رئیس اتحادیه صنف ناشران و کتابفروشان تهران با هشدار نسبت به تخفیفهای غیرمتعارف و قیمتهای کاذب در پلتفرمهای آنلاین به ویژه دیجیکالا، گفت که این روند، کتابفروشان و ناشران واقعی را از بازار نشر حذف میکند. او از وزارت ارشاد خواست تا با همکاری شهرداری، نیروی انتظامی و قوه قضائیه، جلوی این تخلفات را بگیرد و تأکید کرد که مذاکرات دو ساله برای تشکیل کارگروه صیانت از حقوق ناشران، همچنان بینتیجه مانده است.
به گزارش فرهنگیان پرس، ابراهیم کریمی، رئیس اتحادیه صنف ناشران و کتابفروشان تهران، از برگزاری جلسه هیأت مدیره این اتحادیه با موضوع بررسی تخفیفهای غیرمتعارف خبر داد و گفت: «کتاب اگر قرار است با تخفیف هم عرضه شود، باید تخفیف معقول و منطقی را شامل شود، از قیمتهای کاذب و تخفیفهای دروغین باید عبور کنیم.» او در گفتوگو با خبرگزاری تسنیم، مشکل نخست را پلتفرم دیجیکالا دانست و افزود: «متاسفانه پلتفرم دیجیکالا پنلهای بسیاری را در اختیار کتابسازان قرار داده و آنها عمدتاً به عرضه کتاب با تخفیفهای غیرمتعارف میپردازند، تخفیفهایی غیرواقعی که کتابفروشان را در وهله نخست و ناشران را در مرحله بعدی از بازار نشر حذف میکند.»
رئیس اتحادیه ناشران و کتابفروشان تهران با اشاره به مذاکرات متعدد این اتحادیه در دورههای مدیریتی گذشته با مدیران دیجیکالا و به نتیجه نرسیدن این مذاکرات، گفت: «بله این ماجرا طولانی است، ما با وزارت ارشاد در تعامل هستیم و امیدواریم در این دوره مذاکرات به نتیجه خوبی برسیم.» وی همچنین از ناشران کتابساز انتقاد کرد و افزود: «متاسفانه ناشران کتابساز از روی عوامفریبی کتابهای رونویسی شده و نازل را که بعضاً هم قاچاق تولید میشود، با قیمتهای دروغین (قیمت نهایی را بالاتر از نرخ معمول زده و با تخفیف ۵۰ درصد) عرضه میکنند، ما از وزارت ارشاد خواستیم تا در تعامل با شهرداری، نیروی انتظامی و قوه قضائیه و اتحادیه ناشران و کتابفروشان جلوی عرضه کتاب با تخفیف ۵۰ درصد گرفته شود.»
کریمی فروش مستقیم کتاب توسط ناشر با تخفیف را غیرعادلانه دانست و گفت: «اگر ناشر کتاب را بدون تخفیف مستقیم بفروشد باز مشکلی نیست، اما متاسفانه برخی ناشران با تخفیف کتاب را عرضه میکنند. در فروش مستقیم چون ناشر چک مدتدار از توزیعکننده و کتابفروشی دریافت میکند برای تامین نقدینگی فروش مستقیم هم میگذارد، اما نباید این فروش با تخفیف باشد.» وی ادامه داد: «ناشر تولیدکننده است، باید کار تولید را انجام دهد، کتابفروش فروشنده است و باید کتاب را بفروشد، در این زمینه نیز ما جلساتی را با همکاران ناشر داشتیم، و عرضه کتاب با تخفیف توسط ناشران را مصداق کملطفی به مجموعه صنف و همکاران کتابفروش میدانیم.»
کریمی در خصوص روند مذاکرات با وزارت ارشاد جهت تفاهمنامه برای کارگروه صیانت از حقوق ناشران گفت: «علیرغم درخواست دو ساله ما هنوز اتفاقی در این زمینه رخ نداده و ما پیگیر امور هستیم.»
بر اساس آمارهای موجود، بازار نشر ایران در سالهای اخیر با بحرانهای متعددی دستوپنجه نرم میکند. در فروردینماه ۱۴۰۵، قیمت کتابها نسبت به مدت مشابه سال قبل ۶۲ درصد افزایش یافته و شمارگان نیز با کاهش چشمگیری همراه بوده است. این افزایش قیمت در کنار کاهش قدرت خرید مردم، فشار مضاعفی بر کتابفروشان و ناشران واقعی وارد کرده است. در چنین شرایطی، عرضه کتابهای رونویسی شده با تخفیفهای افسانهای توسط پلتفرمهای آنلاین، ضربهای کاری به پیکره این صنعت به شمار میرود.
بر اساس آمارهای موجود، بازار نشر ایران در سالهای اخیر با بحرانهای متعددی دستوپنجه نرم میکند. در فروردینماه ۱۴۰۵، قیمت کتابها نسبت به مدت مشابه سال قبل ۶۲ درصد افزایش یافته و شمارگان نیز با کاهش چشمگیری همراه بوده است. این افزایش قیمت در کنار کاهش قدرت خرید مردم، فشار مضاعفی بر کتابفروشان و ناشران واقعی وارد کرده است. در چنین شرایطی، عرضه کتابهای رونویسی شده با تخفیفهای افسانهای توسط پلتفرمهای آنلاین، ضربهای کاری به پیکره این صنعت به شمار میرود.
بررسیها نشان میدهد که در پلتفرم دیجیکالا، کتابهایی با تخفیفهای ۱۲ تا ۸۳ درصدی به فروش میرسد؛ بهطوری که یک کتاب ۲۲۵ هزار تومانی تنها با ۳۸ هزار تومان قابل خرید است. هرچه ناشر ناشناختهتر باشد، تخفیف بیشتری ارائه میشود و این کتابها عمدتاً آثاری هستند که از روی کتابهای پرفروش، رونویسی یا با دخلوتصرف بازنشر شدهاند. این روند نهتنها حقوق مادی و معنوی ناشران اصلی را نقض میکند، بلکه زنگ خطری جدی برای کیفیت محتوای تولیدی در کشور به شمار میرود.
گفتنی است، رئیس اتحادیه ناشران و کتابفروشان تهران پیشتر نیز در آبانماه ۱۴۰۳ از ارائه تخفیف ۲۰ درصدی در کتابفروشیهای تهران خبر داده و مهمترین مشکل نشر را کمبود تقاضا عنوان کرده بود. در آن زمان نیز او بر لزوم مبارزه با تخفیفهای غیرمتعارف تأکید کرده و آن را یکی از چالشهای جدی کتابفروشان دانسته بود. با این حال، به نظر میرسد این هشدارها نهتنها تأثیری در وضعیت موجود نداشته، بلکه با گسترش فروش آنلاین، دامنه تخلفات نیز افزایش یافته است.
زیر ذره بین فرهنگیان پرس
آنچه در این میان بیش از هر چیز نگرانکننده است، سکوت و بیعملی وزارت ارشاد در قبال این بحران است. در خواست دو ساله اتحادیه ناشران برای تشکیل کارگروه صیانت از حقوق ناشران، هنوز بیپاسخ مانده و این نشان از عدم اولویتبندی حمایت از صنعت نشر در سیاستهای فرهنگی کشور دارد. در حالی که پلتفرمهای آنلاین با تکیه بر و زیرساختهای خود، بازار کتاب را به کام خود میبرند، ناشران و کتابفروشان واقعی با مشکلات معیشتی و کمبود تقاضا دستبهگریبان هستند.
فرهنگیان پرس معتقد است وزارت ارشاد به عنوان متولی اصلی حوزه کتاب و نشر، باید هرچه سریعتر نسبت به تدوین ضوابط شفاف برای فروش اینترنتی کتاب اقدام کند. تعیین سقف تخفیف مجاز، الزام به ارائه مجوز انتشارات معتبر، نظارت بر قیمتگذاری و برخورد با قیمتهای کاذب، از جمله اقداماتی است که میتواند تا حدی از این بحران بکاهد. همچنین ضروری است با همکاری قوه قضائیه و نیروی انتظامی، با کتابسازانی که اقدام به رونویسی و تکثیر غیرمجاز آثار میکنند، برخورد قانونی صورت گیرد. در غیر این صورت، باید منتظر نابودی تدریجی یکی از مهمترین ارکان فرهنگ این کشور یعنی صنعت نشر باشیم و نسلی از کتابخوانها را تربیت کنیم که تنها با آثار نازل و بیکیفیت آشنا هستند.
