یک مطالعه جدید روی بیش از ۶۹۰۰ فرد ۶۵ ساله و بالاتر نشان داده است که شاخص توده بدنی (BMI) بهتنهایی نمیتواند معیار کاملی برای ارزیابی سلامت سالمندان باشد. یافتهها نشان میدهد کموزنی و همچنین وزن طبیعی همراه با دور کمر بالا با افزایش خطر مرگومیر ناشی از تمام علل ارتباط دارد، در حالی که در برخی گروههای دارای اضافهوزن یا چاقی درجه یک و دو، کاهش خطر مرگومیر مشاهده شده است.
به گزارش فرهنگیان پرس، نتایج یک مطالعه جدید که دادههای ۶۹۰۵ فرد ۶۵ ساله و بالاتر را در فاصله سالهای ۲۰۱۱ تا ۲۰۲۴ بررسی کرده، بار دیگر توجه پژوهشگران را به محدودیتهای استفاده از شاخص توده بدنی بهعنوان تنها معیار ارزیابی وضعیت سلامت سالمندان جلب کرده است. این مطالعه نشان میدهد رابطه میان وزن بدن و خطر مرگومیر در سنین بالاتر پیچیدهتر از آن است که بتوان آن را صرفاً با عنوانهایی مانند «وزن طبیعی» یا «چاقی» توضیح داد.
براساس گزارش خبرگزاری مهر به نقل از «مدیکال نیوز تودی»، داشتن BMI در محدوده اضافهوزن در مردان با کاهش ۴۶ درصدی خطر مرگومیر ناشی از تمام علل ارتباط داشته است. همچنین در مردان دارای چاقی درجه یک و دو، کاهش ۵۱ درصدی این خطر گزارش شده است. این اعداد به معنای آن نیست که افزایش وزن برای همه سالمندان مفید است، بلکه نشان میدهد در این گروه سنی، ارتباط میان BMI و پیامدهای سلامت میتواند تحت تأثیر عوامل متعدد دیگری قرار گیرد.
در مقابل، کموزنی با افزایش خطر مرگومیر ناشی از تمام علل در زنان و مردان همراه بوده است. همچنین افرادی که وزن طبیعی داشتهاند اما دور کمرشان بالا بوده، با خطر بیشتری مواجه بودهاند. این یافته اهمیت توجه همزمان به وزن کلی بدن و نحوه توزیع چربی را نشان میدهد.
چرا BMI بهتنهایی کافی نیست؟
شاخص توده بدنی یا BMI عددی است که براساس قد و وزن فرد محاسبه میشود و معمولاً برای دستهبندی وضعیت وزنی مورد استفاده قرار میگیرد. با وجود کاربرد گسترده این شاخص، BMI نمیتواند بهتنهایی مشخص کند که وزن یک فرد از چه نوع بافتی تشکیل شده یا چربی بدن در کدام قسمتها تجمع یافته است.
برای نمونه، فردی با توده عضلانی بالا ممکن است BMI زیادی داشته باشد، در حالی که درصد چربی بدن او پایین باشد. از سوی دیگر، کاهش طبیعی توده عضلانی و تراکم استخوان با افزایش سن میتواند BMI را کاهش دهد؛ بنابراین پایین بودن BMI در یک سالمند الزاماً به معنای وضعیت جسمانی مطلوب نیست.
موضوع دیگری که در تفسیر این یافتهها اهمیت دارد، کاهش وزن ناشی از بیماری است. برخی سالمندان مبتلا به بیماریهای مزمن یا بیماریهای ناتوانکننده ممکن است به مرور وزن خود را از دست بدهند. در چنین شرایطی، BMI پایین میتواند بیشتر بازتابی از وضعیت بیماری فرد باشد تا علت مستقیم افزایش خطر مرگومیر.
به همین دلیل، نتیجه مطالعه نباید به این شکل تفسیر شود که سالمندان برای کاهش خطر مرگومیر باید عمداً وزن اضافه کنند. یافتهها بیشتر بر ضرورت ارزیابی جامع وضعیت سالمندان تأکید دارند؛ ارزیابیای که علاوه بر وزن، وضعیت عضلات، تغذیه، بیماریهای زمینهای، میزان فعالیت بدنی و محل تجمع چربی را نیز در نظر بگیرد.
دور کمر؛ شاخصی مهمتر از یک عدد وزن
یکی از یافتههای مهم این مطالعه، ارتباط میان دور کمر بالا و افزایش خطر مرگومیر بود. براساس نتایج گزارششده، دور کمر زیاد در مردان با ۲۴ درصد افزایش خطر مرگومیر ناشی از تمام علل در مقایسه با افرادی که اندازه دور کمر سالمتری داشتند، همراه بوده و اثر مشابهی نیز در زنان مشاهده شده است.
دلیل اهمیت دور کمر آن است که این اندازه میتواند تا حدی نشاندهنده تجمع چربی در ناحیه شکم باشد. چربی تجمعیافته در اطراف اندامهای داخلی میتواند با فرآیندهای متابولیک و التهابی مختلف ارتباط داشته باشد و در بروز مشکلاتی مانند مقاومت به انسولین، اختلالات چربی خون، بیماریهای قلبیعروقی و سکته مغزی نقش داشته باشد.
براساس معیارهای ذکرشده در گزارش، دور کمر ۱۰۱ سانتیمتر یا بیشتر در مردان و ۸۹ سانتیمتر یا بیشتر در زنان، دور کمر بالا محسوب شده است. با این حال، تفسیر این اعداد باید با توجه به سن، شرایط جسمانی، سابقه بیماری و معیارهای مورد استفاده در هر مطالعه انجام شود.
محققان همچنین به تفاوت محل تجمع چربی در بدن اشاره کردهاند. به گفته آنان، برخی افراد مبتلا به چاقی درجه یک یا دو که دور کمر طبیعی دارند، ممکن است بخش بیشتری از وزن خود را در ناحیه باسن و رانها داشته باشند. از دیدگاه پژوهشگران، این الگوی توزیع چربی ممکن است با فشار متابولیک متفاوتی نسبت به تجمع چربی در ناحیه شکم همراه باشد.
از سوی دیگر، افزایش اندازه دور کمر در زنان، بهویژه در دوران پیش و پس از یائسگی، میتواند از نظر سلامت قلبی ـ متابولیک اهمیت داشته باشد. افزایش چربی شکمی با عواملی مانند مقاومت به انسولین، افزایش کلسترول و التهاب ارتباط دارد و میتواند خطر بیماریهای قلبی و سکته مغزی را افزایش دهد.
در مجموع، نتایج این پژوهش نشان میدهد ارزیابی وضعیت سلامت سالمندان نباید تنها بر عدد وزن یا BMI متمرکز باشد. کموزنی ممکن است با ضعف جسمانی یا بیماریهای زمینهای همراه باشد و در سوی دیگر، دور کمر بالا میتواند نشانهای از تجمع چربی شکمی و خطرات متابولیک باشد.
زیر ذرهبین فرهنگیان پرس
یکی از نکات قابل توجه در این مطالعه، تفاوت میان «وزن بدن» و «سلامت بدن» است. BMI یک ابزار ساده و در دسترس برای دستهبندی جمعیتهاست، اما در سالمندان ممکن است بخشی از واقعیت را پنهان کند. فردی با BMI پایین ممکن است همزمان دچار کاهش توده عضلانی، ضعف یا بیماری مزمن باشد؛ در حالی که فرد دیگری با BMI بالاتر، از توده عضلانی و وضعیت عملکردی مناسبتری برخوردار باشد.
از این منظر، توجه به دور کمر میتواند اطلاعات تکمیلی مهمی فراهم کند، اما آن نیز بهتنهایی جایگزین ارزیابی پزشکی کامل نیست. همچنین نتایج یک مطالعه مشاهدهای درباره ارتباط میان BMI و مرگومیر، بهخودیخود رابطه علت و معلولی را ثابت نمیکند. بنابراین، برداشت درست از این یافتهها آن است که وضعیت وزن سالمندان باید در کنار ترکیب بدن، قدرت عضلانی، بیماریهای زمینهای، وضعیت تغذیه و الگوی توزیع چربی بررسی شود؛ نه اینکه یک عدد بهتنهایی مبنای قضاوت درباره سلامت فرد قرار گیرد.
