به گزارش فرهنگیان پرس، مصطفی آذرکیش، مدیرکل دفتر آموزش متوسطه نظری وزارت آموزش و پرورش، در گفتوگو با ایسنا، با اشاره به نگرانیهای ایجاد شده درباره نحوه برگزاری امتحانات پایان سال، اظهار کرد که برای تصمیمگیری در خصوص حضوری یا غیرحضوری بودن امتحانات پایههای یازدهم و دوازدهم، آموزش و پرورش منتظر عادی شدن شرایط کشور است. او تأکید کرد: «برگزاری امتحانات نهایی و حضوری شدن امتحانات حداقل دو هفته یا ۱۵ روز بعد از عادی شدن شرایط کشور خواهد بود.» این اظهارات در حالی مطرح میشود که روز گذشته (۲ خرداد ۱۴۰۵) خبری مبنی بر «مجازی شدن امتحانات نهایی» به نقل از یکی از نمایندگان مجلس منتشر شده بود که بلافاصله از سوی علی فرهادی، سخنگوی وزارت آموزش و پرورش، تکذیب شد. با این حال، اظهارات آذرکیش برای اولین بار چارچوب زمانی مشخصی را برای برگزاری احتمالی امتحانات تعیین کرده است.
آذرکیش با تأکید بر اینکه فعلاً تصمیم جدیدی در این باره اتخاذ نشده و بخشنامه فعلی همان بخشنامه قبلی است، به دانشآموزان و خانوادهها توصیه کرد که نگران نباشند. او گفت: «آموزش و پرورش در کنار خانوادههاست و اطلاعرسانی در این زمینه توسط وزارتخانه صورت میگیرد.» این اطمینانبخشی در حالی صورت میگیرد که ایران در شرایط آتشبس موقت پس از حملات گسترده نظامی و سایبری سال گذشته (۱۴۰۴) به سر میبرد و هنوز «عادی شدن کامل شرایط» تعریف مشخصی ندارد. فرهنگیان پرس در بررسی پیشینه موضوع در یک سال گذشته (از ابتدای ۱۴۰۴ تا خرداد ۱۴۰۵) دریافت که ستاد مدیریت بحران کشور حداقل چهار بار شاخصهای «شرایط عادی» را تغییر داده است. در حال حاضر، بر اساس آخرین ابلاغیه اواخر اردیبهشت ۱۴۰۵، «عادی شدن شرایط» به معنای عبور از وضعیت هشدار حمله سایبری درجه یک و همچنین ثبات نسبی قیمت ارز در بازار آزاد برای مدت ۱۰ روز متوالی تعریف شده است که تا امروز محقق نشده است.
بر اساس آخرین اظهارات علی فرهادی، سخنگوی وزارت آموزش و پرورش، هرگونه تصمیمگیری درباره امتحانات نهایی منوط به شرایط کشور است. اما سوالی که ذهن بسیاری از خانوادهها و معلمان را به خود مشغول کرده این است که اگر شرایط تا اواسط خرداد نیز عادی نشود، تکلیف دانشآموزان پایه دوازدهم که باید برای کنکور سراسری آماده شوند، چه خواهد شد؟ آزمون سراسری طبق برنامه اعلام شده از سوی سازمان سنجش، قرار است در اواخر تیرماه ۱۴۰۵ برگزار شود. اگر امتحانات نهایی با تأخیر بیش از حد مواجه شود، فرصت دانشآموزان برای جمعبندی و شرکت در آزمونهای آزمایشی به شدت کاهش خواهد یافت. این موضوع به ویژه برای دانشآموزان مناطق محروم و جنگی که امکانات آموزشی کمتری دارند، میتواند فاجعهبار باشد.
بررسی شاخصهای آموزشی در استانهای خوزستان، ایلام، کرمانشاه و آذربایجان غربی نشان میدهد که این استانها در نیمسال دوم سال تحصیلی ۱۴۰۴-۱۴۰۵ (بهمن تا اردیبهشت) به طور میانگین ۴۵ روز آموزشی معادل ۳۰ درصد از زمان مقرر را به دلیل حملات هوایی، اختلال در اینترنت و تعطیلی مدارس از دست دادهاند. یک معلم دبیرستان در دزفول به فرهنگیان پرس گفت: «ما هنوز ۴۰ درصد از کتاب درسی را نخواندهایم. حالا میگویند امتحانات نهایی ۱۵ روز بعد از عادی شدن کشور. اگر شرایط تا ۲۰ خرداد عادی شود، امتحانات نهایی اوایل تیر است. ما چطور باید ۴۰ درصد کتاب را در ۲۰ روز تدریس کنیم و بعد هم از دانشآموز امتحان نهایی بگیریم؟» این روایت، تصویر واقعی از بحران آموزشی در مناطق جنگی است.
مدیرکل دفتر آموزش متوسطه نظری در ادامه صحبتهای خود به این موضوع اشاره نکرد که آیا در صورت تأخیر در برگزاری امتحانات نهایی، زمان ثبتنام و برگزاری کنکور سراسری نیز تغییر خواهد کرد یا خیر. سازمان سنجش آموزش کشور تاکنون هیچ اعلام رسمی درباره انعطافپذیری تقویم کنکور در شرایط اضطراری نداشته است. این سکوت سازمان سنجش، خود به عاملی برای افزایش استرس و اضطراب دانشآموزان تبدیل شده است. برخی از کارشناسان آموزشی معتقدند که بهترین راهکار، برگزاری کنکور سراسری در دو نوبت است: یک نوبت برای دانشآموزان مناطق امن در موعد مقرر و یک نوبت دیگر با سوالات متفاوت و آسانتر برای دانشآموزان مناطق جنگی در شهریور یا مهرماه ۱۴۰۵. چنین ایدهای در سال ۱۳۶۵ و در دوران جنگ تحمیلی هشت ساله اجرا شده بود و تجربه موفقی بود.
یکی از نکات مبهم اظهارات آذرکیش، عبارت «عادی شدن شرایط کشور» است که تعریف دقیقی از آن ارائه نداد. آیا منظور از عادی شدن، پایان کامل تهدیدات نظامی است یا صرفاً کاهش سطح هشدارها؟ در شرایطی که ایران در آتشبس موقت به سر میبرد و هر لحظه احتمال از سرگیری درگیریها وجود دارد، تعریف عملیاتی از «عادی شدن» بسیار دشوار است. برخی از اعضای کمیسیون آموزش مجلس در گفتگو با فرهنگیان پرس (که خواستند نامشان فاش نشود) اعلام کردند که قصد دارند در هفته آینده از وزیر آموزش و پرورش برای پاسخگویی به سوالات نمایندگان درباره برنامه جایگزین امتحانات دعوت کنند. این احتمال وجود دارد که مجلس با تصویب یک ماده واحده، وزارت آموزش و پرورش را موظف کند که حداکثر تا ۱۰ خرداد، برنامه قطعی خود را برای همه سناریوهای ممکن اعلام نماید.
زیر ذره بین فرهنگیان پرس
اظهارات آذرکیش درباره برگزاری امتحانات نهایی «۱۵ روز پس از عادی شدن کشور» اگرچه یک چارچوب زمانی ارائه میدهد، اما از چند جهت قابل نقد جدی است. اول: «عادی شدن» مفهومی سیال و تفسیرپذیر است. در شرایط آتشبس موقت و جنگ سایبری مستمر، ممکن است هیچگاه به معنای دقیق کلمه به «عادی کامل» نرسیم. پس این عبارت میتواند بهانهای برای تأخیرهای بیپایان شود. دوم: این اظهارات هیچ سناریویی برای «عادی نشدن شرایط تا پایان خرداد» پیشبینی نکرده است. آیا در آن صورت امتحانات ناحی ای حذف میشود؟ آیا معدل سال دوازدهم فقط بر اساس آزمون داخلی محاسبه میشود؟ این ابهام بزرگترین عامل اضطراب فعلی خانوادههاست. سوم: عدالت آموزشی ایجاب میکند که دانشآموزان مناطق جنگی که ماهها از آموزش عقب هستند، نتوانند در یک رقابت برابر با دانشآموزان مناطق امن قرار گیرند. فرهنگیان پرس از وزیر آموزش و پرورش و رئیس سازمان سنجش میخواهد که در یک نشست خبری مشترک و فوری، سه موضوع را شفاف کنند: تعریف عملیاتی «شرایط عادی» با شاخصهای قابل اندازهگیری، برنامه جایگزین برای سناریوی عدم عادی شدن تا پایان خرداد، و سازوکار جبران عقبماندگی آموزشی دانشآموزان مناطق جنگی. پیشنهاد مشخص ما برگزاری «امتحانات ناحی ای» با سوالات سادهتر برای دانشآموزان مناطق جنگی یا اعمال ضریب کاهش تأثیر معدل در کنکور برای این دانشآموزان است. فراموش نکنیم که عدالت آموزشی یعنی اینکه دانشآموزی که در پناهگاههای بمباران درس خوانده، نباید با دانشآموزی که در کتابخانه شخصی پدرش مطالعه کرده، در یک ترازوی سنجش قرار گیرد. اگر قرار است کنکور نماد فرصت برابر باشد، باید تفاوت شرایط را ببیند و جبران کند. تأخیر در اعلام شفاف این سیاستها، ظلمی مضاعف به دانشآموزان مرزنشین و جنگزده است.
