دانش‌آموزان و فارغ‌التحصیلان فنی‌وحرفه‌ای و کاردانش برای ادامه تحصیل در آموزش عالی سه مسیر اصلی پیش‌رو دارند؛ ورود از مسیر آزمون‌های مرتبط با آموزش‌های مهارتی، شرکت در کنکور سراسری پس از ایجاد سابقه تحصیلی و پذیرش در رشته‌محل‌های بدون آزمون بر اساس معدل دیپلم. این تفاوت مسیرها، به‌ویژه با افزایش سهم سوابق تحصیلی در سنجش و پذیرش دانشگاه‌ها، اهمیت بیشتری برای هنرجویان و خانواده‌های آنان پیدا کرده است.
به گزارش فرهنگیان پرس، مسیر ورود دانش‌آموزان هنرستانی به دانشگاه در سال‌های اخیر بیش از گذشته به موضوعی مهم برای خانواده‌ها و داوطلبان تبدیل شده است؛ زیرا دانش‌آموزان شاخه‌های فنی‌وحرفه‌ای و کاردانش از نظر ساختار آموزشی با دانش‌آموزان شاخه نظری تفاوت دارند و دروس آنان الزاماً از همان مسیر امتحانات نهایی رشته‌های نظری عبور نمی‌کند. بر اساس توضیحات مهدی خراشادی‌زاده، مدیر کمیسیون اساسنامه‌ها و مقررات تحصیلی شورای عالی آموزش و پرورش، هنرجویان فنی‌وحرفه‌ای و کاردانش می‌توانند متناسب با هدف تحصیلی خود از مسیرهای متفاوتی وارد آموزش عالی شوند.
در مسیر نخست، هنرجویان فنی‌وحرفه‌ای و کاردانش می‌توانند از ظرفیت آزمون‌های اختصاصی مرتبط با آموزش‌های مهارتی استفاده کنند. خراشادی‌زاده توضیح داده است که این دانش‌آموزان در پایان دوره دوم متوسطه، به دلیل ساختار ارزشیابی این شاخه‌ها، آزمون نهایی مشابه شاخه نظری ندارند و ارزیابی دروس آنان به شکل داخلی انجام می‌شود. بنابراین دریافت دیپلم فنی‌وحرفه‌ای یا کاردانش به‌تنهایی مانع ادامه تحصیل در آموزش عالی نیست و داوطلب می‌تواند از مسیرهای پیش‌بینی‌شده برای ورود به دوره کاردانی و سپس مقاطع بالاتر استفاده کند.
اهمیت این موضوع زمانی بیشتر می‌شود که یک هنرجوی هنرستانی بخواهد در کنکور سراسری شرکت کند. در این وضعیت، داشتن دیپلم فنی‌وحرفه‌ای یا کاردانش به معنای ایجاد خودکار سابقه تحصیلی متناظر با گروه آزمایشی انتخابی نیست. در توضیحات منتشرشده درباره این موضوع آمده است که داوطلبان این شاخه‌ها برای بهره‌مندی از سابقه تحصیلی در کنکور باید دروس نهایی مرتبط با گروه آزمایشی مورد نظر خود را ایجاد کنند. این موضوع در اطلاع‌رسانی‌های آموزش و پرورش نیز مورد تأکید قرار گرفته است.
به بیان دیگر، هنرجویی که دیپلم فنی‌وحرفه‌ای یا کاردانش دارد، اگر بخواهد از مسیر اختصاصی مرتبط با آموزش‌های مهارتی ادامه تحصیل دهد، الزاماً نیازمند ایجاد سابقه تحصیلی کنکور سراسری نیست؛ اما اگر هدف او شرکت در گروه‌های آزمایشی کنکور سراسری باشد، موضوع سوابق تحصیلی باید پیش از ثبت‌نام و شرکت در آزمون به‌دقت بررسی شود.
این مسئله از آن جهت اهمیت دارد که مقررات سنجش و پذیرش در فاصله سال‌های ۱۴۰۴ و ۱۴۰۵ نیز دستخوش تغییر و تکمیل شده است. در فروردین ۱۴۰۴، شورای عالی انقلاب فرهنگی مصوبه جدیدی درباره سیاست‌های سنجش و پذیرش متقاضیان ورود به آموزش عالی تصویب کرد و در تیرماه ۱۴۰۵ نیز این مقررات اصلاح و تکمیل شد. بر اساس مصوبه ابلاغ‌شده برای آزمون سراسری ۱۴۰۵، سابقه تحصیلی پایه یازدهم با تأثیر مثبت و پایه دوازدهم با تأثیر قطعی در نمره کل سابقه تحصیلی لحاظ می‌شود و سهم سابقه تحصیلی در رشته‌های پرمتقاضی ۶۰ درصد اعلام شده است.
مسیر بدون کنکور نیز پیش روی هنرستانی‌هاست
مسیر سوم، پذیرش در رشته‌محل‌هایی است که گزینش دانشجو در آنها صرفاً بر اساس سوابق تحصیلی انجام می‌شود. در این شیوه، نوع دیپلم می‌تواند فنی‌وحرفه‌ای، کاردانش یا نظری باشد و داوطلب در صورت دارا بودن شرایط رشته و دانشگاه مورد نظر، بر مبنای ضوابط اعلام‌شده اقدام می‌کند. سازمان سنجش در دفترچه‌های پذیرش صرفاً بر اساس سوابق تحصیلی نیز تصریح کرده است که متقاضیان شاخه فنی‌وحرفه‌ای و کاردانش می‌توانند در کدرشته‌محل‌های مربوط به این شیوه پذیرش شرکت کنند و ملاک مربوط به آنان، طبق ضوابط دفترچه، معدل کل دیپلم است.
در این شیوه، داوطلب نیازی ندارد صرفاً برای ورود به رشته‌ای که پذیرش آن بر اساس سوابق تحصیلی است، سابقه تحصیلی کنکور سراسری ایجاد کند. با این حال، انتخاب رشته و دانشگاه باید بر اساس دفترچه و شرایط همان سال انجام شود؛ زیرا همه رشته‌ها و دانشگاه‌ها الزاماً از این شیوه پذیرش استفاده نمی‌کنند و ضوابط پذیرش می‌تواند بر اساس مقطع، رشته، نوع دانشگاه و سال پذیرش متفاوت باشد.
در سال ۱۴۰۴ نیز موضوع ادامه تحصیل هنرستانی‌ها و نحوه ایجاد سوابق تحصیلی به‌طور جدی در اطلاع‌رسانی‌های آموزشی مطرح شد. گزارش‌های منتشرشده در آن سال نشان می‌دادند که فارغ‌التحصیلان فنی‌وحرفه‌ای و کاردانش در صورت تصمیم برای شرکت در کنکور سراسری باید برای دروس مؤثر گروه آزمایشی مورد نظر خود سابقه ایجاد کنند؛ در حالی که برای برخی مسیرهای مهارتی، چنین الزامی وجود ندارد.
همزمان، برای آزمون سراسری سال ۱۴۰۶ نیز سازمان سنجش ضوابط جدید را بر مبنای مصوبات شورای عالی انقلاب فرهنگی اعلام کرده و سابقه تحصیلی پایه‌های یازدهم و دوازدهم همچنان در ساختار سنجش نقش دارد. این روند نشان می‌دهد که موضوع سوابق تحصیلی دیگر مسئله‌ای محدود به دانش‌آموزان رشته‌های نظری نیست و هنرجویانی که قصد تغییر مسیر و ورود به گروه‌های مختلف دانشگاهی را دارند نیز باید از سال‌های پایانی تحصیل، برنامه مشخصی برای ایجاد سابقه مورد نیاز داشته باشند.
زیر ذره‌بین فرهنگیان پرس
مسئله اصلی برای خانواده‌ها فقط اطلاع از «امکان ورود به دانشگاه» نیست؛ بلکه تفاوت میان مسیرهای پذیرش، شرایط ایجاد سابقه تحصیلی و زمان تصمیم‌گیری است. اگر دانش‌آموز هنرستانی در سال پایانی تحصیل تازه متوجه شود که برای گروه آزمایشی مورد نظرش سابقه تحصیلی کافی ندارد، ممکن است ناچار شود در مدت کوتاهی برای ایجاد سابقه اقدام کند. بنابراین ضروری است آموزش و پرورش، مدارس و مشاوران تحصیلی از دوره متوسطه دوم، مسیرهای ادامه تحصیل هر رشته را به‌صورت شفاف برای دانش‌آموزان و والدین توضیح دهند. در کنار آن، دفترچه‌های رسمی سازمان سنجش باید مرجع نهایی تصمیم‌گیری داوطلبان باشد، زیرا مقررات سنجش و پذیرش در سال‌های اخیر چندین بار اصلاح شده است. اطلاع‌رسانی دقیق و به‌موقع می‌تواند از سردرگمی خانواده‌ها، انتخاب‌های اشتباه و تحمیل هزینه‌های اضافی برای ایجاد سابقه تحصیلی جلوگیری کند.
