سازمان تأمین اجتماعی اعلام کرد: کمک هزینه مسکن ماهانه ۲۷۰ هزار تومان و کمک معیشت ماهانه ۶۰۰ هزار تومان در سال ۱۴۰۵ بدون افزایش پرداخت میشود. دلیل عدم افزایش، لحاظ شدن این مبالغ در بدنه اصلی مستمری بازنشستگان عنوان شده است.
به گزارش فرهنگیان پرس، در پی پرسشهای گسترده بازنشستگان و مستمریبگیران درباره سرنوشت کمک هزینه مسکن و کمک معیشت در سال ۱۴۰۵، سازمان تأمین اجتماعی تأکید کرد که این مبالغ همچنان پرداخت خواهند شد اما خبری از افزایش آنها نیست. براساس آخرین اطلاعات منتشر شده، کمک هزینه مسکن ماهانه ۲۷۰ هزار تومان (۲,۷۰۰,۰۰۰ ریال) و کمک تأمین معیشت ماهانه ۶۰۰ هزار تومان (۶,۰۰۰,۰۰۰ ریال) در سال جاری نیز به مشمولان پرداخت میشود.
این تصمیم در حالی اعلام میشود که تورم سالانه کشور براساس گزارش مرکز آمار ایران در اردیبهشت ۱۴۰۵، به ۳۸.۷ درصد رسیده است. بازنشستگان فرهنگی و کشوری که بخش عمدهای از جامعه هدف تأمین اجتماعی را تشکیل میدهند، در ماههای اخیر بارها نسبت به کاهش قدرت خرید خود معترض بودهاند. آتشبس موقت پس از جنگ تحمیلی صهیونی-آمریکایی اگرچه فشارهای نظامی را کاهش داده، اما تبعات اقتصادی جنگ همچنان بر سفره بازنشستگان سنگینی میکند.
توجیه حقوقی سازمان: این مبالغ قبلاً در مستمری لحاظ شده است
سازمان تأمین اجتماعی در توجیه عدم افزایش این مزایا، به سازوکارهای قانونی و نحوه محاسبه مستمری اشاره کرده است. بررسی فنی نشان میدهد که کمک هزینه مسکن، کمک معیشت (بن) از سال ۱۴۰۳ و حق تأهل پرداختی به مشمولان قانون کار، همگی جزو مواردی هستند که مشمول کسر حق بیمه بوده و در محاسبات میانگین دو سال آخر، در اصل مستمری مشمولان لحاظ شدهاند.
به همین دلیل، از نظر حقوقی، پرداخت جداگانه و مضاعف این مزایا، خارج از تعهدات قانونی سازمان محسوب میشود؛ چرا که این مبالغ پیشتر در بدنه اصلی مستمری محاسبه شده برای بازنشستگان قرار گرفته است. یک مقام آگاه در سازمان تأمین اجتماعی که خواست نامش فاش نشود، در گفتوگو با خبرنگاران توضیح داد: «این مزایا در سنوات قبل به صورت جداگانه پرداخت میشد، اما پس از اصلاح ساختار محاسباتی، مبلغ آنها در مستمری پایه ادغام شده است. بنابراین عدم افزایش در سال جاری، به معنای حذف نیست بلکه به معنای توقف رشد موقت این مبالغ است.»
پیشینه بحران مزایای بازنشستگان؛ از وعدههای افزایش تا توقف رشد
بررسی سوابق نشان میدهد که موضوع کمک هزینه مسکن و معیشت بازنشستگان در دو سال گذشته بارها محل مناقشه بوده است. در بهمن ۱۴۰۳ (ژانویه ۲۰۲۵) و در آستانه انتخابات مجلس، دولت وقت وعده افزایش ۵۰ درصدی این مزایا را داد که به دلیل محدودیتهای بودجهای محقق نشد. در خرداد ۱۴۰۴ (ژوئن ۲۰۲۵) و همزمان با تشدید درگیریهای نظامی، این مبالغ به طور موقت قطع شد که اعتراضات گسترده بازنشستگان را در پی داشت.
با آغاز سال ۱۴۰۵ و پس از برقراری آتشبس، سازمان تأمین اجتماعی اعلام کرد که پرداخت این مزایا از سر گرفته میشود اما دیگر خبری از افزایشهای سالانه نیست. «علی ربیعی»، سخنگوی دولت در اردیبهشت ۱۴۰۵ در پاسخ به سوالی درباره وضعیت معیشت بازنشستگان گفته بود: «دولت به دنبال تثبیت سبد حمایتی است و در شرایط پساجنگ، امکان افزایش همه جانبه مزایا وجود ندارد.»
واکنش نمایندگان بازنشستگان: این تصمیم قابل قبول نیست
«محمدرضا انتظاریان»، نماینده بازنشستگان آموزش و پرورش در استان خراسان شمالی، در واکنش به این تصمیم به فرهنگیان پرس گفت: «توجیه اینکه این مبالغ در مستمری پایه لحاظ شده اند، برای بازنشستهای که هزینه مسکن و خوراک او ماهانه حداقل ۱۵ میلیون تومان است، قابل قبول نیست. ۸۷۰ هزار تومان (۲۷۰ هزار تومان کمک هزینه مسکن به اضافه ۶۰۰ هزار تومان کمک معیشت) در شرایطی که نرخ تورم نزدیک به ۴۰ درصد است، هیچ تغییری در قدرت خرید ایجاد نمیکند.»
او افزود: «ما موارد متعددی داریم که بازنشستگان فرهنگی مجبورند بخشی از خانه خود را اجاره دهند یا به خانه فرزندان نقل مکان کنند. این وضعیت شأن یک معلم بازنشسته را خدشهدار میکند. سازمان تأمین اجتماعی باید حداقل همسانسازی این مزایا با تورم را در دستور کار قرار دهد.»
«حسن صادقی»، کارشناس تأمین اجتماعی نیز در این باره به فرهنگیان پرس گفت: «لحاظ شدن مزایا در بدنه مستمری، یک تغییر ساختاری است که در بسیاری از کشورها انجام میشود. اما مشکل اینجاست که افزایش سالانه مستمری نیز متناسب با تورم نیست. در دو سال گذشته، افزایش مستمری بازنشستگان حداکثر ۲۰ درصد بوده در حالی که تورم بیش از ۳۵ درصد بوده است. بنابراین در عمل، قدرت خرید بازنشستگان سال به سال کاهش مییابد.»
وضعیت سایر صندوقهای بازنشستگی
این تصمیم سازمان تأمین اجتماعی در حالی اعلام میشود که صندوق بازنشستگی کشوری نیز ماههاست با بحران بیمه تکمیلی بازنشستگان دست و پنجه نرم میکند. بدهی ۲۷ هزار میلیارد تومانی صندوق کشوری به شرکتهای بیمه تکمیلی و لغو یکطرفه قراردادها توسط مراکز درمانی، وضعیت بازنشستگان دولتی را بحرانیتر از بازنشستگان تأمین اجتماعی نشان میدهد.
براساس گزارش دیوان محاسبات کشور در اسفند ۱۴۰۴، مجموع بدهیهای صندوقهای بازنشستگی کشور اعم از تأمین اجتماعی، کشوری و صندوقهای وابسته به نیروهای مسلح، به بیش از ۵۰۰ هزار میلیارد تومان رسیده است. این رقم در شرایط جنگ و کاهش درآمدهای نفتی، بار سنگینی را بر دوش دولت تحمیل میکند.
زیر ذرهبین فرهنگیان پرس
تصمیم سازمان تأمین اجتماعی برای عدم افزایش کمک هزینه مسکن و کمک معیشت بازنشستگان در سال ۱۴۰۵، اگرچه از منظر حقوقی قابل توجیه است، اما از منظر عدالت اجتماعی و حفظ کرامت بازنشستگان، یک عقبنشینی آشکار محسوب میشود. بازنشستهای که ۳۰ سال در نظام آموزش و پرورش کشور تدریس کرده و نسلها را تربیت نموده، اکنون با مستمری ماهانه کمتر از ۱۰ میلیون تومان (برابر با حدود ۱۶۰ دلار در نرخ بازار آزاد) و تنها ۸۷۰ هزار تومان مزایای جانبی، چگونه میتواند هزینه مسکن، خوراک و درمان خود را تأمین کند؟ توجیه ادغام مزایا در مستمری پایه، زمانی قابل قبول است که خود مستمری پایه نیز متناسب با تورم افزایش یابد. تجربه دو سال گذشته نشان داده است که افزایش مستمری بازنشستگان همواره کمتر از نرخ تورم بوده است. راهکار پیشنهادی فرهنگیان پرس این است: اولاً، سازمان تأمین اجتماعی مکلف شود افزایش سالانه مستمری را دقیقاً براساس نرخ تورم اعلام شده توسط مرکز آمار محاسبه کند. ثانیاً، کمک هزینه مسکن و معیشت حداقل به میزان تورم سالانه افزایش یابد و فریز نشود. ثالثاً، نظارت مستقل بر نحوه هزینهکرد منابع سازمان تأمین اجتماعی ایجاد شود تا مشخص شود چرا با وجود دریافت حق بیمههای ماهانه، منابع کافی برای تأمین حداقل نیازهای معیشتی بازنشستگان وجود ندارد. در شرایط آتشبس کنونی، بازنشستگان فرهنگی و کشوری نباید قربانی اصلی سیاستهای انقباضی دولت شوند.
