معاون آموزش متوسطه وزارت آموزش‌وپرورش از رفع بخش عمده کمبود نیروی انسانی در استان‌های کشور برای آغاز سال تحصیلی ۱۴۰۵-۱۴۰۶ خبر داد و گفت: براساس گزارش مدیران کل استان‌ها، کسری غیرقابل جبران نیروی انسانی وجود ندارد. سید مصطفی آذرکیش همچنین از استفاده حدود ۸۵۰ هزار دانش‌آموز متوسطه اول از برنامه «تقویت و جبران» در تابستان خبر داد؛ برنامه‌ای که برای تقویت بنیه علمی و جبران عقب‌ماندگی‌های آموزشی اجرا شده است.
به گزارش فرهنگیان پرس، سید مصطفی آذرکیش، معاون آموزش متوسطه وزارت آموزش‌وپرورش، در گفت‌وگو با خبرنگار مهر درباره آخرین وضعیت تأمین نیروی انسانی مدارس در آستانه آغاز سال تحصیلی ۱۴۰۵-۱۴۰۶ اظهار کرد: با توجه به برنامه‌ریزی‌های انجام‌شده، نیازهای نیروی انسانی در ادارات کل آموزش‌وپرورش استان‌های کشور با استفاده از روش‌های مختلف تا حد زیادی تأمین شده است.
آذرکیش با اشاره به جلسه اخیر مدیران کل آموزش‌وپرورش استان‌ها گفت: «در جلسه‌ای که روزهای چهارشنبه و پنجشنبه با مدیران کل آموزش‌وپرورش استان‌ها داشتیم، مدیران کل گزارش‌های خود را ارائه کردند و تقریباً می‌توان گفت استان‌ها در شرایطی قرار داشتند که کسری غیرقابل جبران نیروی انسانی نداشتند و توانستند نیازهای خود را تأمین کنند.»
او توضیح داد که آموزش‌وپرورش برای پوشش نیازهای موجود صرفاً به یک مسیر اتکا نکرده و مجموعه‌ای از ظرفیت‌های درون و بیرون مدرسه را برای ساماندهی نیروی انسانی به کار گرفته است. استفاده از ظرفیت پیشکسوتان، افزایش تدریس شاغلان موظف، بهره‌گیری از سربازمعلمان، جابه‌جایی نیروها و ساماندهی بهینه نیروی انسانی از جمله روش‌هایی بوده که به گفته معاون آموزش متوسطه برای کاهش کسری نیرو مورد استفاده قرار گرفته است.
آذرکیش افزود: «استفاده از ظرفیت پیشکسوتان، استفاده از ظرفیت شاغلان موظف و افزایش تدریس آنان از جمله روش‌هایی بود که برای جبران کمبود نیروی انسانی مورد استفاده قرار گرفت. همچنین از ظرفیت‌هایی مانند سربازمعلم و سایر ظرفیت‌های موجود در کنار جابه‌جایی نیرو و ساماندهی بهینه نیروی انسانی استفاده شد و این مشکل تا حد زیادی مرتفع شده است.»
این اظهارات در حالی مطرح می‌شود که وزارت آموزش‌وپرورش از ماه‌های گذشته برنامه ساماندهی نیروی انسانی سال تحصیلی ۱۴۰۵-۱۴۰۶ را در دستور کار قرار داده بود. در خردادماه نیز شیوه‌نامه ساماندهی نیروی انسانی با هدف تأمین نیروی متخصص، استفاده کارآمد از منابع انسانی، تحقق عدالت در دسترسی و بهبود کیفیت یادگیری ابلاغ شد.
در روزهای منتهی به بازگشایی مدارس، موضوع تأمین معلم تنها به تعداد نیروهای موجود محدود نمی‌شود و نحوه توزیع نیرو میان مناطق و مدارس نیز اهمیت زیادی دارد. تغییر تعداد کلاس‌ها پس از ثبت‌نام دانش‌آموزان، جابه‌جایی نیروها، تفاوت نیاز مناطق شهری و روستایی و تخصصی بودن برخی دروس می‌تواند نیاز واقعی مدارس را در هفته‌های ابتدایی سال تحصیلی تغییر دهد. به همین دلیل، ساماندهی نیروی انسانی یک فرآیند مقطعی نیست و نیازمند پایش مستمر وضعیت مدارس پس از آغاز کلاس‌هاست.
آذرکیش با ابراز امیدواری نسبت به آغاز بانشاط سال تحصیلی گفت: «امیدوار هستیم و بر اساس گزارشی که ادارات کل آموزش‌وپرورش استان‌ها به ما ارائه داده‌اند، شاهد حضور بانشاط دانش‌آموزان و معلمان در آغاز سال تحصیلی باشیم.»
تقویت و جبران برای دانش‌آموزان متوسطه
معاون آموزش متوسطه وزارت آموزش‌وپرورش در بخش دیگری از سخنان خود به برنامه‌های جبرانی برای دانش‌آموزان اشاره کرد و گفت برای دروس پایه و جبران عقب‌ماندگی‌های آموزشی، برنامه تابستانی «تقویت و جبران» اجرا شده است.
به گفته او، در دوره متوسطه اول حدود ۸۵۰ هزار دانش‌آموز از این برنامه استفاده کرده‌اند. هدف این طرح، تقویت بنیه علمی دانش‌آموزان و جبران زمان‌های از دست‌رفته آموزش بوده است؛ ظرفیتی که بنا بر اعلام آموزش‌وپرورش قرار است محدود به تابستان نباشد و دانش‌آموزان در طول سال تحصیلی نیز بتوانند از برنامه‌های تقویتی و جبرانی استفاده کنند.
طرح «تقویت و جبران» پیش از آغاز اجرا نیز به‌عنوان برنامه‌ای برای مقابله با شکاف‌های آموزشی ناشی از وقفه‌های یادگیری، بحران‌ها، حوادث غیرمترقبه، ناترازی‌ها و سایر شرایط اثرگذار بر روند آموزش مطرح شده بود. وزارت آموزش‌وپرورش در مردادماه اعلام کرد که این برنامه برای دانش‌آموزان دوره‌های متوسطه اول و دوم در سراسر کشور اجرا شده است.
همچنین در شهریورماه اعلام شد که طرح «تقویت و جبران» پایه‌های هفتم تا دوازدهم را پوشش می‌دهد و در کنار تقویت بنیه علمی، با هدف جبران زمان از دست‌رفته آموزش در حال اجراست.
اهمیت این برنامه از آنجا ناشی می‌شود که افت یادگیری لزوماً با پایان یک دوره آموزشی از بین نمی‌رود. ضعف دریادگیری مفاهیم پایه می‌تواند در سال‌های بعدی به شکل دشواری در فهم دروس جدید، افت عملکرد تحصیلی و افزایش نیاز به کلاس‌های خارج از مدرسه خود را نشان دهد. بنابراین، شناسایی دانش‌آموزان نیازمند حمایت و ارائه آموزش جبرانی در طول سال تحصیلی می‌تواند در کاهش انباشت عقب‌ماندگی‌های آموزشی مؤثر باشد.
در همین راستا، وزارت آموزش‌وپرورش در تیرماه نیز از تدوین دستورالعمل برنامه «تقویت و جبران» با محوریت پایگاه‌های جبرانی تابستانی خبر داده بود. در آن مقطع، ارتقای کیفیت آموزشی، توسعه عدالت آموزشی و ارتقای مهارت‌آموزی دانش‌آموزان به‌عنوان سه محور اصلی آموزش متوسطه اعلام شده بود.
زیر ذره‌بین فرهنگیان پرس
دو موضوع مطرح‌شده از سوی معاون آموزش متوسطه، یعنی تأمین نیروی انسانی و جبران عقب‌ماندگی‌های آموزشی، در واقع دو بخش از یک مسئله بزرگ‌تر در نظام تعلیم و تربیت هستند: حفظ کیفیت یادگیری در شرایطی که مدارس با تغییرات جمعیتی، نیازهای متفاوت مناطق، کمبود یا عدم توازن نیروی تخصصی و وقفه‌های آموزشی مواجه‌اند.
تجربه یک سال گذشته نشان داده است که سیاست‌های جبرانی آموزش‌وپرورش بیش از گذشته به سمت حفظ جریان یادگیری و جلوگیری از عمیق‌تر شدن شکاف آموزشی حرکت کرده است. در اردیبهشت ۱۴۰۵ نیز برای دانش‌آموزان دوره ابتدایی برنامه‌های جبرانی تابستانی با تأکید بر تداوم و ترمیم یادگیری مطرح شد. در تابستان امسال نیز طرح «تقویت و جبران» برای دوره متوسطه در همین مسیر قرار گرفت.
از سوی دیگر، ابلاغ شیوه‌نامه ساماندهی نیروی انسانی در خردادماه نشان داد که مسئله تأمین معلم قرار است از مسیر ساماندهی و استفاده بهینه از ظرفیت‌های موجود دنبال شود. اکنون اظهارات آذرکیش درباره نبود کسری غیرقابل جبران در استان‌ها، نشان‌دهنده آن است که آموزش‌وپرورش برای آغاز سال تحصیلی توانسته بخش مهمی از نیازهای فوری را پوشش دهد؛ با این حال، ارزیابی واقعی این وضعیت در عمل و پس از تشکیل کامل کلاس‌ها مشخص خواهد شد.
نکته مهم برای معلمان و مدیران مدارس آن است که تأمین تعداد نیرو به‌تنهایی نمی‌تواند معیار کافی برای ارزیابی وضعیت نیروی انسانی باشد. تناسب تخصص معلم با درس، توزیع عادلانه نیرو میان مناطق، تعداد دانش‌آموزان هر کلاس، حجم تدریس معلمان و امکان ارائه خدمات آموزشی جبرانی نیز باید هم‌زمان مورد توجه قرار گیرد. افزایش ساعات تدریس شاغلان یا استفاده از ظرفیت نیروهای موجود ممکن است بخشی از کمبود کوتاه‌مدت را پوشش دهد، اما استمرار کیفیت آموزشی به این وابسته است که فشار کاری معلمان نیز مدیریت شود.
در حوزه یادگیری نیز اجرای برنامه «تقویت و جبران» زمانی می‌تواند به نتیجه پایدار برسد که صرفاً به برگزاری کلاس اضافه محدود نشود. شناسایی دقیق نقاط ضعف دانش‌آموز، استفاده از ارزشیابی تشخیصی، آموزش متناسب با نیاز هر گروه و پیگیری پیشرفت دانش‌آموز در طول سال می‌تواند اثربخشی این برنامه‌ها را افزایش دهد.
بنابراین، آغاز سال تحصیلی ۱۴۰۵-۱۴۰۶ برای آموزش‌وپرورش صرفاً به معنای تأمین معلم و بازگشایی مدارس نیست؛ بلکه مرحله‌ای برای سنجش نتیجه برنامه‌ریزی‌های انجام‌شده در حوزه نیروی انسانی و کیفیت یادگیری است. گزارش استان‌ها درباره رفع کسری نیرو، در کنار استفاده ۸۵۰ هزار دانش‌آموز متوسطه اول از برنامه «تقویت و جبران»، دو نشانه از تلاش برای مدیریت چالش‌های آموزشی است؛ اما میزان موفقیت این اقدامات در نهایت باید با شاخص‌هایی مانند حضور پایدار معلمان، کیفیت تدریس، کاهش شکاف یادگیری و بهبود عملکرد دانش‌آموزان در طول سال تحصیلی سنجیده شود.
