با اجرای طرح ملی جایگزینی مدارس سنگی و ناایمن، ۲۸۵ فضای آموزشی در مناطق محروم، روستایی و صعب‌العبور کشور در دستور نوسازی قرار گرفته است؛ طرحی که بخش قابل‌توجهی از مدارس هدف آن در نوار زاگرس قرار دارند و هدف آن تأمین محیطی ایمن و استاندارد برای تحصیل دانش‌آموزان است.
به گزارش فرهنگیان پرس، مهدی هاتف، معاون عمرانی بنیاد علوی، از اجرای طرح ملی جایگزینی ۲۸۵ مدرسه سنگی و ناایمن در کشور خبر داد؛ طرحی که با هدف ارتقای ایمنی فضاهای آموزشی و کاهش شکاف دسترسی دانش‌آموزان مناطق کمتر برخوردار به مدارس استاندارد، با همکاری بنیاد علوی، سازمان برنامه و بودجه و سازمان نوسازی، توسعه و تجهیز مدارس کشور در حال اجراست.
براساس این طرح، مدارس سنگی و فضاهای آموزشی ناایمن در مناطق روستایی، محروم و صعب‌العبور شناسایی‌شده، به تدریج با مدارس جدید و استاندارد جایگزین می‌شوند. بخش قابل‌توجهی از این مدارس در نوار زاگرس، از آذربایجان غربی تا فارس، قرار دارند؛ مناطقی که به دلیل شرایط جغرافیایی، پراکندگی جمعیت و دشواری دسترسی، اجرای پروژه‌های عمرانی در آنها با پیچیدگی بیشتری همراه است.
هاتف با اشاره به ضرورت اجرای این طرح گفت: «هدف از اجرای این طرح، برچیدن مدارس سنگی و فضاهای آموزشی ناایمن و فراهم‌کردن محیطی استاندارد، ایمن و متناسب با نیاز دانش‌آموزان مناطق کمتر برخوردار است.»
اهمیت موضوع زمانی بیشتر مشخص می‌شود که وضعیت ایمنی برخی مدارس در مناطق محروم و کوهستانی مورد توجه قرار گیرد. ساختمان‌هایی که با مصالح و سازه‌های نامناسب ساخته شده‌اند، در برابر مخاطرات طبیعی به‌ویژه زلزله آسیب‌پذیرتر هستند و ادامه فعالیت آموزشی در چنین فضاهایی می‌تواند علاوه بر تهدید ایمنی دانش‌آموزان و معلمان، کیفیت محیط یادگیری را نیز تحت تأثیر قرار دهد.
نوسازی مدارس سنگی؛ مطالبه‌ای فراتر از ساخت‌وساز
موضوع جمع‌آوری مدارس سنگی و کانکسی در یک سال گذشته بارها در برنامه‌های نوسازی مدارس و عدالت آموزشی مطرح شده است. در فروردین ۱۴۰۴، معاون عمرانی وزیر آموزش و پرورش از اجرای حدود ۳۰۰ پروژه برای ایمن‌سازی مدارس سنگی در ۲۲ استان خبر داده بود.
در اردیبهشت ۱۴۰۴ نیز سازمان نوسازی مدارس اعلام کرد حدود ۷۲۰۰ مدرسه کانکسی یا سنگی در کشور وجود دارد و برنامه‌هایی برای استانداردسازی این فضاها در دستور کار قرار گرفته است. این آمار نشان می‌دهد مسئله مدارس غیراستاندارد صرفاً به چند پروژه محدود نمی‌شود و با یک نیاز گسترده زیرساختی در نظام آموزشی کشور مواجه هستیم.
در ادامه همین مسیر، در خرداد ۱۴۰۴ نیز بنیاد مستضعفان از آغاز عملیات احداث ۱۱۵۱ کلاس درس استاندارد خبر داد و بر ضرورت فراهم شدن فضای مناسب برای رشد و آموزش دانش‌آموزان تأکید کرد.
گزارش‌های استانی نیز از ادامه این روند حکایت دارد. در شهریور ۱۴۰۵ اعلام شد جایگزینی مدارس سنگی در خوزستان با پیشرفت ۸۰ درصدی دنبال می‌شود و ۱۱ مدرسه برای تحویل و بهره‌برداری در مهرماه آماده شده است. همچنین در اردبیل نیز ۴۴ مدرسه ایمن به عنوان جایگزین مدارس سنگی در مناطق محروم و دورافتاده در حال احداث اعلام شده است.
این روند نشان می‌دهد که مسئله مدرسه‌سازی در مناطق محروم، علاوه بر تعداد پروژه‌ها، به کیفیت اجرا، سرعت تکمیل و امکان دسترسی دانش‌آموزان به فضای آموزشی استاندارد وابسته است. در مناطقی که مسیرهای ارتباطی دشوار است، حتی تأمین مصالح، انتقال تجهیزات و اجرای عملیات عمرانی می‌تواند زمان و هزینه بیشتری نسبت به مناطق شهری داشته باشد.
هاتف نیز مشارکت دستگاه‌های اجرایی و مردم محلی را یکی از عوامل پیشبرد این طرح دانست و گفت: «اجرای این طرح، نمونه‌ای از هم‌افزایی دولت، بنیاد علوی، دستگاه‌های اجرایی و مشارکت‌های مردمی در تسریع توسعه زیرساخت‌های آموزشی کشور به شمار می‌آید.»
به گفته معاون عمرانی بنیاد علوی، مشارکت مردم محلی و کمک‌های خرد علاوه بر کمک به تکمیل پروژه‌ها، می‌تواند به تقویت اعتماد عمومی و افزایش انگیزه مشارکت اجتماعی در مناطق هدف منجر شود. چنین مشارکتی در پروژه‌های آموزشی اهمیت ویژه‌ای دارد؛ زیرا مدرسه در بسیاری از روستاها و مناطق محروم، صرفاً یک ساختمان آموزشی نیست و بخشی از زیرساخت اجتماعی منطقه محسوب می‌شود.
از سوی دیگر، جایگزینی مدرسه ناایمن تنها زمانی می‌تواند به تحقق عدالت آموزشی منجر شود که ساختمان جدید پس از بهره‌برداری نیز از امکانات مناسب آموزشی، آب، برق، سیستم گرمایشی و سرمایشی، سرویس‌های بهداشتی و دسترسی مطلوب برخوردار باشد. بنابراین، موفقیت طرح را نباید صرفاً با تعداد مدارس ساخته‌شده سنجید، بلکه کیفیت و استمرار بهره‌برداری نیز باید در ارزیابی آن لحاظ شود.
هاتف درباره آثار اجرای طرح نیز گفت: «جایگزینی مدارس ناایمن با فضاهای آموزشی استاندارد، علاوه بر ارتقای ایمنی محیط تحصیل، زمینه بهبود کیفیت آموزش و کاهش شکاف دسترسی دانش‌آموزان مناطق کم‌برخوردار به امکانات آموزشی مناسب را فراهم می‌کند.»
زیر ذره بین فرهنگیان پرس
حذف مدارس سنگی و ناایمن، یک ضرورت هم‌زمان آموزشی، ایمنی و اجتماعی است؛ اما تجربه طرح‌های مشابه نشان می‌دهد که اعلام پروژه و حتی ساخت ساختمان جدید، پایان مسیر نیست. مهم آن است که پروژه‌ها در زمان مقرر تکمیل شوند و مدرسه پس از افتتاح نیز از حداقل استانداردهای آموزشی و خدماتی برخوردار باشد. از سوی دیگر، باید برای مدارسی که هنوز در فهرست نوسازی قرار نگرفته‌اند، سازوکار شفاف اولویت‌بندی و زمان‌بندی وجود داشته باشد تا خانواده‌ها، معلمان و مدیران مدارس بدانند چه زمانی قرار است فضای آموزشی ناایمن منطقه آنها تعیین تکلیف شود. استمرار انتشار آمار پیشرفت پروژه‌ها، اعلام دقیق مناطق هدف و نظارت بر کیفیت ساخت می‌تواند به افزایش اعتماد عمومی و تبدیل «عدالت آموزشی» از یک شعار به دسترسی واقعی و برابر دانش‌آموزان به محیط یادگیری ایمن کمک کند.
