مرکز توسعه آموزش مجازی، فناوری و امنیت اطلاعات از طراحی و پیادهسازی سامانه «مدارس تراز» با هدف تقویت مدیریت مدرسهمحور، یکپارچهسازی ارزیابی مدارس و پشتیبانی از تصمیمگیری مبتنی بر داده خبر داد؛ سامانهای که قرار است وضعیت مدارس را در سطوح مدرسه، منطقه، استان و ستاد رصد و تحلیل کند و با فراهمکردن اطلاعات منسجم، مسیر ارزیابی و ارتقای کیفیت عملکرد مدارس را هدفمندتر سازد.
به گزارش فرهنگیان پرس، سامانه «مدارس تراز» با هدف ایجاد یک بستر یکپارچه برای برنامهریزی، ارزیابی، تحلیل دادهها و پایش عملکرد مدارس طراحی و پیادهسازی شده است؛ اقدامی که در صورت اجرای دقیق میتواند بخشی از فرآیند مدیریت مدرسه را از تصمیمگیریهای صرفاً مبتنی بر برداشتهای فردی به سمت استفاده نظاممند از داده و شواهد هدایت کند.
علیرضا کمرئی، مشاور وزیر آموزش و پرورش در ارتقای کیفیت آموزش مدارس دولتی، درباره قابلیتهای این سامانه اظهار کرد: «سامانه مدارس تراز با فراهمکردن امکان برنامهریزی، ارزیابی، تحلیل دادهها و رصد وضعیت مدارس در سطوح مدرسه، منطقه، استان و ستاد، بستری یکپارچه برای پایش و ارتقای کیفیت عملکرد مدارس مهیا میکند.»
بر اساس توضیحات ارائهشده، «مدارس تراز» صرفاً یک ابزار ثبت اطلاعات نیست و قرار است بهعنوان سامانهای تعاملی، مدیران مدارس را در فرآیند تصمیمگیری یاری کند. کمرئی در این زمینه افزود: «این سامانه بهعنوان یک سامانه تعاملی، مدیران مدارس را در فرآیند تصمیمگیری مبتنی بر داده و شواهد پشتیبانی میکند و میتواند زمینه استفاده مؤثرتر از اطلاعات و دادههای موجود در مسیر برنامهریزی و مدیریت مدرسه را فراهم سازد.»
اهمیت این رویکرد زمانی بیشتر میشود که مدیریت مدرسه در سالهای اخیر بیش از گذشته در مرکز برنامههای تحولی آموزش و پرورش قرار گرفته است. الگوی «مدرسه تراز» نیز در همین چارچوب دنبال شده و در سال ۱۴۰۴، برنامهریزی برای آموزش مدیران و اجرای این الگو در استانهای مختلف کشور در دستور کار قرار داشت. برای نمونه، در تیرماه ۱۴۰۴ نشستهای آموزشی مرتبط با تدوین برنامه الگوی مدرسه تراز سند تحول بنیادین در چهارمحال و بختیاری برگزار شد.
در همین بازه، معاون آموزش ابتدایی نیز مدرسه تراز را از نگاه آموزشی محیطی پویا، خلاق و یادگیرنده توصیف کرد و موضوع توانمندسازی مدیران و نیروی انسانی در مسیر اجرای الگو مورد تأکید قرار گرفت.
این روند نشان میدهد که سامانه جدید را باید در امتداد سیاست گستردهتر آموزش و پرورش برای استقرار الگوی مدرسه تراز ارزیابی کرد؛ سیاستی که هدف آن فقط تغییر شیوه ارزیابی مدارس نیست، بلکه قرار است به اصلاح فرآیند مدیریت، برنامهریزی، کیفیت آموزشی و تصمیمگیری در سطح مدرسه نیز منجر شود.
دادهمحوری در مدرسه؛ از شعار تا تصمیم اجرایی
در ساختار جدید، اطلاعات مدرسه زمانی ارزش واقعی پیدا میکند که بتواند به تصمیم مدیریتی تبدیل شود. برای مدیر مدرسه، دسترسی به دادههای قابل اتکا درباره وضعیت آموزشی، فرآیندهای مدیریتی، عملکرد و شاخصهای مختلف میتواند امکان شناسایی نقاط ضعف و قوت و اولویتبندی اقدامات اصلاحی را فراهم کند. از سوی دیگر، تجمیع اطلاعات در سطوح منطقه و استان میتواند تصویر دقیقتری از تفاوتهای میان مدارس و نیازهای متفاوت آنها در اختیار مدیران آموزش و پرورش قرار دهد.
بر اساس اعلام مرکز توسعه آموزش مجازی، فناوری و امنیت اطلاعات، برای آمادهسازی سامانه جلسات متعدد تحلیل و کنترل پروژه با حضور عوامل و بخشهای مرتبط برگزار شده و فایلها و مستندات سامانه نیز مورد بررسی و ارزیابی قرار گرفته است. هماهنگی میان بخشهای مختلف برای رفع موانع، تکمیل فرآیندها و آمادهسازی سامانه نیز از دیگر اقداماتی بوده که در مسیر راهاندازی آن انجام شده است.
پیشینه اجرای الگوی مدرسه تراز نشان میدهد که این موضوع در سال ۱۴۰۴ از مرحله طرح نظری فاصله گرفته و وارد مراحل اجرایی شده بود. در اردیبهشت همان سال، وزیر وقت آموزش و پرورش اعلام کرد الگوی مدرسه تراز در ۱۰ درصد مدارس دولتی در حال اجراست و هدفگذاری برای افزایش دامنه اجرا در سال بعد مطرح شده است. همچنین در مرداد ۱۴۰۴، گزارشهایی از اجرای این الگو در ۱۰ درصد مدارس دولتی استان آذربایجان شرقی و برنامه توسعه آن منتشر شد.
این پیشینه اهمیت سامانه «مدارس تراز» را دوچندان میکند؛ زیرا هرچه دامنه اجرای الگو گستردهتر شود، نیاز به یک سازوکار دقیق برای سنجش، مقایسه، پایش و اصلاح عملکرد مدارس نیز افزایش مییابد. اگر دادهها بهصورت منظم و قابل اعتماد جمعآوری شوند، میتوانند به مدیر مدرسه در شناخت مسائل واقعی مدرسه کمک کنند و در سطح بالاتر نیز سیاستگذار را از تصمیمهای یکسان برای مدارس متفاوت دور سازند.
با این حال، تجربه اجرای هر سامانه دادهمحور در نظام آموزشی نشان میدهد که موفقیت آن صرفاً به طراحی فنی وابسته نیست. کیفیت دادههای واردشده، آموزش مدیران و کارکنان، سهولت استفاده، جلوگیری از موازیکاری سامانهها و مهمتر از همه، تبدیل اطلاعات به تصمیمهای اجرایی، عواملی هستند که تعیین میکنند یک سامانه تا چه اندازه در عمل اثرگذار باشد.
زیر ذره بین فرهنگیان پرس
راهاندازی «مدارس تراز» زمانی میتواند به بهبود واقعی مدیریت مدارس منجر شود که سامانه به ابزاری برای تسهیل کار مدیران و معلمان تبدیل شود، نه اینکه صرفاً لایه دیگری از ثبت اطلاعات و گزارشدهی به مجموعه وظایف مدارس اضافه کند. مدرسهای که مدیر آن ناچار باشد بخش قابل توجهی از زمان خود را صرف ورود تکراری اطلاعات در سامانههای مختلف کند، عملاً فرصت کمتری برای مدیریت آموزشی، ارتباط با معلمان، دانشآموزان و خانوادهها خواهد داشت. بنابراین در کنار توسعه زیرساخت فنی، باید شاخصهای ارزیابی نیز شفاف، قابل سنجش و متناسب با تفاوتهای واقعی مدارس باشند. همچنین دادههای سامانه باید برای حل مسئله به کار گرفته شوند، نه صرفاً برای رتبهبندی یا افزایش حجم گزارشها. مسیر موفقیت «مدارس تراز» در نهایت به این بستگی دارد که آموزش و پرورش بتواند داده را از یک خروجی اداری به یک ابزار تصمیمسازی تبدیل کند؛ ابزاری که مدیر مدرسه، منطقه و ستاد بتوانند با اتکا به آن، مسائل واقعی را دقیقتر ببینند و برای بهبود کیفیت آموزش تصمیمهای مؤثرتر بگیرند.
