به گزارش فرهنگیان پرس، همزمان با فرا رسیدن سالروز جنگ تحمیلی دوم و در آستانه گرامیداشت یادمان شهدای اقتدار، یادواره نمایشی «طلوع مقاومت» که شامل اجرای آثار تولید شده در کارگاههای «افق مقاومت» است، آغاز به کار کرد. این رویداد هنری که با هدف کشف استعدادهای نوظهور و شناسایی نیروهای مستعد برای معرفی به بدنه تئاتر حرفهای کشور طراحی شده است، از ۲۲ تا ۳۱ خرداد ماه ۱۴۰۵ ادامه خواهد داشت.
در این بازه زمانی، ۴۶ اثر نمایشی در قالب ۷۰ نوبت اجرا، در نقاط اصلی و پرتردد ۹ استان گیلان، اردبیل، کرمانشاه، خوزستان، آذربایجان شرقی، لرستان، همدان، کرمان و هرمزگان میزبان مخاطبان خواهند شد. این اجراها که گستره جغرافیایی آنها از سواحل دریای خزر در شمال تا سواحل خلیج همیشه فارس در جنوب کشور است، کار خود را با آیین افتتاحیه در لاهیجان آغاز کرده و در نهایت با برگزاری مراسم اختتامیه در میناب به کار خود پایان میدهند.
تمامی آثار حاضر در «طلوع مقاومت»، تولیدات کارگاهی هستند که برای نخستین بار در فضای عمومی و برای مردم اجرا میشوند. ستاد خبری جشنواره اعلام کرده است: «آثار برتر این بخش، به صورت مستقیم به بخش “سردار آسمانی” جشنواره بینالمللی تئاتر مقاومت راه خواهند یافت. همچنین در پایان این دوره، از مدرسان و برگزارکنندگان برتر این کارگاهها نیز تجلیل خواهد شد.» با پایان یافتن یادواره نمایشی «طلوع مقاومت»، فرآیند اجرایی کارگاههای نمایشنامهنویسی بخش «افق مقاومت» نیز به عنوان گام بعدی این رویداد آغاز خواهد شد.
بیستمین جشنواره بینالمللی تئاتر مقاومت با شعار «ایران، صحنه جاودان مقاومت» به دبیری محمد کاظمتبار و توسط انجمن تئاتر انقلاب و دفاع مقدس بنیاد فرهنگی روایت فتح، از نیمه دوم سال ۱۴۰۴ آغاز شده و تا پاییز سال ۱۴۰۵ در سراسر کشور ادامه خواهد داشت.
نگاهی به سابقه برگزاری جشنواره تئاتر مقاومت در یک سال گذشته (از ابتدای ۱۴۰۴ تا خرداد ۱۴۰۵) نشان میدهد که جنگ چهلروزه اخیر و آتشبس موقت، تأثیر عمیقی بر محتوای آثار این دوره گذاشته است. در پاییز ۱۴۰۴، فراخوان جشنواره با اولویت موضوعات «مقاومت در برابر اشغال»، «ایثار خانوادههای شهدای اقتدار» و «بازسازی تصویر امید پس از جنگ» منتشر شد. برخلاف ادوار پیشین که عمدتاً به دفاع مقدس (جنگ هشت ساله با عراق) میپرداخت، امسال بیش از ۷۰ درصد آثار دریافتی به جنگ اخیر با رژیم صهیونیستی و آمریکا اختصاص داشت. دبیر جشنواره، محمد کاظمتبار، در گفتوگو با خبرگزاری تسنیم در اسفند ۱۴۰۴ گفته بود: «هنرمندان تئاتر ما در خط مقدم جبهه فرهنگی، روایتگر حماسههای مردمی در برابر حملات سایبری و موشکی دشمن بودند.»
با این حال، اجرای این یادواره در شرایط فعلی (آتشبس شکننده) با چالشهایی نیز مواجه بوده است. در اردیبهشت ۱۴۰۵، برخی از گروههای نمایشی استان خوزستان به دلیل آسیب دیدن زیرساختهای ارتباطی و نبود اینترنت پایدار در شهرهای جنگزده مانند سوسنگرد و هویزه، نتوانستند فرآیند ثبتنام و ارسال فیلم آثار خود را به موقع انجام دهند. همچنین، در استان کرمان که یکی از میزبانان این رویداد است، هنوز برخی از سالنهای تئاتر که در جریان حملات موشکی دیماه ۱۴۰۴ آسیب دیده بودند، به طور کامل بازسازی نشدهاند.
از لاهیجان تا میناب؛ تئاتر خیابانی به جای سالنهای لوکس
نکته قابل توجه در این رویداد، انتخاب مکانهای عمومی و پرتردد برای اجراهاست. برخلاف جشنوارههای تئاتر معمولی که در سالنهای آکادمیک برگزار میشوند، «طلوع مقاومت» عمدتاً به سراغ میدانهای اصلی شهرها، پارکها و حتی پایانههای مسافربری رفته است. این رویکرد از دو جهت حائز اهمیت است: اول، دسترسی آسان مردم عادی (از جمله خانواده فرهنگیان و دانشآموزان) به تماشای آثار حرفهای بدون نیاز به پرداخت بلیت گران. دوم، احیای سنت تئاتر خیابانی که در دهه ۶۰ و ۷۰ در ایران بسیار رایج بود اما در دهه اخیر به فراموشی سپرده شده بود.
تجربه سالهای گذشته نشان داده که تئاتر خیابانی با موضوع مقاومت، تأثیرگذاری عمیقتری بر مخاطب عام دارد. در جشنواره سال ۱۴۰۴، نمایش خیابانی «آخرین درب» که روایتگر مقاومت یک خانواده معلم در بمباران شیمیایی سردشت بود، در شیراز و اصفهان با استقبال بیسابقهای مواجه شد و نهایتاً به عنوان اثر برتر انتخاب گردید.
زیر ذره بین فرهنگیان پرس:
آیا این یادواره میتواند استعدادهای واقعی را به تئاتر حرفهای معرفی کند؟
هدف از برگزاری «طلوع مقاومت» که به صراحت «کشف استعدادهای نوظهور» اعلام شده، بسیار ستودنی است. اما تجربه ادوار گذشته نشان میدهد که پیوند میان کارگاههای استانی و بدنه تئاتر حرفهای پایتخت همواره با گسست مواجه بوده است. بسیاری از هنرمندان جوانی که در جشنوارههای استانی برگزیده میشوند، پس از پایان جشنواره، به دلیل نبود مدیر برنامه حرفهای، کمبود بودجه برای مهاجرت به تهران و نبود شبکه ارتباطی مؤثر، عملاً به استان خود بازمیگردند و هیچگاه وارد عرصه ملی نمیشوند. از ۵۰ برگزیده بخش «سردار آسمانی» در دوره هفدهم جشنواره (سال ۱۴۰۲)، تنها ۷ نفر توانستهاند پس از دو سال در یک پروژه ملی (تلویزیونی یا تئاتری) ایفای نقش کنند. این آمار پایینی است.
راهکار پیشنهادی فرهنگیان پرس برای افزایش اثربخشی این رویداد:
بنیاد روایت فتح باید «صندوق حمایت از هنرمندان نوظهور مقاومت» را تأسیس کند که حداقل به ۲۰ اثر برتر هر دوره، مبلغ ۲۰۰ میلیون تومان وام قرضالحسنه (با دوره تنفس ۶ ماهه) برای تولید اثر جدید در تهران اختصاص دهد. همچنین، تفاهمنامهای با اداره کل هنرهای نمایشی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی منعقد شود که بر اساس آن، ۵۰ درصد از ظرفیت جشنوارههای تئاتر استانی (فجر، آیین و…) به برگزیدگان «طلوع مقاومت» اختصاص یابد. در غیر این صورت، این یادوارهها صرفاً به یک رویداد نمادین و گذرا تبدیل خواهند شد و سرمایه هنرمندان جوان (که بسیاری از آنها در جنگ اخیر خانه و کارگاه خود را از دست دادهاند) هدر خواهد رفت.
در شرایط پساجنگ، هنر تئاتر به عنوان یک رسانه قدرتمند میتواند نقش درمانی (تروما درمانی) برای جوامع آسیبدیده ایفا کند. اجرای نمایش در شهرهای جنگزده مانند اهواز، کرمانشاه و میناب، خود یک اقدام مقاومت فرهنگی است. انتظار میرود وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، بودجه این یادواره را در سال آینده حداقل ۵۰ درصد افزایش دهد تا امکان اجرای بیش از ۱۰۰ اثر نمایشی در ۲۰ استان فراهم شود.
