایجاد کرد.»
او افزود: «یکی از اهداف مؤسسه خیریه نور دل، پیوندزدن آموزش و توانبخشی با حضور اجتماعی و فرهنگی افراد نابینا و کم‌بینا است. به همین دلیل، برنامه‌هایی مانند دست‌ها می‌خوانند تنها یک رویداد فرهنگی نیستند؛ بلکه فرصتی برای گفت‌وگو، شناخت متقابل و اصلاح نگرش جامعه به شمار می‌روند.»
شهیدی ادامه داد: «هدف ما نمایش محدودیت‌ها نیست؛ بلکه معرفی ظرفیت‌ها، استعدادها و نقش مؤثر افراد نابینا و کم‌بینا در جامعه است. امیدواریم این برنامه گامی مؤثر برای افزایش آگاهی عمومی و ترویج فرهنگ دسترس‌پذیری در فضاهای شهری و فرهنگی باشد.»
او در پایان از شرکت بهره‌برداری متروی تهران و حومه، اصحاب رسانه، فعالان فرهنگی، خیرین، سازمان‌ها، شهروندان و تمامی افرادی که در برگزاری و پوشش این رویداد مشارکت کردند، قدردانی کرد و گفت: «همکاری میان مؤسسات اجتماعی، مجموعه‌های فرهنگی، سازمان‌های عمومی و رسانه‌ها می‌تواند زمینه‌ساز توسعه فرصت‌های برابر و افزایش مشارکت اجتماعی افراد نابینا و کم‌بینا باشد. مؤسسه خیریه نور دل نیز از این همکاری‌ها برای گسترش خدمات آموزشی، توانبخشی و فرهنگی خود بهره خواهد گرفت.»
زیر ذره بین فرهنگیان پرس
آنچه «دست‌ها می‌خوانند» را از یک برنامه مناسبتی معمول جدا می‌کند، جابه‌جایی نقطه تمرکز از «ترحم» به «حق» است. در جامع‌ترین تعریف، دسترس‌پذیری فرهنگی بخشی از زیرساخت عدالت آموزشی است؛ همان مفهومی که در سال‌های اخیر در پرونده‌هایی مانند مناسب‌سازی کتاب‌های درسی برای دانش‌آموزان با آسیب بینایی، تأمین معلمان تخصصی آموزش استثنایی و تجهیز کتابخانه‌های عمومی به منابع بریل، بارها از سوی فعالان این حوزه مطالبه شده است. با این حال، فاصله میان شعار و عمل در این حوزه کم نیست؛ از کمبود منابع بریل و کتاب‌های صوتی به‌روز تا نبود پیاده‌روهای مناسب‌سازی‌شده و سامانه‌های اطلاع‌رسانی صوتی در بسیاری از ایستگاه‌های مترو و ایستگاه‌های حمل‌ونقل عمومی.
تجربه یک سال گذشته نشان می‌دهد که هرگاه سازمان‌های عمومی، نهادهای مدنی و رسانه‌ها همزمان پای کار آمده‌اند، گام‌های عملی برداشته شده است؛ اما این گام‌ها پراکنده و موردی مانده‌اند. آنچه نابینایان و کم‌بینایان به آن نیاز دارند، نه برنامه‌های مقطعی، بلکه یک سیاست پایدار دسترس‌پذیری است: الزام طراحی جهانی در فضاهای عمومی، بودجه مشخص برای تولید محتوای بریل و صوتی، آموزش معلمان و کارکنان نهادهای عمومی برای تعامل حرفه‌ای با افراد دارای آسیب بینایی، و سنجش دوره‌ای میزان دسترس‌پذیری دستگاه‌ها. بدون این زیرساخت‌ها، رویدادهایی مانند «دست‌ها می‌خوانند» در بهترین حالت یک جرقه آگاهی‌بخش‌اند؛ جرقه‌ای که باید به سیاستی روشن و قابل ارزیابی تبدیل شود. اگر قرار است خط بریل «ابزار دسترسی مستقل» باشد، پس دولت، شهرداری، وزارت آموزش‌وپرورش و دانشگاه‌ها باید پاسخگوی میزان تحقق این استقلال باشند.
