رئیس سازمان غذا و دارو از برنامه دو مرحلهای تأمین و توزیع واکسن آنفلوانزا در پاییز امسال خبر داد و گفت سهم معاونتهای بهداشتی برای گروههای در معرض خطر تا پایان شهریور تأمین میشود و واردات برای عرضه عمومی نیز از مهرماه آغاز خواهد شد؛ با این حال، تغییر فرمول واکسن در سطح جهانی و تأخیر در آغاز تولید، زمانبندی عرضه بازار را با محدودیتهایی مواجه کرده است.
به گزارش فرهنگیان پرس، مهدی پیرصالحی، رئیس سازمان غذا و دارو، درباره آخرین وضعیت تأمین واکسن آنفلوانزا برای فصل پاییز توضیح داد که برنامه امسال در دو بخش دنبال میشود؛ بخش نخست برای تأمین نیاز شبکه بهداشت و گروههای در معرض خطر و بخش دوم برای عرضه عمومی در بازار دارویی کشور. به گفته او، سهم مورد نیاز معاونتهای بهداشتی تا پایان شهریورماه در اختیار این مجموعه قرار میگیرد و واردات برای تأمین نیاز بازار عمومی از مهر آغاز خواهد شد.
این اظهارات در شرایطی مطرح میشود که واکسن آنفلوانزا هر سال با نزدیک شدن به فصل پاییز به یکی از اقلام مورد توجه نظام سلامت و شهروندان تبدیل میشود. زمان عرضه واکسن اهمیت ویژهای دارد، زیرا فرایند تولید واکسن آنفلوانزا باید متناسب با سویههای در گردش ویروس در فصل جدید تنظیم شود و سازمان جهانی بهداشت نیز ترکیب واکسنها را به صورت دورهای بهروزرسانی میکند. برای فصل ۲۰۲۶-۲۰۲۷ نیمکره شمالی نیز سازمان جهانی بهداشت ترکیب جدیدی را برای واکسنهای سهظرفیتی توصیه کرده است.
پیرصالحی با اشاره به همین تغییرات در ترکیب واکسن اظهار کرد که تغییر فرمول واکسن آنفلوانزا در سطح جهانی موجب شد فرایند تولید با تأخیر آغاز شود و این مسئله بر زمان ورود واکسن به بازار ایران نیز اثر بگذارد. او ابراز امیدواری کرد این عقبماندگی تا مهرماه جبران و عرضه بازار متعادل شود.
واکسن گروههای پرخطر در اولویت
بر اساس برنامه اعلامشده، نخستین بخش از واکسنهای تأمینشده در اختیار معاونتهای بهداشتی قرار میگیرد تا نیاز گروههایی که در معرض خطر بیشتری قرار دارند یا با مشکلات سلامت مواجه هستند، پوشش داده شود. این بخش از برنامه، از منظر سیاستگذاری سلامت اهمیت بیشتری دارد؛ زیرا در شرایط محدودیت عرضه، اولویتبندی میتواند دسترسی گروههایی را که احتمال بروز عوارض شدیدتر بیماری در آنها بالاتر است، تضمین کند.
تجربه سالهای گذشته نیز نشان داده است که واکسن آنفلوانزا صرفاً یک کالای معمول بازار نیست و زمانبندی تأمین، توزیع و دسترسی به آن میتواند بر رفتار مردم و فشار واردشده بر شبکه درمان اثر بگذارد. از سوی دیگر، ترکیب واکسن باید با وضعیت ویروسهای در گردش هماهنگ باشد. سازمان جهانی بهداشت در سالهای اخیر به سمت استفاده از واکسنهای سهظرفیتی حرکت کرده و در توصیههای خود اعلام کرده است که به دلیل نبود شواهدی از گردش طبیعی مؤثر دودمان B/Yamagata از سال ۲۰۲۰، افزودن این مؤلفه دیگر ضرورت قبلی را ندارد.
بر همین اساس، تغییر ترکیب واکسن را باید در چارچوب تحولات علمی و نظارتی جهانی تحلیل کرد، نه صرفاً یک تغییر داخلی در روند تولید. سازمان جهانی بهداشت تأکید دارد که بهروزرسانی دورهای ترکیب واکسن به دلیل تغییر مداوم ویروسهای آنفلوانزا برای حفظ اثربخشی واکسن ضروری است.
بازار عمومی در انتظار واردات از مهر
بخش دوم برنامه سازمان غذا و دارو به عرضه عمومی واکسن اختصاص دارد. مطابق اعلام رئیس سازمان غذا و دارو، واردات برای تأمین این بخش از مهرماه آغاز خواهد شد و میزان عرضه نهایی به مقدار واکسنی که امکان تأمین آن وجود داشته باشد، وابسته است.
این بخش از برنامه میتواند برای افرادی که خارج از گروههای تحت پوشش برنامههای بهداشتی قرار دارند اهمیت زیادی داشته باشد؛ زیرا تجربه بازار دارویی نشان داده است که فاصله میان اعلام تأمین یک قلم دارویی و دسترسی واقعی مصرفکننده به آن میتواند موجب شکلگیری نگرانی یا افزایش تقاضای ناگهانی شود. بنابراین، اطلاعرسانی دقیق درباره زمان ورود محمولهها، میزان عرضه، مسیرهای مجاز توزیع و ضوابط مصرف، بخش مهمی از مدیریت بازار واکسن خواهد بود.
از سوی دیگر، باید میان «تأمین واکسن» و «دسترسی پایدار مردم» تفاوت قائل شد. حتی اگر محمولههای مورد نیاز وارد کشور شوند، توزیع نامتوازن میان مناطق، خرید هیجانی یا عرضه خارج از شبکه رسمی میتواند دسترسی واقعی را برای بخشی از مصرفکنندگان دشوار کند. به همین دلیل، سیاست توزیع باید همزمان با واردات و پیش از شکلگیری موج تقاضای پاییزی، شفاف و قابل رصد باشد.
در کنار موضوع واکسن، پیرصالحی درباره وضعیت کلی دارویی کشور نیز توضیح داد که بیشتر داروها با مشکل جدی مواجه نیستند، اما برخی داروهای حوزه اعصاب همچنان با مشکلاتی روبهرو هستند و وضعیت آنها به طور کامل برطرف نشده است. این بخش از اظهارات رئیس سازمان غذا و دارو نشان میدهد که مسئله تأمین دارو در کشور همچنان یک موضوع چندلایه است و نمیتوان وضعیت بازار را صرفاً با شاخص موجودی کلی داروها ارزیابی کرد.
رئیس سازمان غذا و دارو همچنین درباره چگونگی رسیدن محصولات فاقد مجوز به مرحله تولید و توزیع توضیح داد که محصول غیرمجاز دارویی به کالایی گفته میشود که مجوزهای قانونی لازم برای تولید، واردات یا عرضه را ندارد. به گفته وی، این محصولات عمدتاً شامل کالاهای وارداتی و قاچاق هستند، هرچند ممکن است در برخی موارد تولید غیرقانونی در داخل نیز رخ دهد. او تأکید کرد هر کالایی که بدون مجوز قانونی فعالیت کند، قاچاق محسوب میشود و با آن برخورد قانونی خواهد شد.
موضوع محصولات فاقد مجوز، از آن جهت اهمیت دارد که مصرفکننده در بسیاری از موارد امکان تشخیص کالای مجاز از غیرمجاز را بهسادگی ندارد. به همین دلیل، کنترل زنجیره واردات، تولید، توزیع و عرضه و همچنین تقویت امکان استعلام اصالت کالا برای مردم، از ابزارهای مهم کاهش مصرف فرآوردههای غیرمجاز به شمار میرود.
زیر ذره بین فرهنگیان پرس
مسئله واکسن آنفلوانزا را نباید فقط به «موجود شدن واکسن» تقلیل داد؛ آنچه برای مردم اهمیت دارد، دسترسی به واکسن مناسب، در زمان مناسب، از مسیر رسمی و با قیمت قابل پیشبینی است. اعلام تأمین واکسن گروههای پرخطر تا پایان شهریور، گام مثبتی در مدیریت فصل پاییز است، اما موفقیت این برنامه به اجرای دقیق مرحله دوم نیز وابسته خواهد بود. سازمان غذا و دارو باید پیش از آغاز موج اصلی تقاضا، درباره میزان واقعی واردات، زمان ورود محمولهها، شبکه توزیع و نحوه دسترسی مردم اطلاعرسانی شفاف داشته باشد. همچنین در شرایطی که تغییر ترکیب واکسن در سطح جهانی روند تولید را تحت تأثیر قرار داده است، توضیح علمی و عمومی درباره نوع واکسن عرضهشده میتواند از شکلگیری شایعات و خریدهای هیجانی جلوگیری کند. در کنار این موضوع، مقابله با محصولات غیرمجاز نیز باید از سطح برخورد موردی فراتر برود و با رصد مستمر زنجیره توزیع، برخورد با شبکههای قاچاق و افزایش امکان تشخیص اصالت فرآورده برای مصرفکننده همراه شود. تجربه بازار دارو نشان میدهد که شفافیت اطلاعاتی، به اندازه تأمین فیزیکی کالا، در حفظ اعتماد عمومی اهمیت دارد.
