مدیرکل آموزش و پرورش شهر تهران با تأکید بر ضرورت تحول در نظام تعلیم و تربیت، از تداوم نیاز پایتخت به بازسازی ۸۰۴ مدرسه خبر داد و در عین حال، تحول در فرایند یاددهی و یادگیری، مشارکت مدیران مدارس، توسعه عدالت آموزشی، ارتقای کیفیت و تقویت هویت دانشآموزان را از محورهای اصلی برنامههای آموزش و پرورش تهران عنوان کرد؛ موضوعاتی که تحقق آنها نیازمند تأمین زیرساخت و میدان دادن واقعی به مدارس و معلمان است.
به گزارش فرهنگیان پرس، مجید پارسا، مدیرکل آموزش و پرورش شهر تهران، در گردهمایی مدیران مدارس شهر تهران در سالن اجلاس سران، با تشریح رویکرد دولت چهاردهم در حوزه آموزش و پرورش اظهار کرد: دولت شعار خود را با تحول در آموزش و پرورش آغاز کرده و مجموعه آموزش و پرورش شهر تهران نیز تلاش کرده است این رویکرد را در برنامههای خود دنبال کند.
او با اشاره به اقدامات انجامشده در حوزه مدرسهسازی و محرومیتزدایی از فضاهای آموزشی افزود: در تهران با همراهی استانداری و سایر دستگاهها اقدامات ویژهای برای توسعه فضاهای آموزشی انجام شده و در نتیجه این اقدامات، سرانه آموزشی پایتخت نسبت به گذشته بهبود یافته است.
با این حال، مسئله کمبود و فرسودگی فضاهای آموزشی همچنان یکی از چالشهای جدی پایتخت محسوب میشود. پارسا اعلام کرد در شهر تهران ۸۰۴ مدرسه نیازمند تخریب و بازسازی هستند. به گفته او، بخشی از این مدارس از نظر سازهای مقاومسازی شدهاند و اسکلت آنها شرایط قابل قبولی دارد، اما از نظر کالبدی، قدمت و تناسب با نیازهای امروز دانشآموزان، دیگر پاسخگوی شرایط مطلوب آموزشی نیستند.
این آمار در حالی مطرح میشود که موضوع فرسودگی مدارس تهران در سال گذشته نیز به عنوان یکی از مسائل جدی آموزش و پرورش پایتخت مطرح شده بود. در مرداد ۱۴۰۴ نیز پارسا از وجود ۸۰۴ مدرسه نیازمند بهسازی یا بازسازی خبر داده و همزمان اعلام کرده بود تهران برای رسیدن به شرایط استاندارد به بیش از هفت هزار کلاس درس جدید نیاز دارد. همچنین میانگین تراکم دانشآموزی در پایتخت بالاتر از میانگین کشوری عنوان شده بود.
این تداوم نشان میدهد مسئله زیرساختهای آموزشی تهران صرفاً به ساخت چند مدرسه جدید محدود نیست؛ بلکه نیازمند یک برنامه مستمر برای نوسازی مدارس قدیمی، افزایش ظرفیت کلاسهای درس، توزیع عادلانه فضاهای آموزشی و متناسبسازی محیط مدرسه با نیازهای آموزشی و تربیتی نسل جدید است.
تحول آموزشی از مدرسه آغاز میشود
مدیرکل آموزش و پرورش شهر تهران بخش مهمتر تحول را نه صرفاً در توسعه فضاهای فیزیکی، بلکه در فرایند یاددهی و یادگیری دانست و گفت: «بخش اصلی شعار دولت، که هم رئیسجمهور و هم وزیر آموزش و پرورش همواره بر آن تأکید داشتهاند، تحول در فرایند یاددهی و یادگیری است و قطعا این بخش از اهمیت بیشتری برخوردار است.»
پارسا با اشاره به فعالیت ۵۸ هزار معلم در مدارس تهران، مدیران مدارس را نیز بخش مهمی از این مجموعه دانست و تأکید کرد که موفقیت آموزش و پرورش حاصل عملکرد یک بخش یا یک اداره نیست، بلکه نتیجه همکاری تمام اجزای نظام تعلیم و تربیت است.
او همچنین بر ضرورت مشارکتپذیری و مشارکتجویی در مدیریت آموزش و پرورش تأکید کرد و گفت: «دستورالعمل و بخشنامه ابزار مناسب مدیریتی برای ارتقای کیفیت نیست.»
این دیدگاه، از منظر مدیریت مدرسه، اهمیت قابل توجهی دارد؛ زیرا افزایش کیفیت آموزشی صرفاً با صدور بخشنامه محقق نمیشود و اجرای موفق برنامهها به میزان اختیار، توانمندی، انگیزه و مشارکت مدیران و معلمان در مدرسه وابسته است. پارسا نیز مدیر مدرسه را «راهبر آموزشی» معرفی کرد؛ نقشی که در صورت برخورداری از اختیارات، آموزش حرفهای و حمایت اداری میتواند فاصله میان سیاستگذاری و کلاس درس را کاهش دهد.
در همین راستا، موضوع تحول در برنامه درسی نیز طی سال گذشته در سطح سیاستگذاری آموزش و پرورش دنبال شده است. «طرحواره تحول در برنامه درسی تا سطح مدرسه» در اسفند ۱۴۰۳ به تصویب شورای عالی آموزش و پرورش رسید و بر عملیاتی کردن راهکارهای سند تحول بنیادین در سطح مدرسه تأکید داشت.
پارسا همچنین سه محور «عدالت، کیفیت و هویت» را از اولویتهای آموزش و پرورش تهران دانست و از برنامههایی مانند پویش جهاد علمی و همراهی مدارس توانمند با مدارس مناطق محروم سخن گفت. به گفته او، توسعه فردی و توانمندسازی مدیران و معلمان نیز باید در مرکز توجه قرار گیرد تا ارتقای کیفیت آموزشی به صورت همهجانبه دنبال شود.
در بخش هویت نیز آموزش و پرورش تهران اقداماتی مانند ارسال پرچم جمهوری اسلامی ایران همراه تجهیزات مدارس، چاپ نقشه ایران و تدوین محتوایی درباره توجه به هویت در گذر از برنامه درسی را تشریح کرد.
زیر ذرهبین فرهنگیان پرس
آنچه از سخنان مدیرکل آموزش و پرورش تهران به دست میآید، نشان میدهد تحول آموزشی زمانی میتواند از سطح شعار عبور کند که همزمان سه مسئله زیرساخت، نیروی انسانی و کیفیت یادگیری مورد توجه قرار گیرد. نمیتوان از معلم و مدیر مدرسه انتظار تحقق تحول داشت، اما همزمان بخشی از مدارس پایتخت همچنان با مشکلات کالبدی و کمبود ظرفیت مواجه باشند.
از سوی دیگر، مقاوم بودن یک ساختمان لزوماً به معنای مناسب بودن آن برای آموزش امروز نیست. مدرسهای که از نظر سازهای ایمن است اما از نظر فضای آموزشی، امکانات، دسترسی، محیط یادگیری و تناسب با نیازهای دانشآموزان عقب مانده، همچنان نیازمند نوسازی است. آمار ۸۰۴ مدرسه نیازمند تخریب و بازسازی نیز باید از همین منظر بررسی شود؛ بهویژه آنکه این رقم طی دستکم یک سال اخیر همچنان در گزارشهای مربوط به وضعیت مدارس تهران تکرار شده است.
در کنار مدرسهسازی، مطالبه مهم فرهنگیان، ایجاد ثبات و اختیار بیشتر برای مدیران و معلمان است. اگر قرار است مدیر مدرسه «راهبر آموزشی» باشد، باید ابزار، اختیار و منابع لازم برای تصمیمگیری داشته باشد و نقش او به اجرای بخشنامههای متعدد محدود نشود. همچنین توانمندسازی معلمان باید از دورههای عمومی و مقطعی فراتر رود و به برنامهای مستمر، کاربردی و متناسب با نیاز واقعی کلاس درس تبدیل شود.
عدالت آموزشی نیز صرفاً با ساخت مدرسه جدید محقق نمیشود. کیفیت معلم، تراکم کلاس، دسترسی به امکانات آموزشی، فرصتهای یادگیری، مشاوره و حمایت از دانشآموزان مناطق کمبرخوردار همگی بخشی از عدالت هستند. بنابراین، اگر تهران میخواهد از رتبههای پایینتر سرانه آموزشی فاصله بگیرد، لازم است علاوه بر افزایش تعداد فضاهای آموزشی، کیفیت و توزیع این فضاها نیز به صورت شفاف و قابل سنجش ارزیابی شود.
در نهایت، تحول واقعی باید در نقطهای سنجیده شود که دانشآموز در کلاس درس قرار میگیرد؛ یعنی جایی که معلم تدریس میکند، مدیر تصمیم میگیرد و دانشآموز تجربه یادگیری خود را شکل میدهد. هر اندازه سیاستهای کلان آموزش و پرورش بتواند امکانات، اختیار و حمایت بیشتری را به این سطح منتقل کند، فاصله میان «شعار تحول» و «واقعیت مدرسه» نیز کمتر خواهد شد.
