سازمان بهزیستی با گسترش خانههای خلاق و نوآوری در چارچوب طرح «سلام» به دنبال شناسایی و توانمندسازی استعدادهای محلات است؛ طرحی که اکنون از جامعه دانشآموزی تحت پوشش این سازمان فراتر رفته و جوانان و دیگر افراد مستعد را نیز شامل میشود. این برنامه با تکیه بر ۲ هزار و ۷۵۰ کانون و مرکز محلهمحور، قرار است مسیر استعدادها را از شناسایی و آموزش تا مشاوره، شبکهسازی و تبدیل ایده به کسبوکار یا راهکار اجتماعی همراهی کند.
به گزارش فرهنگیان پرس، معاون توانمندسازی و رفاه اجتماعی سازمان بهزیستی کشور از توسعه ظرفیت خانههای خلاق و نوآوری برای شناسایی، توانمندسازی و حمایت از استعدادهای محلات خبر داد؛ رویکردی که میتواند دامنه خدمات اجتماعی را از حمایت صرف از افراد نیازمند به سمت کشف ظرفیتهای انسانی و اقتصادی محلات سوق دهد.
کاظم ستاری در جریان بازدید از کانون طرح «سلام» در محله اتابک منطقه ۱۵ تهران، با تشریح جامعه هدف این برنامه اظهار کرد: در مرحله نخست، شناسایی استعدادها با تمرکز بر ۱۸۰ هزار دانشآموز تحت پوشش سازمان بهزیستی تعریف شده بود، اما با تغییر رویکردهای سازمان و توسعه طرح «سلام»، دامنه شناسایی به جوانان و سایر افراد مستعد در محلات نیز گسترش یافته است.
این تغییر رویکرد از آن جهت اهمیت دارد که بخشی از ظرفیت انسانی محلات، بهویژه جوانان، الزاماً در قالب گروههای رسمی تحت پوشش نهادهای حمایتی قرار نمیگیرند، اما میتوانند در حوزههایی مانند کارآفرینی، کسبوکار، خلاقیت، نوآوری اجتماعی و حل مسائل محلی نقشآفرین باشند. بهزیستی اکنون تلاش دارد این ظرفیت کمتر دیدهشده را از طریق شبکه محلهمحور خود شناسایی و به مسیرهای توانمندسازی هدایت کند.
ستاری با اشاره به گستردگی این شبکه افزود: در این مسیر از ظرفیت ۲ هزار و ۷۵۰ کانون و مرکز طرح «سلام» استفاده میشود تا استعدادهای موجود در محلات شناسایی و پس از ارزیابی، برای دریافت حمایتهای متناسب به مسیر تخصصی هدایت شوند.
قرار است خانههای خلاق و نوآوری به حلقه میانی این فرآیند تبدیل شوند؛ یعنی شناسایی استعداد در محله تنها به ثبت یک نام یا معرفی یک ایده محدود نماند و فرد مستعد بتواند در ادامه از آموزش، مشاوره و حمایت تخصصی بهرهمند شود.
از شناسایی استعداد تا تبدیل ایده به فرصت
ر اساس توضیحات معاون توانمندسازی و رفاه اجتماعی سازمان بهزیستی، افرادی که از طریق بوتکمپها، کانونهای کارآفرینی، کانونهای طرح «سلام» یا ظرفیتهای داخلی سازمان شناسایی و معرفی میشوند، پس از ارزیابی و داوری در کمیته تخصصی، متناسب با نوع استعداد و ایده خود وارد مسیر حمایتی خواهند شد.
ستاری در تشریح این فرآیند گفت: در خانههای خلاق و نوآوری، افراد از آموزش، تقویت مهارتهای نرم، منتورینگ، مشاوره و هدایت تخصصی برخوردار میشوند و در صورت نیاز، ارتباط آنان با سرمایهگذاران و شبکههای تخصصی نیز برقرار خواهد شد.
اهمیت این موضوع در آن است که فاصله میان «ایده» و «اجرای ایده» یکی از چالشهای جدی برنامههای توانمندسازی و اشتغال است. بسیاری از ایدهها ممکن است در مرحله ابتدایی جذاب باشند، اما بدون آموزش، کار تیمی، شناخت بازار، مشاوره تخصصی و دسترسی به شبکههای حرفهای، امکان تبدیل شدن آنها به محصول یا خدمت پایدار کاهش مییابد.
تجربه ماههای گذشته طرح «سلام» نیز نشان داده است که این برنامه به تدریج از یک طرح صرفاً حمایتی به شبکهای برای مشارکت اجتماعی و توانمندسازی محلهمحور تبدیل شده است. در بهمنماه ۱۴۰۴، هنگام آغاز رسمی پویش «سلام محله»، فعالیت آن در ۲ هزار و ۷۵۰ کانون محلی با حضور هزاران داوطلب و تسهیلگر مطرح شد و چند روز بعد نیز از پیوستن ۱۷۰ هزار داوطلب به این پویش خبر داده شد.
پیش از آن نیز در مهرماه ۱۴۰۴، اتصال برخی برنامههای اجتماعی بهزیستی با ظرفیت مدارس محلات مطرح شده بود؛ از جمله برنامهای با محوریت گفتوگو میان سالمندان و دانشآموزان که نشان میداد رویکرد محلهمحور سازمان به دنبال ایجاد ارتباط میان گروههای مختلف اجتماعی است.
اکنون توسعه خانههای خلاق، مرحله دیگری از همین مسیر محسوب میشود؛ مسیری که در آن محله صرفاً محل ارائه خدمت نیست، بلکه به محیطی برای شناسایی مسئله، کشف استعداد، ایجاد مشارکت و پرورش راهحل تبدیل میشود.
وعده حمایت بدون تحمیل هزینه
یکی از نکات مورد تأکید بهزیستی، تأمین حمایتهای غیرمالی در کنار حمایتهای اقتصادی است. ستاری تصریح کرد: حمایت از استعدادها صرفاً مالی نیست و حمایت معنوی، تخصصی و ایجاد شبکه ارتباطی نیز بخش مهمی از این فرآیند به شمار میرود.
او ادامه داد: هدف این است که استعداد شناساییشده تا مرحله رشد و تبدیل ایده به یک ظرفیت واقعی همراهی شود.
بر اساس اعلام مسئولان بهزیستی، اجرای این برنامه قرار است با استفاده از ظرفیتها و امکانات موجود سازمان انجام شود و برای افراد هزینهای ایجاد نکند. این موضوع در شرایطی که بسیاری از خانوادهها و جوانان با محدودیتهای اقتصادی روبهرو هستند، میتواند یکی از عوامل مهم در دسترسی عادلانهتر به فرصتهای آموزشی و توانمندسازی باشد.
البته تجربه اجرای برنامههای محلهمحور نشان میدهد که موفقیت چنین طرحهایی صرفاً به تعداد کانونها یا میزان مشارکت اولیه وابسته نیست. کیفیت تسهیلگری، استمرار آموزش، شفافیت فرآیند داوری، دسترسی برابر محلات مختلف به امکانات و مهمتر از همه، وجود مسیر مشخص برای تبدیل ایده به فرصت اقتصادی یا اجتماعی، تعیین میکند که این برنامه تا چه اندازه به نتیجه برسد.
در همین راستا، سازمان بهزیستی در مرداد ۱۴۰۵ از راهاندازی ۳۱ خانه خلاق و نوآوری، به تعداد استانهای کشور، خبر داده و اعلام کرده است که در ادامه، ظرفیت این خانهها در شبکه ۲ هزار و ۷۵۰ پایگاه «سلام محله» توسعه خواهد یافت. در نخستین رویدادهای مرتبط نیز جوانان در قالب گروههای تیمی ایدههای خود را ارائه کرده و از آموزش و منتورینگ تخصصی بهرهمند شدهاند.
زیر ذره بین فرهنگیان پرس
وسعه خانههای خلاق زمانی میتواند به یک سیاست مؤثر اجتماعی تبدیل شود که «شناسایی استعداد» به پایان کار تبدیل نشود، بلکه آغاز یک زنجیره واقعی حمایت باشد. تجربه طرح «سلام» در یک سال گذشته نشان داده است که شبکه محلهای گستردهای برای اجرای چنین سیاستی شکل گرفته، اما اکنون چالش اصلی، تبدیل این گستردگی به خروجی قابل اندازهگیری است.
اگر جوانی در یک محله ایدهای برای حل یک مسئله اجتماعی دارد، صرف برگزاری کارگاه یا معرفی او به یک منتور کافی نیست؛ باید مشخص باشد پس از آموزش چه نهادی مسئول پیگیری ایده است، منابع لازم چگونه تأمین میشود، محصول یا خدمت چگونه وارد بازار خواهد شد و در صورت شکست، چه حمایت یا فرصت دوبارهای برای صاحب ایده وجود دارد. همچنین ضروری است دسترسی به خانههای خلاق به محلات برخوردار محدود نشود و مناطق کمبرخوردار، که اتفاقاً ممکن است از ظرفیتهای کشفنشده بیشتری برخوردار باشند، سهم واقعی از این فرصتها داشته باشند. اگر این زنجیره از «کشف استعداد» تا «توانمندسازی، شبکهسازی و نتیجه ملموس» کامل شود، خانههای خلاق میتوانند از یک عنوان سازمانی فراتر رفته و به زیرساختی برای اشتغال، مشارکت اجتماعی و حل مسئله در محلات تبدیل شوند؛ در غیر این صورت، خطر آن وجود دارد که بخشی از استعدادهای شناساییشده بار دیگر در مرحله ایده باقی بمانند.
