زردی از شایعترین مشکلات روزهای نخست زندگی نوزاد است و در بسیاری از موارد بدون عارضه برطرف میشود؛ اما شروع زردی در ۲۴ ساعت نخست تولد، تداوم آن بیش از دو هفته یا همراهی با علائمی مانند بیحالی و کاهش شیرخوردن میتواند نشانه یک بیماری زمینهای باشد. یک فوقتخصص نوزادان با هشدار درباره پیامدهای تأخیر در تشخیص، بر ضرورت بررسی پزشکی و پرهیز از خوددرمانی تأکید کرد.
به گزارش فرهنگیان پرس، زردی نوزاد یکی از نگرانیهای رایج خانوادهها در روزهای نخست پس از تولد است؛ عارضهای که اگرچه در بخش قابل توجهی از نوزادان بهصورت گذرا و بدون عارضه جدی دیده میشود، اما در برخی شرایط میتواند نشانه یک مشکل پزشکی مهم باشد و
حتی در صورت افزایش شدید بیلیروبین و تأخیر در درمان، سلامت مغز نوزاد را تهدید کند.
عطایی، فوقتخصص نوزادان و عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی زاهدان، با اشاره به شیوع بالای این عارضه اظهار کرد: بیش از ۸۰ درصد نوزادانی که بهموقع متولد میشوند، درجاتی از زردی را تجربه میکنند و در بیشتر موارد این وضعیت بدون ایجاد مشکل خاصی برطرف میشود.
با این حال، تشخیص تفاوت میان زردی طبیعی و زردی ناشی از بیماری اهمیت زیادی دارد. منابع پزشکی نیز تأکید میکنند که ظاهر شدن زردی در ۲۴ ساعت نخست زندگی، برخلاف زردی فیزیولوژیک معمول، نیازمند ارزیابی سریع پزشکی است؛ زیرا میتواند با افزایش تخریب گلبولهای قرمز، ناسازگاری خونی یا برخی بیماریهای دیگر ارتباط داشته باشد.
زردی در روز اول؛ علامتی که نباید نادیده گرفته شود
عطایی بروز زردی در ۲۴ ساعت نخست پس از تولد را یکی از مهمترین علائم هشدار دانست و گفت این وضعیت ممکن است ناشی از عواملی مانند ناسازگاریهای خونی باشد و نوزاد باید از نظر علت ایجاد زردی بهطور دقیق بررسی شود.
ناسازگاری گروه خونی مادر و نوزاد میتواند باعث تخریب گلبولهای قرمز و افزایش سریع بیلیروبین شود. از سوی دیگر، کمبود آنزیم G6PD نیز یکی از عوامل شناختهشده در ایجاد همولیز و افزایش زردی است. در مواردی که بیلیروبین بهسرعت افزایش مییابد، تشخیص و درمان بهموقع اهمیت ویژهای دارد، زیرا سطوح بسیار بالای بیلیروبین میتواند به سیستم عصبی نوزاد آسیب برساند.
یکی دیگر از نکات مورد تأکید این متخصص، طولانی شدن زردی است. به گفته عطایی، اگر زردی بیش از دو هفته ادامه داشته باشد، نباید بدون بررسی پزشکی طبیعی تلقی شود. عفونت ادراری، کمکاری تیروئید، بیماریهای کبدی و برخی اختلالات خونی از جمله عللی هستند که باید در چنین شرایطی مورد بررسی قرار گیرند. منابع پزشکی نیز بررسی بیشتر در موارد تداوم زردی در نوزادان را برای شناسایی علل زمینهای توصیه میکنند.
در کنار مدت زمان زردی، وضعیت عمومی نوزاد نیز یک شاخص مهم برای والدین است. اگر نوزاد بیش از حد معمول خوابآلود یا کمتحرک شود، تمایل خود به شیر خوردن را از دست بدهد، دفعات ادرار کاهش پیدا کند، رنگ ادرار یا مدفوع تغییر کند، استفراغ داشته باشد، حرکات غیرطبیعی نشان دهد یا وزنگیری مناسبی نداشته باشد، نباید این علائم صرفاً به زردی طبیعی نسبت داده شود.
روشن یا سفید شدن مدفوع نیز از نشانههایی است که بهویژه در کنار زردی طولکشیده نیازمند بررسی پزشکی است؛ زیرا برخی بیماریهای کبدی و صفراوی میتوانند با تغییر رنگ مدفوع همراه باشند. در چنین شرایطی تأخیر در مراجعه ممکن است روند تشخیص بیماری اصلی را دشوارتر کند.
«حساسیت به باقلا» و هشدار درباره خوددرمانی
عطایی با اشاره به برخی بیماریهای شایع در منطقه سیستان و بلوچستان، کمبود آنزیم G6PD را نیز مورد توجه قرار داد؛ اختلالی که در میان مردم با عنوان «حساسیت به باقلا» یا فاویسم شناخته میشود و میتواند در شرایط خاص موجب تخریب گلبولهای قرمز، کمخونی و تشدید زردی نوزاد شود. کمبود G6PD نیز در ارزیابی برخی موارد زردی غیرطبیعی و طولکشیده مورد توجه پزشکی قرار میگیرد.
این متخصص همچنین تأکید کرد که طبیعی بودن آزمایشهای پیش از ازدواج به معنای منتفی بودن تمام احتمالهای مربوط به ناسازگاری خونی نیست. بنابراین، در صورت وجود عوامل خطر یا بروز زردی زودهنگام، پزشک باید وضعیت نوزاد را از نظر علت ایجاد زردی بررسی کند.
یکی از مهمترین هشدارهای مطرحشده در این زمینه، پرهیز از مصرف خودسرانه داروهای موسوم به «داروی زردی» است. عطایی گفت قطرهها، شربتها، قرصها یا سایر داروهایی که بدون تجویز پزشک برای درمان زردی نوزاد استفاده میشوند، نهتنها درمان اثباتشدهای برای همه موارد زردی محسوب نمیشوند، بلکه برخی از آنها میتوانند برای نوزاد عوارض خطرناک ایجاد کنند.
در مواردی که سطح بیلیروبین به حد نیازمند درمان برسد، فتوتراپی یا نوردرمانی یکی از روشهای اصلی درمان است و نوع و شدت درمان بر اساس سن نوزاد، میزان بیلیروبین، سن بارداری و عوامل خطر تعیین میشود. در موارد ناشی از ناسازگاری خونی نیز ممکن است بر اساس شرایط نوزاد، درمانهای اختصاصی مورد نیاز باشد.
نکته مهم دیگر این است که طولانی شدن زردی الزاماً به معنای وجود یک بیماری خطرناک نیست. به گفته عطایی، حتی اگر زردی بیش از یک ماه ادامه داشته باشد، در شرایطی که نوزاد وزنگیری مناسب داشته باشد و بیماریهای زمینهای مانند اختلالات خونی، کمکاری تیروئید، عفونت ادراری و بیماریهای کبدی رد شده باشند، ممکن است با نوعی زردی طولکشیده اما طبیعی مواجه باشیم؛ با این حال، تشخیص چنین شرایطی تنها پس از بررسی و معاینه پزشک امکانپذیر است.
زیر ذرهبین فرهنگیان پرس
مهمترین پیام این هشدار پزشکی برای خانوادهها، تغییر نگاه به زردی نوزاد است؛ نه هر زردی را باید خطرناک تلقی کرد و نه هر زردی را میتوان بدون بررسی «طبیعی» دانست. زمان شروع زردی، شدت آن، روند تغییر رنگ پوست و چشمها، میزان شیر خوردن، وزنگیری، وضعیت ادرار و مدفوع و سطح هوشیاری نوزاد، همگی در تصمیمگیری پزشکی اهمیت دارند.
از سوی دیگر، آموزش والدین پیش از ترخیص از بیمارستان باید جدیتر دنبال شود. خانواده باید بداند چه زمانی زردی نیازمند مراجعه فوری است و نباید صرفاً بر اساس توصیههای غیرتخصصی اطرافیان، دارو یا درمان خانگی را آغاز کند. همچنین دسترسی سریع خانوادههای مناطق محروم و دورافتاده به متخصص کودکان و فوقتخصص نوزادان، بهویژه در مناطقی که برخی اختلالات خونی مانند کمبود G6PD شیوع بیشتری دارند، میتواند نقش مهمی در کاهش عوارض قابل پیشگیری داشته باشد.
در نهایت، سیاست درست در مواجهه با زردی نوزاد، «نه ترس بیمورد و نه بیخیالی» است؛ بلکه تشخیص بهموقع، پایش مناسب و درمان بر اساس علت و شدت بیماری است. والدین در صورت شروع زودهنگام زردی، تداوم آن یا مشاهده هرگونه علامت غیرطبیعی باید از خوددرمانی پرهیز کرده و نوزاد را برای ارزیابی دقیق نزد پزشک یا متخصص نوزادان ببرند.
