به گزارش فرهنگیان پرس، خبرآنلاین در گزارشی که صبح امروز شنبه دوم آبان منتشر کرده، به پیامدهای روانی فضای پرتنش این روزها بر کودکان پرداخته است. براساس این گزارش، در خانه‌هایی که بزرگ‌ترها مدام اخبار را دنبال می‌کنند و با هر خبر تازه نگران‌تر می‌شوند، کودکان شاید معنای تنش نظامی و تهدید را ندانند، اما تغییر چهره پدر و مادر، مکث‌های نگران‌کننده و گفت‌وگوهای نیمه‌تمام را می‌بینند و اضطراب را احساس می‌کنند.
محمدمهدی سیدناصری، حقوقدان و پژوهشگر حقوق بین‌الملل کودکان، در گفت‌وگو با خبرآنلاین توضیح داده که کودکان پیش از آنکه معنای بحران‌های سیاسی و نظامی را درک کنند، آثار روانی آن را احساس می‌کنند. او هشدار داده است که حتی کودکانی که کیلومترها از میدان درگیری فاصله دارند، ممکن است اضطراب جمعی را تجربه کنند. به تعبیر این گزارش، برای آسیب‌دیدن احساس امنیت کودک همیشه به صدای انفجار یا مشاهده مستقیم خشونت نیاز نیست؛ گاهی خودِ انتظار، شایعه‌ها، تحلیل‌های ضدونقیض و دنبال‌کردن بی‌وقفه خبرها، فضای خانه را دگرگون می‌کند.
این گزارش تأکید می‌کند که واکنش کودکان به فضای اضطراب‌آلود یکسان نیست. برخی مدام درباره اتفاقات احتمالی سؤال می‌کنند و برخی دیگر ساکت می‌شوند، بیشتر به والدین وابسته می‌شوند یا در برابر مسائل کوچک واکنش شدید نشان می‌دهند. اختلال خواب، کابوس، کاهش تمرکز، شب‌ادراری، ناخن‌جویدن و پرخاشگری از جمله نشانه‌هایی است که ممکن است در این شرایط دیده شود. با این حال، بروز یک نشانه به‌تنهایی به معنای اختلال روانی نیست و آنچه اهمیت دارد، شدت و تداوم تغییرات رفتاری و تأثیر آن بر خواب، بازی و زندگی روزمره کودک است.
به نوشته خبرآنلاین، محدودکردن مواجهه کودک با اخبار خشونت‌آمیز ضروری است، اما کافی نیست؛ چرا که کودکان ممکن است خبرها را از دوستان، مدرسه، شبکه‌های اجتماعی یا گفت‌وگوی بزرگ‌ترها بشنوند و اگر توضیحی دریافت نکنند، خلأ اطلاعاتی را با تصورهای ترسناک خود پر کنند. توصیه این گزارش آن است که واقعیت‌ها با زبانی ساده و متناسب با سن کودک توضیح داده شود، برنامه خواب، غذا و بازی حفظ شود و از جمله‌هایی مانند «این چیزها مهم نیست» یا «دلیلی برای ترسیدن نداری» پرهیز شود. مهم‌ترین پیامی که به گفته این گزارش باید به کودک منتقل شود، این است: «تنها نیستی».
مدرسه؛ خط مقدم سلامت روان پساجنگ
نگرانی درباره سلامت روان دانش‌آموزان پس از جنگ، از ماه‌ها پیش در دستور کار نهادهای تخصصی قرار گرفته است. براساس گزارش فرهنگستان علوم پزشکی، در نشست «بازگشایی مدارس در پساجنگ» که یکم شهریور ۱۴۰۵ با حضور نمایندگان وزارت آموزش و پرورش، وزارت بهداشت، هلال احمر، پدافند غیرعامل و دانشگاه فرهنگیان برگزار شد، دکتر کامران باقری لنکرانی رئیس گروه ارتقای سلامت این فرهنگستان، افزایش اضطراب، اختلال استرس پس از سانحه، فوبیاهای ناشی از صدای انفجار و اختلال تمرکز را از مهم‌ترین آسیب‌های روانی دوران بحران برشمرد و بر ضرورت بازسازی روان‌شناختی دانش‌آموزان پیش از آغاز آموزش رسمی تأکید کرد.
در همان نشست، معاونت امور مشاوره وزارت آموزش و پرورش برنامه ملی «نماد» را با پنج فرآیند شامل آموزش و توانمندسازی، غربالگری و خدمات مشاوره‌ای، پاسخگویی به فوریت‌ها از طریق خط ۱۵۷۰، توسعه تشکل‌ها و طرح یاریگران زندگی و تولید محتوای رسانه‌ای تشریح کرد. با این حال، تخصیص ناقص بودجه طرح نماد، توقف جلسات شورای سیاست‌گذاری آن و ضعف هماهنگی میان دستگاه‌ها از مهم‌ترین چالش‌های مطرح‌شده بود. نماینده وزارت بهداشت نیز به ظرفیت مشاوره تلفنی خط ۱۹۰ اشاره کرده بود.
زیر ذره‌بین فرهنگیان پرس
گزارش امروز خبرآنلاین بر خانواده تمرکز دارد، اما واقعیت این است که کودک بخش بزرگی از روز خود را در مدرسه می‌گذراند و همان‌جا نیز خبرها، شایعه‌ها و ترس‌ها را از همکلاسی‌هایش می‌شنود. بنابراین معلم، به‌ویژه آموزگار دوره ابتدایی، عملاً نخستین فردی است که نشانه‌های اضطراب را در کاهش تمرکز، گوشه‌گیری یا پرخاشگری دانش‌آموز می‌بیند. پرسش اینجاست که آیا معلمان برای این نقش آموزش دیده‌اند و آیا نظام مشاوره مدارس توان پشتیبانی از آنان را دارد؟
تحلیل‌های منتشرشده در شهریور امسال درباره وضعیت مشاوره مدارس نشان می‌دهد که بسیاری از مدارس ابتدایی مشاور ندارند و در متوسطه اول نیز حضور مشاور اغلب به چند ساعت در هفته محدود است. در چنین شرایطی، بار حمایت روانی به دوش معلمانی می‌افتد که خود نیز در همان فضای اضطراب زندگی می‌کنند و کمتر کسی به سلامت روان آنان توجه دارد. توقف جلسات شورای سیاست‌گذاری طرح نماد و تخصیص ناقص بودجه آن، در شرایطی که سایه تهدید دوباره بر کشور سنگینی می‌کند، قابل توجیه نیست.
پیشنهاد فرهنگیان پرس آن است که وزارت آموزش و پرورش بی‌درنگ بسته کوتاه و کاربردی «کمک‌های اولیه روان‌شناختی» را برای همه معلمان، به‌ویژه آموزگاران ابتدایی، از طریق شبکه شاد و دوره‌های ضمن خدمت کوتاه‌مدت منتشر کند؛ دقایقی از کلاس به گفت‌وگوی آرام و متناسب با سن درباره نگرانی‌ها اختصاص یابد؛ و سازوکار ارجاع سریع دانش‌آموزان دارای نشانه‌های شدید به خط ۱۵۷۰ و مراکز سلامت روان فعال شود. همچنین شایسته است پیامی روشن برای اولیا درباره مدیریت مواجهه کودکان با اخبار، از طریق مدارس ارسال شود. مدرسه آرام، امن و قابل پیش‌بینی، شاید مهم‌ترین هدیه‌ای باشد که در این روزها می‌توان به کودکان داد.
