به گزارش فرهنگیان پرس، حمید طاهری جبلی، مدیرکل کمیته امداد استان تهران، به مناسبت روز صنایع دستی و روز ملی فرش ایرانی با اشاره به نقش مشاغل هنری در توانمندسازی مددجویان، از اجرای ۱۲۳ طرح اشتغالزایی در این بخشها خبر داد. وی ضمن تبریک این مناسبتها اظهار داشت: «کمیته امداد با هدف ایجاد اشتغال پایدار و حفظ هویت اصیل ایرانی، حمایت از هنرمندان و تولیدکنندگان این عرصه را یکی از اولویتهای اصلی خود قرار داده است.»
طاهری جبلی با ارائه آماری از اقدامات انجام شده افزود: «در حال حاضر ۱۲۳ طرح اشتغالزایی در حوزه صنایع دستی تحت نظارت این نهاد در استان تهران فعال است که بخشی از این زنجیره بزرگ اشتغال را تشکیل میدهد.» وی تأکید کرد: «از این تعداد، ۱۱۱ طرح بهطور اختصاصی در حوزه فرشبافی و گلیمبافی متمرکز است که علاوه بر ایجاد درآمد پایدار برای مددجویان، نقش بهسزایی در ترویج هنر فرش دستباف ایرانی ایفا میکند.»
مدیرکل کمیته امداد استان تهران در ادامه به رویکرد جامع این نهاد در حمایت از مشاغل هنری اشاره کرد و گفت: «نگاه کمیته امداد تنها به ایجاد شغل محدود نمیشود، بلکه تأمین مواد اولیه مرغوب، آموزشهای تخصصی و ایجاد بسترهای مناسب برای فروش و عرضه محصولات مجریان این طرحها، از جمله اقداماتی است که برای پایداری این طرحها در دستور کار قرار دارد.» وی خاطرنشان کرد: «صنایع دستی و فرش، نه تنها یک حرفه، بلکه بخشی از هویت فرهنگی ماست و تلاش میکنیم با ارائه تسهیلات و حمایتهای مشاورهای، زمینه رشد و بالندگی هرچه بیشتر این گروه از جامعه هدف را در استان تهران فراهم کنیم.»
نگاهی به سابقه حمایت از صنایع دستی در میان مددجویان کمیته امداد طی یک سال گذشته (از ابتدای ۱۴۰۴ تا خرداد ۱۴۰۵) نشان میدهد که این نهاد گامهای قابل توجهی در جهت توانمندسازی اقتصادی و همزمان حفظ میراث فرهنگی برداشته است. در بهار ۱۴۰۴، کمیته امداد کشور تفاهمنامهای با وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی منعقد کرد که بر اساس آن، مقرر شد ۲ هزار مددجو در سراسر کشور تحت پوشش آموزشهای تخصصی فرشبافی، گلیمبافی و معرق قرار گیرند. در تابستان همان سال، اولین نمایشگاه تخصصی «فرش دستباف مددجویان کمیته امداد» در بوستان گفتوگوی تهران برگزار شد که با استقبال گسترده شهروندان مواجه گردید.
در پاییز ۱۴۰۴، صندوق اشتغال کمیته امداد، سقف تسهیلات قرضالحسنه برای طرحهای صنایع دستی را از ۵۰ میلیون به ۱۰۰ میلیون تومان افزایش داد. این اقدام در شرایطی صورت گرفت که جنگ چهلروزه اخیر و آتشبس موقت فعلی، بسیاری از کارگاههای تولید فرش دستباف در استانهای غربی و جنوبی کشور را با آسیب جدی مواجه کرده بود. استان تهران به دلیل امنیت نسبی و دسترسی به بازار مصرف، به یکی از مقاصد اصلی مددجویان هنرمند سایر استانها تبدیل شد. آمارهای غیررسمی حاکی از آن است که از زمستان ۱۴۰۴ تا اردیبهشت ۱۴۰۵، بیش از ۳۰۰ خانواده مددجو از استانهای خوزستان، ایلام و کرمانشاه به تهران مهاجرت کرده و مشغول به فعالیت در کارگاههای حمایتشده توسط کمیته امداد شدهاند.
از کارگاه خانهای تا صادرات؛ چالش پایدارسازی اشتغال
اگرچه آمار ۱۲۳ طرح اشتغال در تهران آمار قابل قبولی است، اما چالش اصلی، پایدارسازی این مشاغل در برابر نوسانات اقتصادی و رقابت با فرش ماشینی ارزانقیمت است. مسئولان کمیته امداد استان تهران در گفتوگو با رسانهها در ماه گذشته اعلام کرده بودند که میانگین درآمد ماهانه مددجویان فعال در رشته فرشبافی حدود ۴ تا ۶ میلیون تومان است که با توجه به هزینههای زندگی در تهران، کفاف یک زندگی با حداقل کرامت را به سختی میدهد. همچنین مشکل تأمین مواد اولیه با کیفیت (نخ مرغوب و رنگهای طبیعی) و نبود برندسازی مناسب برای محصولات مددجویان، از موانع اصلی افزایش درآمد آنهاست.
با این حال، اقدامات مثبتی نیز در ماههای اخیر صورت گرفته است. در بهمن ۱۴۰۴، کمیته امداد استان تهران با یکی از پلتفرمهای فروش آنلاین صنایع دستی قرارداد همکاری امضا کرد تا محصولات مددجویان بدون واسطه به دست مشتری برسد. همچنین در اسفند همان سال، تفاهمنامهای با سازمان میراث فرهنگی برای اعطای نشان «مهر اصالت» به فرشهای تولیدی مددجویان منعقد شد که ارزش افزوده قابل توجهی برای این محصولات ایجاد خواهد کرد.
زیر ذره بین فرهنگیان پرس:
آیا صنایع دستی میتواند اشتغال جایگزین مناسبی برای مددجویان تهرانی باشد؟
با وجود تلاشهای قابل تقدیر کمیته امداد، واقعیت تلخ این است که فرشبافی و گلیمبافی، مشاغل زمانبر و کمدرآمدی نسبت به بسیاری از مشاغل شهری دیگر هستند. یک مددجو برای بافت یک قالی ۶ متری، به طور متوسط ۴ ماه زمان نیاز دارد و درآمد نهایی او پس از کسر هزینه مواد اولیه، شاید به ۱۵ میلیون تومان هم نرسد. این رقم در شرایطی که حداقل دستمزد ماهانه در سال ۱۴۰۵ حدود ۹ میلیون تومان است، یعنی یک بافنده ماهر فرش، تنها اندکی بالاتر از یک کارگر ساده درآمد دارد، آن هم با زحمت بسیار بیشتر و ریسکپذیری ناشی از نوسان قیمت مواد اولیه.
فرهنگیان پرس معتقد است: کمیته امداد باید علاوه بر تسهیلات و آموزش، وارد فاز «بازاریابی بینالمللی» برای فرش مددجویان شود. ایجاد یک برند اختصاصی مانند «فرش امداد» با ضمانت کیفیت و اصالت، همراه با مشارکت در نمایشگاههای خارجی (با استفاده از رایزنهای اقتصادی در کشورهای همسایه) میتواند درآمد مددجویان را تا سه برابر افزایش دهد. همچنین ضروری است که صندوق اشتغال، وام خرید مواد اولیه فله (به صورت تعاونی) را با کارمزد ۴ درصد (به جای ۱۲ درصد فعلی) در اختیار گروههای بافندگی قرار دهد.
در شرایط پساجنگ که رونق صادرات غیرنفتی یکی از راهبردهای اصلی دولت است، فرش دستباف ایرانی میتواند یک ابرمحصول صادراتی باشد، مشروط بر اینکه تولیدکننده خُرد (مددجوی کمیته امداد) از حمایت زنجیرهای از کارگاه تا گمرک برخوردار شود. بدون این نگاه سیستمی، این ۱۲۳ طرح نیز ممکن است پس از چند سال به دلیل فرسودگی نیروی کار و کاهش انگیزه، یکییکی تعطیل شوند.
