معاون آموزش ابتدایی تهران با تأکید بر برخورداری دانش‌آموزان اتباع دارای مدارک معتبر از خدمات آموزشی، گفت اتباع حدود ۳ تا ۴ درصد از دانش‌آموزان پایتخت را تشکیل می‌دهند. او همچنین از کاهش مدارس دو نوبته ابتدایی به ۷ درصد خبر داد و گفت ۶۰ مدرسه پرآسیب تهران با اعتبار ۴۰ میلیارد تومانی تجهیز شده‌اند. به گزارش فرهنگیان پرس، این در حالی است که آمارها از وجود ۲۵۰ هزار بازمانده از تحصیل در استان تهران حکایت دارد و طرح «امیدانه» برای کاهش آسیب‌های روانی-اجتماعی در مدارس هدف در حال اجراست.
به گزارش فرهنگیان پرس، راحله محمدی، معاون آموزش ابتدایی شهر تهران، در نشست خبری مدیرکل آموزش و پرورش استان تهران، درباره وضعیت دانش‌آموزان اتباع در مدارس گفت: «بر اساس یکی از گزاره‌های ارزشی سند تحول بنیادین، کرامت ذاتی کودکان از جمله شروط و وظایف ماست و کودکان اتباع نیز از منظر حوزه ابتدایی تفاوتی با سایر دانش‌آموزان ندارند.»
محمدی افزود: «دانش‌آموزان اتباعی که بر اساس مقررات و اسناد معتبر در مدارس ثبت‌نام شده‌اند، همانند سایر دانش‌آموزان از خدمات آموزشی برخوردار می‌شوند و همواره وضعیت آموزشی آنها را مورد توجه قرار داده‌ایم.» او ادامه داد: «بر اساس رویکردی که حاکمیت در سال گذشته داشت، بخش عمده‌ای از اتباع و دانش‌آموزان اتباع از کشور خارج شدند و امسال حدود ۳ تا ۴ درصد از دانش‌آموزان ما را اتباع تشکیل می‌دهند.» معاون آموزش ابتدایی شهر تهران گفت: «در این زمینه رایزنی و هماهنگی خوبی با امور بین‌الملل داریم تا بتوانیم این فرآیند را بدون ایجاد حجم و مواجهه غیرضروری پیش ببریم.»
بر اساس گزارش‌های پیشین، در سال تحصیلی گذشته حدود ۶۰ هزار دانش‌آموز اتباع در مدارس تهران ثبت‌نام کرده بودند و امسال ثبت‌نام کمتر از ۱۰ هزار دانش‌آموز اتباع ادامه دارد. مدیرکل آموزش و پرورش تهران نیز پیشتر تأکید کرده بود که مدیران مدارس صرفاً مجاز به ثبت‌نام اتباعی هستند که دارای مدارک هویتی مورد تأیید وزارت کشور باشند.
بازماندگان از تحصیل؛ آمار نگران‌کننده در پایتخت
محمدی درباره وضعیت بازماندگان از تحصیل در تهران توضیح داد: «باید میان “بازمانده از تحصیل” و “ترک تحصیل” تفاوت قائل شویم. بازماندگان از تحصیل کودکانی هستند که اساساً وارد نظام تربیت رسمی و عمومی نمی‌شوند، در حالی که تارکان تحصیل، کودکانی هستند که وارد مدرسه شده‌اند اما در شرایطی از مدرسه جدا می‌شوند.» او افزود: «تمرکز ما در این حوزه بر شناسایی بازماندگان از تحصیل است؛ یعنی کودکانی که مشمول ورود به مدرسه هستند اما به نظام آموزشی وارد نشده‌اند.»
معاون آموزش ابتدایی شهر تهران با اشاره به عوامل مختلف بازماندگی از تحصیل گفت: «دلایل بازماندگی از تحصیل در تهران متعدد است. یکی از موضوعات این است که برخی خانواده‌ها تمایل دارند فرزندشان در تهران متولد شود، اما در آمارهای مربوط به تهران دیده نمی‌شوند.» او ادامه داد: «بخشی از کودکان نیز دچار آسیب‌دیدگی شدید جسمی هستند یا در گروه دانش‌آموزان دارای نیازهای ویژه قرار می‌گیرند که ممکن است به مدرسه مراجعه نکنند.» محمدی درباره آمار دقیق بازماندگان از تحصیل در تهران گفت: «سامانه مربوطه در روزهای آینده به‌روزرسانی خواهد شد و پس از به‌روزرسانی سامانه، آمار دقیق‌تری از این کودکان در اختیار خواهیم داشت.»
این در حالی است که بر اساس آمارهای موجود، حدود ۲۵۰ هزار بازمانده از تحصیل در استان تهران وجود دارد که ۱۶۰ هزار نفر آن در شهرستان‌ها و ۹۰ هزار نفر نیز در تهران ساکن هستند. همچنین بر اساس آخرین آمار سامانه شهید محمودوند تا اردیبهشت ۱۴۰۴، تعداد ۱۵۲ هزار و ۲۸۷ کودک بازمانده از تحصیل در گروه سنی ۶ تا ۱۱ سال شناسایی شده‌اند که بیش از ۱۳۰ هزار نفر هیچ سابقه ثبت‌نام در مدرسه نداشته‌اند.
مدارس دو نوبته؛ کاهش به ۷ درصد
معاون آموزش ابتدایی شهر تهران در پاسخ به پرسشی درباره وضعیت مدارس ابتدایی دو نوبته گفت: «در حوزه ابتدایی، حدود ۷ درصد مدارس ما نوبت عصر دارند و برای سال تحصیلی آینده تنها در یک مدرسه و در یک منطقه، درخواست داشتیم که مدرسه به نوبت دوم اضافه شود.» او افزود: «بر اساس مطالعات تطبیقی انجام‌شده، حضور دانش‌آموزان دوره ابتدایی، به‌ویژه دانش‌آموزان دوره اول ابتدایی، در نوبت بعدازظهر حتی می‌تواند کیفیت بیشتری داشته باشد؛ چراکه دانش‌آموزان خواب صبح خود را کامل می‌کنند و با آرامش بیشتری به مدرسه می‌آیند.» معاون آموزش ابتدایی شهر تهران تأکید کرد: «بنابراین از نظر علمی، حضور دانش‌آموزان دوره ابتدایی در مدرسه در نوبت عصر، خللی در کیفیت آموزشی ایجاد نمی‌کند.»
بر اساس گزارش‌های پیشین، از مجموع یک هزار و ۲۱۴ مدرسه دولتی پایتخت، ۱۱۱ مدرسه دو نوبته هستند و با اقدامات انجام‌شده، تعداد دبستان‌های دو نوبته تهران به ۱۵۳ مدرسه کاهش یافته است. همچنین برنامه‌ریزی شده تا ظرف دو تا سه سال آینده، مدارس دو نوبته باقی‌مانده نیز به تکنوبته تبدیل شوند.
طرح ویژه ۶۰ مدرسه پرآسیب؛ نقطه‌زنی تربیتی
حبیب‌الله قربانی‌مهر، سرپرست معاونت پرورشی و فرهنگی شهر تهران، با اشاره به محورهای اصلی فعالیت‌های این معاونت اظهار کرد: «در حوزه تربیتی، سه ضلع اصلی شامل نیروی انسانی، فضا و تجهیزات و برنامه و محتوا وجود دارد و ما در تهران تلاش می‌کنیم با استفاده از ظرفیت‌های موجود، هم نیروی انسانی باکیفیت در مدارس داشته باشیم، هم فضاها و تجهیزات مورد نیاز را توسعه دهیم و هم برنامه و محتوای منسجمی را دنبال کنیم.»
قربانی‌مهر درباره طرح اجراشده در ۶۰ مدرسه شهر تهران گفت: «این ۶۰ مدرسه در گام نخست شناسایی شدند و هدف این بود که “نقطه‌زنی” اتفاق بیفتد؛ یعنی به جای گسترده کردن گروه هدف، با گروه هدف محدودتر اما با کیفیت و تمرکز بالاتر فعالیت کنیم.» او افزود: «میزان ارجاع دانش‌آموزان به مراکز مشاوره، شاخص‌های مربوط به محلاتی که این مدارس در آنها قرار دارند و همچنین شاخص‌های مرتبط با طرح “نماد” و غربالگری‌ها، از جمله معیارهای انتخاب این مدارس بود.»
سرپرست معاونت پرورشی و فرهنگی شهر تهران با اشاره به اقدامات انجام‌شده برای این مدارس گفت: «در مرحله نخست، حدود ۴۰ میلیارد تومان تجهیزات به این مدارس اختصاص یافت. همچنین تجهیزات ورزشی و فرهنگی و تربیتی برای مدارس ارسال شد.» او افزود: «در حوزه تجهیزات ورزشی و ایجاد فضاهای ورزشی، ۲۵ مدرسه به چمن و کف‌پوش مجهز شدند و ۸ کانون ورزشی رایگان نیز در نظر گرفته شد. همچنین بیش از ۶ میلیارد تومان تجهیزات ورزشی با همکاری آقای دهقان به این مدارس اضافه شد.»
قربانی‌مهر با اشاره به اهمیت نیروی انسانی در اجرای برنامه‌های تربیتی اظهار کرد: «در حوزه نیروی انسانی نیز تلاش کردیم از ظرفیت برادر رضالو و سرکار خانم محمدی برای تخصیص نیروی باکیفیت‌تر استفاده کنیم و از ظرفیت داخلی خودمان نیز برای تأمین مشاور، مربی تربیتی و دبیر تربیتی مناسب برای این مدارس بهره گرفتیم.» او از پیش‌بینی اردوی مشهد برای دانش‌آموزان و مدیران این مدارس در آذرماه خبر داد و گفت: «اردوی مشهد را هم برای دانش‌آموزان و هم مدیران این مدارس در آذرماه پیش‌بینی کرده‌ایم و امیدواریم بتوانیم این برنامه را اجرا کنیم.»
زیر ذره بین فرهنگیان پرس
وعده «کرامت ذاتی کودکان» برای دانش‌آموزان اتباع، در حالی از سوی مسئولان آموزش و پرورش تهران مطرح می‌شود که آمار ۲۵۰ هزار بازمانده از تحصیل در استان تهران، زنگ خطری جدی برای نظام آموزشی پایتخت است. طرح «امیدانه» با هدف پیشگیری و کاهش آسیب‌های روانی-اجتماعی در ۶۰ مدرسه تهران و همچنین طرح «نماد» برای غربالگری آسیب‌های اجتماعی، گام‌های مثبتی در جهت توانمندسازی مدارس پرآسیب محسوب می‌شوند، اما سؤال اساسی این است که چرا با وجود این طرح‌ها، همچنان شاهد آمار بالای بازماندگی از تحصیل در پایتخت هستیم؟
کاهش مدارس دو نوبته ابتدایی به ۷ درصد و برنامه‌ریزی برای تکنوبته شدن تمام مدارس تا دو سال آینده، اگرچه خبری خوشایند است، اما نباید از این واقعیت غافل شد که در شهرستان‌های استان تهران، مدارس دو نوبته همچنان در حال افزایش هستند. این شکاف میان تهران و شهرستان‌های اطراف، نشان‌دهنده توزیع ناعادلانه امکانات آموزشی در استان تهران است.
همچنین با وجود تأکید بر ثبت‌نام اتباع دارای مدارک معتبر، اما خروج بخش عمده‌ای از اتباع از کشور در سال گذشته و ممنوعیت ثبت‌نام اتباع غیرمجاز می‌تواند به معنای محرومیت گروه قابل‌توجهی از کودکان از حق آموزش باشد. تجربه کشورهای همسایه نشان داده که محرومیت آموزشی کودکان، صرف‌نظر از وضعیت مهاجرتی آنها، در بلندمدت به افزایش آسیب‌های اجتماعی و هزینه‌های سنگین برای جامعه منجر می‌شود.
ضرورت دارد آموزش و پرورش تهران با نگاهی فرابخشی، ضمن هماهنگی با وزارت کشور و سایر نهادهای مرتبط، زمینه ثبت‌نام تمامی کودکان واجد شرایط را فراهم کند و با تخصیص اعتبارات کافی به مدارس پرآسیب و مناطق کم‌برخوردار، گامی اساسی در جهت تحقق عدالت آموزشی بردارد. در شرایطی که کشور در آتش‌بس موقت پس از جنگ تحمیلی به سر می‌برد و منابع محدود است، سرمایه‌گذاری در آموزش کودکان، به‌ویژه در مناطق آسیب‌پذیر، نه یک هزینه، بلکه یک ضرورت راهبردی برای آینده کشور محسوب می‌شود.
