به گزارش فرهنگیان پرس، ابوالفضل واحدی، معاون آموزشی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، امروز (چهارشنبه، ۲۰ خرداد ۱۴۰۵) در نشست خبری با اصحاب رسانه در ساختمان وزارت علوم، به تشریح آخرین وضعیت آموزش و امتحانات دانشجویان در نیمسال جاری و همچنین زمان احتمالی شروع سال تحصیلی نودانشجویان پرداخت. وی اظهار داشت: «در نیمسال تحصیلی جاری هرچند آموزش در دانشگاهها متوقف نشد و تداوم فرایند آموزشی حفظ شد، اما نمیتوان گفت آموزش به شکل کامل محقق شده است؛ چرا که بخشی از کلاسها، بهویژه دروس آزمایشگاهی، امکان برگزاری مجازی نداشتند.»
واحدی با اشاره به چالشهای آموزش مجازی در شرایط پساجنگ افزود: «مهمترین مشکل، اختلالات اینترنتی بود؛ بهطوری که ۶۶ درصد پاسخدهندگان از وجود اختلال در برگزاری کلاسها خبر دادند و بخشی دیگر نیز ناپایداری اینترنت را گزارش کردند. مشکلات زیرساختی، مسائل مربوط به دانشجویان، کاهش مشارکت دانشجویان، کمبود تجهیزات مناسب و همچنین آشنایی ناکافی برخی اساتید و دانشجویان با فضای مجازی از دیگر چالشهای تجربهشده در این دوره بود.»
معاون آموزشی وزارت علوم با یادآوری تجربه جهانی پس از همهگیری کرونا خاطرنشان کرد: «جمعبندی مطالعات انجامشده در دنیا نشان میدهد آموزش مجازی میتواند بهعنوان آموزش مکمل در فرایند یادگیری مورد استفاده قرار گیرد، اما بهتنهایی پاسخگوی نیازهای آموزشی نیست. نباید نگاه صفر و صدی به آموزش داشت. الگوی مناسب، بهرهگیری ترکیبی از آموزش حضوری و مجازی است که وزارت علوم نیز حرکت تدریجی در این مسیر را آغاز کرده است.»
واحدی با بیان اینکه ابلاغیههای لازم برای ازسرگیری فعالیت دانشگاهها صادر شده است، گفت: «برخی دانشگاهها از نهم خرداد، تعدادی از شانزدهم خرداد و برخی دیگر از بیستوسوم خرداد فعالیتهای آموزشی خود را آغاز کردند و با توجه به شرایط و مشکلات موجود، بازگشت همزمان همه دانشگاهها امکانپذیر نبود.» وی درباره نحوه برگزاری امتحانات نیز تصریح کرد: «آزمونهای تحصیلات تکمیلی بهصورت حضوری برگزار میشود و تعدادی از دانشگاهها برگزاری این امتحانات را آغاز کردهاند. در مقطع کارشناسی اما با توجه به فراهم نبودن شرایط حضور دانشجویان، امتحانات بهصورت مجازی برگزار خواهد شد.»
معاون آموزشی وزارت علوم در ادامه درباره زمان آغاز نیمسال تحصیلی دانشجویان ورودی جدید گفت: «برآوردهای موجود حاکی از آن است که دو سناریوی محتمل پیش روی آموزش عالی قرار دارد. در یک سناریو نتایج آزمونها در نیمه آبانماه اعلام میشود و در سناریوی دیگر، اعلام نتایج به آذرماه موکول خواهد شد. در صورتی که اعلام نتایج به آذرماه کشیده شود، شروع به تحصیل این دانشجویان به بهمنماه موکول میشود.»
نگاهی به سابقه تعویق سال تحصیلی در یک سال گذشته (از ابتدای ۱۴۰۴ تا خرداد ۱۴۰۵) نشان میدهد که جنگ چهلروزه و قطعیهای مکرر اینترنت، عمیقترین بحران آموزش عالی کشور پس از همهگیری کرونا را رقم زده است. در تابستان ۱۴۰۴ و همزمان با اوج حملات سایبری و فیزیکی به زیرساختهای مخابراتی، بسیاری از دانشگاههای بزرگ کشور همچون تهران، صنعتی شریف و امیرکبیر، ناچار به تعطیلی کلاسهای حضوری شدند. در پاییز همان سال، وزارت علوم بخشنامه «آموزش ترکیبی اضطراری» را ابلاغ کرد که بر اساس آن، برگزاری کلاسهای نظری به فضای مجازی و دروس عملی و آزمایشگاهی با رعایت فاصلهگذاری و گروهبندی به صورت حضوری انجام میشد. اما عملاً به دلیل ناپایداری اینترنت در بسیاری از مناطق، کیفیت آموزش به شدت کاهش یافت.
آمارهای منتشر شده توسط مرکز آمار ایران در دیماه ۱۴۰۴ نشان میداد که ۵۲ درصد دانشجویان مناطق محروم و جنگزده، به طور متوسط کمتر از ۵۰ درصد کلاسهای مجازی خود را شرکت کردهاند. همچنین در اسفند ۱۴۰۴، انجمن صنفی اساتید دانشگاههای تهران در نامهای به وزیر علوم هشدار داد که ادامه وضعیت موجود، منجر به افزایش افت تحصیلی و ترکتحصیلی دانشجویان به ویژه در مقطع کارشناسی خواهد شد.
چالش امتحانات مجازی؛ عدالت آموزشی را قربانی میکند
با اعلام رسمی برگزاری مجازی امتحانات کارشناسی، نگرانیهای جدی درباره امکان تقلب، عدم امکان سنجش دقیق توانمندی دانشجویان و تشدید نابرابری آموزشی مطرح شده است. در هفتههای اخیر، چندین کانال تلگرامی دانشجویی نظرسنجیهایی برگزار کردهاند که بیش از ۷۰ درصد دانشجویان نسبت به عادلانه بودن امتحانات مجازی ابراز تردید کردهاند. یکی از دانشجویان دانشگاه تهران در گفتوگو با ایسنا (خرداد ۱۴۰۵) گفت: «با این وضع اینترنت، برخی از همکلاسیهای من در شهرستانها حتی نمیتوانند صفحه سوالات را بارگذاری کنند. این امتحانات اصلاً منصفانه نیست.»
در مقابل، وزارت علوم تأکید دارد که به دلیل عدم آمادگی خوابگاهها برای پذیرش دانشجویان و نیز احتمال بروز مجدد ناآرامیهای امنیتی در پی تجمعات دانشجویی، برگزاری امتحانات به صورت متمرکز حضوری ممکن نیست. تجربه تلخ درگیریهای دانشجویی در برخی دانشگاهها در اردیبهشت ۱۴۰۵ (که به دنبال احضار تعدادی از دانشجویان معترض به کمیته انضباطی رخ داد)، این نگرانی را تشدید کرده است.
زیر ذره بین فرهنگیان پرس:
آیا آموزش عالی کشور فروپاشی تدریجی را تجربه میکند؟
تصمیم به مجازی شدن امتحانات کارشناسی و احتمال شروع سال تحصیلی نودانشجویان در بهمنماه (با تاخیر حداقل ۴ ماهه) دو زنگ خطر جدی برای نظام آموزش عالی کشور است. این تصمیمات اگرچه ناشی از شرایط قهری (جنگ و ناپایداری اینترنت) است، اما فقدان برنامه جایگزین برای جبران عقبماندگی تحصیلی دانشجویان را نمیتواند توجیه کند. بیش از ۸۰۰ هزار دانشجوی کارشناسی در کشور در ترم جاری مشغول به تحصیل هستند. افت کیفی آموزش در این ترم، به معنای تولید انبوه فارغالتحصیلانی با توانمندیهای علمی پایینتر از استانداردهای پیش از جنگ است. این موضوع برای فرهنگیان پرس که دغدغه جامعه دانشگاهیان را دارد، بسیار نگرانکننده است.
راهکار پیشنهادی ما: تشکیل کارگروه مشترک وزارت علوم و سازمان برنامه و بودجه برای تخصیص «بسته جبران عقبماندگی تحصیلی» ظرف یک ماه آینده. این بسته شامل: ۱. برگزاری کلاسهای ترم تابستان (مرداد و شهریور) به صورت اجباری و رایگان برای دروس اصلی. ۲. افزایش سقف نمره پروژه و تحقیق میانی به جای امتحان پایان ترم. ۳. بازتعریف شاخصهای ارتقای سالانه اساتید بر اساس کیفیت آموزش مجازی (نه صرفاً تعداد مقاله). ۴. وام قرضالحسنه ۱۰ میلیون تومانی خرید تجهیزات اینترنت (مودم و بسته) برای دانشجویان تحت پوشش کمیته امداد و بهزیستی. بدون این اقدامات فوری، ترم جاری به «ترم ازدسترفته» نسل جوان ایران تبدیل خواهد شد و هزینه سنگین آن را سالها در بازار کار و پژوهش خواهیم پرداخت.
