معاون آموزشی و پژوهشی سازمان نظام پزشکی از شیوع حدود ۳۵ درصدی کبد چرب در ایران خبر داد و نسبت به افزایش این بیماری در پی کم‌تحرکی و چاقی هشدار داد. وی با اشاره به تغییر الگوی علل پیوند کبد از هپاتیت‌های ویروسی به بیماری کبد چرب، از ورود داروی جدید درمان کبد چرب به کشور خبر داد و تأکید کرد که این دارو باید با تشخیص پزشک و صرفاً برای بیماران دارای اندیکاسیون تجویز شود.
به گزارش فرهنگیان پرس، دکتر امیرپاشا طبائیان، معاون آموزشی و پژوهشی سازمان نظام پزشکی کشور، در نشست خبری دوازدهمین کنگره هپاتیت، پنجمین کنگره گوارش و کبد و چهارمین کنگره آندوسکوپی‌های پیشرفته که در دانشگاه علوم پزشکی ایران برگزار شد، با اشاره به شیوع بالای بیماری کبد چرب در کشور گفت: «بر اساس مطالعات انجام‌شده، شیوع کبد چرب در برخی بررسی‌ها حدود ۳۵ درصد گزارش شده است.» او با اشاره به روند افزایشی این بیماری اظهار کرد: «با توجه به تغییر سبک زندگی، کم‌تحرکی و افزایش چاقی، انتظار می‌رود این رقم همچنان افزایش پیدا کند.»
طبائیان با اشاره به تغییر الگوی علل آسیب شدید کبدی خاطرنشان کرد: «در گذشته یکی از مهم‌ترین علل پیوند کبد، بیماری‌های ویروسی مانند هپاتیت C بود، اما با کاهش موارد این بیماری، به تدریج شاهد تغییر الگوی علل آسیب شدید کبدی و نیاز به پیوند هستیم و بیماری‌های مرتبط با کبد چرب و عوارض ناشی از آن اهمیت بیشتری پیدا کرده‌اند.» بر اساس آمارهای موجود، شیوع کبد چرب در کلانشهرها به ۴۳ درصد می‌رسد و سالانه ۱۵ هزار نفر بر اثر نارسایی کبد در ایران جان خود را از دست می‌دهند. همچنین طی ۲۰ سال اخیر، شیوع این بیماری در کشور حداقل دو برابر شده است.
ورود داروی جدید کبد چرب به کشور؛ هشدار درباره مصرف خودسرانه
طبائیان درباره درمان دارویی کبد چرب گفت: «تا همین سال گذشته داروی مشخصی برای درمان کبد چرب نداشتیم، اما در ماه‌های اخیر دارویی جدید برای این بیماری در دنیا تأیید شده و خوشبختانه این دارو در کشور نیز در دسترس قرار گرفته است.» او تأکید کرد: «البته این دارو برای همه مبتلایان به کبد چرب تجویز نمی‌شود و یکی از مباحث مهمی که در این کنگره مورد توجه قرار گرفته، آموزش پزشکان درباره اندیکاسیون‌های مصرف، عوارض دارو و نحوه پایش بیماران است.»
بر اساس گزارش‌های پیشین، داروی «رزمتیروم» (Resmetirom) با نام تجاری «زلیوکس» به عنوان اولین درمان دارویی کبد چرب و فیبروز، مجوز FDA را کسب کرده و در ایران نیز تولید شده است. این دارو برای بیماران مبتلا به کبد چرب غیرالکلی با درجات پیشرفته فیبروز (F2 تا F3) کاربرد دارد و در صورت عدم درمان، فیبروز می‌تواند به سیروز، سرطان کبد یا نیاز به پیوند کبد منجر شود. طبائیان با اشاره به اینکه این دارو در حال حاضر تحت پوشش بیمه نیست و هزینه نسبتاً بالایی دارد، گفت: «قرار نیست مردم برای تهیه این دارو مستقیماً به داروخانه مراجعه کنند یا دارو بدون بررسی‌های لازم تجویز شود. باید مشخص باشد چه بیماری واقعاً به این دارو نیاز دارد.»
کاهش چشمگیر هپاتیت B با واکسیناسیون سراسری
معاون آموزشی و پژوهشی سازمان نظام پزشکی با اشاره به کاهش قابل توجه شیوع هپاتیت B و C در ایران گفت: «واکسیناسیون روتین هپاتیت B از سال ۱۳۷۲ موجب شده است متولدین پس از این سال تا حد زیادی در برابر این بیماری ایمن باشند.» او افزود: «شیوع هپاتیت B در ایران حدود یک درصد است و از این نظر کشور در گروه کشورهایی با شیوع پایین قرار می‌گیرد. شیوع هپاتیت C نیز حدود سه‌دهم درصد گزارش شده است.»
بر اساس آمارهای موجود، قبل از آغاز واکسیناسیون، شیوع هپاتیت B در کشور بین ۲ تا ۷ درصد جمعیت بود، اما با اجرای موفق برنامه واکسیناسیون، اکنون شیوع این بیماری به کمتر از یک درصد رسیده و کمتر از ۱.۲ میلیون نفر در ایران به این بیماری مبتلا هستند. طبائیان ادامه داد: «یکی از اتفاقات مهم در درمان هپاتیت C، دسترسی به داروهای خوراکی مؤثر است. در حال حاضر بیماران می‌توانند با یک دوره درمان خوراکی حدود سه‌ماهه، تحت درمان قرار گیرند و در بسیاری از موارد بیماری به طور کامل برطرف شود.»
سرطان روده بزرگ؛ سرطانی قابل پیشگیری با غربالگری
طبائیان در بخش دیگری از سخنان خود درباره وضعیت سرطان روده بزرگ گفت: «سرطان روده بزرگ یکی از سرطان‌های شایع در کشور است که هم در مردان و هم در زنان دیده می‌شود و روند بروز آن نیز رو به افزایش است.» او تأکید کرد: «نکته مهم درباره سرطان روده بزرگ این است که این سرطان تا حد زیادی قابل پیشگیری است و برای آن روش‌های غربالگری در دسترس داریم.» طبائیان با اشاره به تغییر سن شروع غربالگری گفت: «در سال‌های گذشته سن شروع غربالگری ۵۰ سال در نظر گرفته می‌شد، اما با توجه به کاهش سن بروز سرطان روده بزرگ، این سن به ۴۵ سال کاهش یافته است.»
بر اساس مطالعات انجام‌شده، انجام غربالگری‌های توصیه‌شده برای سرطان روده بزرگ می‌تواند خطر مرگ ناشی از این بیماری را بیش از ۴۰ درصد کاهش دهد. با این حال، طبائیان نسبت به عدم پیگیری برخی افراد با تست غربالگری مثبت هشدار داد و گفت: «اجرای تست غربالگری تنها مرحله اول است. افرادی که نتیجه تست آنها مثبت می‌شود، باید برای بررسی‌های تکمیلی، از جمله کولونوسکوپی، مراجعه کنند.» او افزود: «مطالعات انجام‌شده نشان می‌دهد درصد قابل توجهی از افراد پس از مثبت شدن تست غربالگری، برای انجام بررسی‌های تکمیلی مراجعه نمی‌کنند و این موضوع می‌تواند اثربخشی برنامه غربالگری را کاهش دهد.»
سرطان معده؛ شیوع قابل توجه در مناطق شمالی و شمال‌غرب
طبائیان درباره سرطان معده نیز گفت: «سرطان معده در ایران شیوع قابل توجهی دارد و در برخی مناطق کشور، به‌ویژه شمال و شمال‌غرب، میزان بروز آن بالاتر است. در استان اردبیل نیز از نظر شیوع سرطان معده، ارقام بالایی گزارش شده است.» بر اساس آمارهای موجود، سرطان معده شایع‌ترین سرطان گوارشی در ایران است و پس از آن، سرطان روده بزرگ شیوع بالایی دارد. ایران با نرخ بروز سالانه ۱۶ تا ۱۸ مورد در هر ۱۰۰ هزار نفر، در زمره مناطق پرخطر برای سرطان معده قرار دارد.
طبائیان وجود عفونت هلیکوباکتر پیلوری، مصرف غذاهای پرنمک و فرآوری‌شده، سیگار و الکل را از عوامل مؤثر در افزایش خطر سرطان معده دانست و افزود: «عوامل ژنتیکی و جغرافیایی نیز در بروز این سرطان مؤثر هستند.» او با اشاره به عوامل خطر سرطان مری نیز گفت: «مصرف نوشیدنی‌های بسیار داغ، از جمله چای داغ، در برخی مناطق کشور می‌تواند خطر ابتلا به سرطان مری را افزایش دهد.»
هوش مصنوعی به کمک تشخیص زودهنگام سرطان‌های گوارشی
طبائیان با تأکید بر ضرورت ارتقای تجهیزات آندوسکوپی و کولونوسکوپی گفت: «در سال‌های اخیر دستگاه‌های پیشرفته آندوسکوپی وارد کشور شده است و انتظار داریم این روند ادامه پیدا کند و با وجود محدودیت‌ها و تحریم‌ها، تجهیزات جدیدتر، به‌ویژه دستگاه‌های مجهز به فناوری هوش مصنوعی، در اختیار مراکز درمانی قرار گیرد.»
او ادامه داد: «هوش مصنوعی می‌تواند به پزشک کمک کند تا ضایعات مشکوک و پیش‌سرطانی را با دقت بیشتری شناسایی کند. این فناوری در کولونوسکوپی نیز می‌تواند احتمال از دست رفتن برخی ضایعات را کاهش دهد و در نهایت به تشخیص زودهنگام بیماری‌های گوارشی کمک کند.» بر اساس گزارش‌های موجود، شرکت‌های دانش‌بنیان ایرانی نیز نرم‌افزارهای کمک‌تشخیصی مبتنی بر هوش مصنوعی برای تشخیص سرطان دستگاه گوارش با استفاده از تصاویر آندوسکوپی و کولونوسکوپی طراحی کرده‌اند.
سالانه حدود ۸۰۰ پیوند کبد در کشور
طبائیان درباره وضعیت پیوند کبد در ایران گفت: «ایران از نظر تعداد و کیفیت انجام پیوند کبد در وضعیت خوبی قرار دارد و سالانه حدود ۸۰۰ پیوند کبد در کشور انجام می‌شود.» او افزود: «در گذشته بخش قابل توجهی از پیوندهای کبد در شیراز انجام می‌شد، اما اکنون مراکز پیوند در تهران و تعدادی از مراکز استان‌ها نیز فعال هستند و ظرفیت انجام پیوند در کشور افزایش یافته است.»
بر اساس گزارش‌های پیشین، ایران در پیوند کبد رتبه نخست جهان را دارد و به «امپراطوری این پیوند» شهرت یافته است. در سال گذشته حدود هزار و ۱۰۰ مورد اهدای مرگ مغزی در کشور ثبت شد که از این میان، نزدیک به هزار پیوند کبد انجام شده است. بیمارستان امام خمینی (ره) تهران نیز به رکورد ۲ هزار پیوند کبد دست یافته است.
زیر ذره بین فرهنگیان پرس
شیوع ۳۵ درصدی کبد چرب در ایران، زنگ خطری جدی برای نظام سلامت کشور است. این بیماری که روزگاری به عنوان یک عارضه جانبی شناخته می‌شد، اکنون به یکی از مهم‌ترین علل نارسایی کبد و نیاز به پیوند تبدیل شده است. ورود داروی جدید درمان کبد چرب به کشور، اگرچه خبری امیدوارکننده محسوب می‌شود، اما نباید از این واقعیت غافل شد که درمان دارویی، تنها بخش کوچکی از معادله است. اصلاح سبک زندگی، افزایش تحرک بدنی و تغییر الگوی تغذیه، همچنان مؤثرترین و در دسترس‌ترین راهکارهای پیشگیری و درمان کبد چرب هستند.
در حوزه سرطان‌های گوارشی، اگرچه کاهش سن غربالگری سرطان روده بزرگ به ۴۵ سال و تأکید بر انجام تست FIT گام‌های مثبتی در جهت تشخیص زودهنگام محسوب می‌شوند، اما آمار قابل توجه افرادی که پس از مثبت شدن تست غربالگری، برای بررسی‌های تکمیلی مراجعه نمی‌کنند، نشان‌دهنده شکاف عمیق میان تشخیص و درمان است. دسترسی به خدمات کولونوسکوپی، هزینه‌های آن و مسائل فرهنگی و نگرانی افراد از انجام این روش، از جمله عواملی هستند که اثربخشی برنامه غربالگری را کاهش می‌دهند.
ورود هوش مصنوعی به حوزه تشخیص بیماری‌های گوارشی، افق‌های جدیدی را پیش روی جامعه پزشکی کشور گشوده است. با این حال، تأمین تجهیزات پیشرفته آندوسکوپی و کولونوسکوپی مجهز به هوش مصنوعی، در شرایط تحریم و محدودیت‌های ارزی، چالشی جدی پیش روی نظام سلامت کشور قرار داده است. ضرورت دارد وزارت بهداشت با حمایت از شرکت‌های دانش‌بنیان داخلی، زمینه تولید و توسعه تجهیزات پزشکی پیشرفته را فراهم آورد تا ضمن کاهش وابستگی به واردات، امکان دسترسی عادلانه تمامی مناطق کشور به فناوری‌های نوین تشخیصی فراهم شود.
