به گزارش فرهنگیان پرس، ابوالفضل واحدی، معاون آموزشی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، صبح امروز (۲۰ خرداد ۱۴۰۵) در نشست خبری با اشاره به شرایط خاص و بیسابقه سال تحصیلی گذشته، اظهار داشت: «سال تحصیلی اخیر با چالشهای متعددی از جمله تداوم امتحانات ناتمام سال گذشته، حوادث دیماه و متعاقب آن شرایط ناشی از جنگ تحمیلی و ظالمانه علیه کشور همراه بود. این شرایط ویژه، دانشگاهها را ناگزیر به اتخاذ تصمیمات دشوار و تغییرات مکرر در شیوههای آموزشی کرد.»
واحدی با تشریح سیاستهای کلان وزارت علوم در مواجهه با بحرانهای اخیر گفت: «در تمامی تصمیمگیریهای آموزشی، سه اصل راهبردی “حفظ سلامت و امنیت دانشجویان، اساتید و کارکنان”، “تداوم فرآیند آموزش” و “صیانت از جایگاه دانش” به عنوان اولویتهای غیرقابلتغییر در دستور کار قرار داشت.» وی افزود: «اگرچه در مقاطعی ناچار به برگزاری مجازی امتحانات مقطع کارشناسی و آموزشهای دانشگاهی شدیم تا آرامش نسبی در فضای دانشگاهی حاکم شود، اما با تدابیر اتخاذ شده، دانشگاهها این اختیار را داشتند که برای دروس عملی، آزمایشگاهی و کارگاهی، در صورت فراهم بودن شرایط، برنامهریزی را به صورت حضوری انجام دهند تا خللی در کیفیت آموزش ایجاد نشود.»
معاون آموزشی وزارت علوم با اشاره به روند کاهشی جمعیت دانشجویی کشور گفت: «تعداد کل دانشجویان کشور در سال ۱۳۹۳ حدود ۴ میلیون و ۸۰۰ هزار نفر بود، در حالی که این رقم تا سال ۱۴۰۲ به حدود ۳ میلیون و ۴۰۰ هزار نفر کاهش یافته است.» وی در ادامه به توزیع دانشجویان در مقاطع مختلف اشاره کرد و افزود: «حدود ۲ میلیون نفر از دانشجویان در مقطع کارشناسی تحصیل میکنند. همچنین حدود ۴۵۰ هزار نفر در مقطع کاردانی، نزدیک به ۵۰۰ هزار نفر در مقطع کارشناسی ارشد و قریب به ۱۴۰ هزار نفر در مقطع دکتری مشغول به تحصیل هستند. بیش از نیمی از جمعیت دانشجویی کشور را زنان تشکیل میدهند.»
واحدی با اشاره به تغییر نگرش جامعه نسبت به تحصیلات دانشگاهی به عنوان یکی از چالشهای مهم آموزش عالی، گفت: «امروز با تغییر پارادایم در نگاه به مدرک دانشگاهی مواجه هستیم و این مسئله در آمار داوطلبان ورود به دانشگاه نیز خود را نشان میدهد. بر اساس آخرین آمار، تعداد داوطلبان آزمون سراسری در سال ۱۳۹۰ که بالای یک میلیون و ۱۰۰ هزار نفر بود به حدود ۹۰۰ هزار نفر در سال ۱۴۰۴ رسیده است.»
او با بیان اینکه در برخی شاخصها، نظام آموزش عالی ایران در مقایسه با سایر کشورها با چالشهایی روبهروست، افزود: «یکی از این چالشها، هم تعداد دانشگاهها و هم نسبت جمعیت دانشجویی به کل جمعیت است. همچنین کاهش استقبال از برخی رشتههای دانشگاهی را شاهد هستیم. پیشتر کاهش اقبال به رشتههای علوم پایه را شاهد بودیم و اکنون این افول در رشتههای مهندسی نیز قابل مشاهده است.»
معاون آموزشی وزارت علوم با اشاره به وضعیت بودجهای آموزش عالی کشور گفت: «سهم آموزش عالی از بودجه عمومی، در مجموع بین ۲ تا ۳ درصد است؛ رقمی که با توجه به رشد چشمگیر هزینههای جاری دانشگاهها، بسیار محدود به نظر میرسد. هزینههای جاری دانشگاهها نسبت به سال گذشته بیش از ۵۰ درصد افزایش یافته و همین مسئله موجب شده است شکاف میان نیازهای واقعی آموزش عالی و منابع موجود، بهصورت مستمر افزایش پیدا کند و نوعی ناترازی جدی در این حوزه شکل بگیرد.»
نگاهی به سابقه آسیبهای جنگ به آموزش عالی در یک سال گذشته (از ابتدای ۱۴۰۴ تا خرداد ۱۴۰۵) نشان میدهد که بیش از ۳۰ دانشگاه کشور به صورت مستقیم یا غیرمستقیم در جریان تجاوز دشمن آسیب دیدهاند. در تابستان ۱۴۰۴، حملات موشکی به استانهای خوزستان، ایلام و کرمانشاه، تأسیسات دانشگاهی از جمله خوابگاهها و آزمایشگاههای تحقیقاتی را تخریب کرد. دانشگاه رازی کرمانشاه و دانشگاه صنعتی قم در آن ایام بیشترین آسیب را متحمل شدند. همچنین در پاییز ۱۴۰۴، حملات سایبری گسترده به زیرساختهای مخابراتی، امکان برگزاری کلاسهای مجازی را در بسیاری از مناطق به شدت مختل کرد.
واحدی با اشاره به تجربه دیگر کشورها در شرایط جنگی تصریح کرد: «مطالعات بینالمللی نشان میدهد که آثار جنگ در حوزه آموزش عالی بهتدریج و در بلندمدت خود را آشکار میکند. برای مثال، در برخی بررسیها آمده است که روسیه به دلیل تبعات ناشی از این شرایط، با افت قابل توجه در رتبه علمی خود مواجه شده و در سوریه نیز بیش از ۵۰ درصد اعضای هیئت علمی مهاجرت کردهاند. همچنین در لبنان، نتایج برخی بررسیها نشان داده است که ۷۷ درصد دانشجویان اعلام کردهاند کیفیت یادگیری آنها کاهش یافته است.»
۷۰ درصد کلاسها مجازی و ۳۰ درصد تعطیل شد
واحدی با ارائه گزارشی از وضعیت کلاسهای آموزشی در هفته نخست نیمسال ۱۴۰۵ گفت: «بر اساس پایش انجامشده، حدود ۷۰ درصد کلاسها بهصورت مجازی برگزار شده و ۳۰ درصد کلاسها تشکیل نشده است که علت اصلی آن، عملی بودن بسیاری از دروس و برگزاری آزمایشگاهها و کارگاهها به صورت آفلاین بوده است. این آمار نشان میدهد که اگرچه تداوم آموزش حفظ شده، اما تحقق آموزش کامل با برخی محدودیتها روبهرو بوده است.» وی مهمترین مشکل را اختلال اینترنت دانست و افزود: «بر اساس نظرسنجیها، ۶۶ درصد دانشجویان اعلام کردهاند که کلاسهای مجازی آنها با اختلال همراه بوده، ۸ درصد وضعیت اینترنت را ناپایدار توصیف کرده و ۲۸ درصد نیز به مشکلات مشابه اشاره داشتهاند.»
معاون آموزشی وزارت علوم در مورد برنامهریزی برای دانشجویان جدیدالورود گفت: «آزمون سراسری در تاریخ ۲۹ و ۳۰ مرداد ماه برگزار خواهد شد. دو سناریو پیشبینی شده است: احتمال اعلام نتایج در آبانماه که در این صورت نیم سال اول برای نودانشجویان به صورت فشرده برگزار میشود، یا اعلام نتایج در آذرماه که در این صورت آغاز تحصیل آنها به بهمنماه موکول خواهد شد.» وی همچنین از برگزاری حضوری امتحانات تحصیلات تکمیلی و مجازی بودن امتحانات مقطع کارشناسی خبر داد.
واحدی در عین حال با تأکید بر ظرفیتها و دستاوردهای آموزش عالی کشور گفت: «با وجود همه این مشکلات، آموزش عالی ایران از سرمایههای ارزشمند و توانمندیهای قابل توجهی برخوردار است. تا همین امروز نیز دستاوردهای مهمی حاصل شده و جایگاه علمی کشور در رتبههای ۱۴، ۱۵ و ۱۶ جهانی در برخی شاخصها، از جمله افتخارات ملی به شمار میرود.»
زیر ذره بین فرهنگیان پرس:
کاهش ۱.۴ میلیون دانشجو در یک دهه؛ زنگ خطر جدی برای آینده علمی کشور است.
آمارهای ارائه شده توسط معاون آموزشی وزارت علوم بسیار نگرانکننده است: در حالی که جمعیت جوان کشور در بازه سنی ۱۸ تا ۳۰ سال طی دهه ۱۳۹۰ تا ۱۴۰۰ افزایش یافته، تعداد دانشجویان ۱.۴ میلیون نفر کاهش پیدا کرده است. این یعنی نه تنها «نرخ پوشش تحصیلی عالی» کاهش یافته، بلکه «میل اجتماعی به دانشگاه رفتن» نیز به شدت افت کرده است. دلایل این پدیده پیچیده است: از یک سو، بحران اشتغال فارغالتحصیلان دانشگاهی و رشد بیکاری در میان دانشآموختگان (به ویژه در رشتههای علوم انسانی و مهندسی) باعث شده بسیاری از خانوادهها به صرفه اقتصادی دانشگاه رفتن شک کنند. از سوی دیگر، شرایط جنگ و ناپایداری اینترنت و آموزش مجازی بیکیفیت، انگیزه دانشجویان را کاهش داده است.
فرهنگیان پرس معتقد است: اگر این روند ادامه یابد، در افق ۱۴۱۰ شاهد کاهش تعداد دانشجویان به کمتر از ۳ میلیون نفر خواهیم بود که برای یک کشور ۹۰ میلیونی با جمعیت جوان، یک فاجعه ملی است. راهکار پیشنهادی: دولت باید بسته «اشتغال تضمینی فارغالتحصیلان» را حداقل برای رشتههای راهبردی (علوم پایه، پزشکی، فنی و مهندسی) تصویب کند. به ازای هر فارغالتحصیل که حداقل دو سال در مناطق محروم یا صنایع داخل کشور مشغول به کار شود، معادل ۵۰ درصد از تسهیلات بانکی وی پرداخت گردد. همچنین سهم بودجه آموزش عالی باید از ۳ درصد به حداقل ۸ درصد از بودجه عمومی افزایش یابد. بدون این اقدامات، نه تنها جایگاه علمی ایران در رتبههای ۱۴ و ۱۵ جهانی تثبیت نخواهد ماند، بلکه تا سه سال آینده به رتبههای ۳۰ و ۴۰ سقوط خواهیم کرد و مهاجرت نخبگان که اکنون به یک اپیدمی تبدیل شده، مهار نخواهد شد.
