به گزارش فرهنگیان پرس، نشست خبری سازمان بهزیستی کشور به مناسبت روز جهانی سالمندان صبح چهارشنبه ۸ مهرماه ۱۴۰۵ در حالی برگزار شد که سیدجواد حسینی، رئیس این سازمان، با استناد به آمارهای جمعیت‌شناختی، از یک بحران پیش‌رو پرده برداشت: سرعت رشد جمعیت سالمندان در ایران بیش از چهار برابر رشد کل جمعیت است و این کشور در شمار پنج کشوری قرار دارد که سریع‌ترین روند سالمند شدن را تجربه می‌کنند.
سالمندی؛ بحرانی که هنوز دیده نمی‌شود
حسینی در ابتدای این نشست با تشریح مراحل سالمندی در ادبیات جمعیت‌شناختی اظهار کرد: «کشورهایی که ۷ تا ۱۴ درصد جمعیت آنها سالمند باشد، در مرحله ورود به سالمندی قرار دارند. در حال حاضر ایران با ۱۳ درصد جمعیت سالمند، در این مرحله قرار دارد و از نظر جمعیت‌شناختی با بحران حادی مواجه نیست.» اما او بلافاصله هشدار داد: «رشد جمعیت کشور ۱.۲۴ درصد و رشد جمعیت سالمندان ۴.۴۸ درصد است. بنابراین سرعت رشد جمعیت سالمندان بیش از چهار برابر رشد کل جمعیت کشور است.»
رئیس سازمان بهزیستی با استناد به پیش‌بینی‌های جمعیت‌شناختی گفت: «در فاصله سال‌های ۱۴۲۰ تا ۱۴۲۲ پنجره جمعیتی کشور بسته می‌شود و تعداد سالمندان از جمعیت جوان پیشی می‌گیرد.» او افزود: «در سال ۱۴۳۰، بین ۳۱ تا ۳۳ درصد جمعیت ایران بالای ۶۰ سال خواهند بود و از نظر جمعیت‌شناختی، جامعه ایران به‌شدت سالخورده خواهد شد.»
حسینی با تأکید بر اینکه «بحران سالمندی فقط مختص سالمندان نیست»، تصریح کرد: «بحران‌های سالمندی از جنس بحران‌های اجتماعی هستند؛ فرایندی‌اند و ممکن است در ظاهر دیده نشوند، اما همه ابعاد جامعه را تحت تأثیر قرار می‌دهند. اگر از هم‌اکنون برای آن طراحی و برنامه‌ریزی نکنیم، با سالمندی مخاطره‌آمیز مواجه خواهیم شد.»
فقر پنهان سالمندان؛ از کاهش درآمد تا مستمری نگرفتن
رئیس سازمان بهزیستی در ادامه این نشست با ارائه آمارهایی درباره وضعیت اقتصادی سالمندان، یکی از عمیق‌ترین چالش‌های این حوزه را آشکار کرد: «۶۰ درصد سالمندان تحت پوشش مستمری نیستند؛ به این معنا که از هر ۱۰ سالمند، ۶ نفر مستمری بازنشستگی ندارند.»
او با اشاره به کاهش شدید شاخص‌های اقتصادی سالمندان پس از ۷۰ سالگی گفت: «با عبور از ۷۰ سالگی، وضعیت درآمدی سالمندان کاهش پیدا می‌کند؛ به‌طوری که میانگین دهک درآمدی افراد ۶۰ تا ۷۰ ساله ۵.۷۶ و میانگین دهک درآمدی افراد بالای ۷۰ سال، ۴ است و این افراد به سمت فقر حرکت می‌کنند.» حسینی افزود: «شاخص درآمدی سالمندان ۷۰ درصد و شاخص دارایی آنها ۴۵ درصد افت می‌کند. در ۳۰ استان کشور، میانگین دهک سالمندان پایین‌تر از میانگین دهک کل جمعیت است.»
او همچنین به پدیده سالمندان تنها اشاره کرد و گفت: «۷۷ هزار سالمند زن سرپرست خانوار تنها داریم و در حال مواجه شدن با پدیده سالمندان تنها هستیم. ۵۱ هزار زن سالمند تنها نیز تحت پوشش برنامه‌های توانمندسازی قرار دارند.»
همپوشانی سالمندی و معلولیت؛ ۲۶۰ هزار سالمند دارای معلولیت
حسینی در بخش دیگری از سخنان خود به همپوشانی سالمندی و معلولیت اشاره کرد و اظهار داشت: «حدود ۲۶۰ هزار نفر از سالمندان دارای معلولیت هستند و ۲۲ درصد افراد دارای معلولیت را سالمندان تشکیل می‌دهند.» او افزود: «۵۰ درصد مستمری‌بگیران سالمند سازمان بهزیستی دارای معلولیت شدید و خیلی شدید هستند.»
رئیس سازمان بهزیستی درباره تبعات اجتماعی سالمندی نیز گفت: «نرخ درگیری افراد غیرسالمند با نگهداری از سالمندان ۱۸ درصد است؛ یعنی به ازای هر ۱۰۰ سالمند، ۱۸ نفر از افراد غیرسالمند درگیر نگهداری از آنها می‌شوند.» او افزود: «۶۵ درصد افراد نگرانی ذهنی درباره سالمندی را تجربه می‌کنند و نگرانی‌های فیزیکی و مالی نیز در این زمینه وجود دارد.»
آزمون استخدامی معلولان؛ ۳۲۰۰ فرصت شغلی در ۳۲ دستگاه
رئیس سازمان بهزیستی در پاسخ به پرسش خبرنگاران درباره برگزاری دومین آزمون استخدامی افراد دارای معلولیت گفت: «ثبت‌نام متقاضیان از طریق سامانه مرکز آزمون جهاد دانشگاهی به آدرس hrtc.ir انجام می‌شود. در این آزمون ۱۰ هزار نفر مشمول قانون سهمیه ۳ درصد استخدام افراد دارای معلولیت هستند و در نهایت ۳۲۰۰ نفر در ۳۲ دستگاه اجرایی به استخدام درمی‌آیند.»
بر اساس گزارش سازمان بهزیستی، ثبت‌نام این آزمون از ۴ مهرماه آغاز شده و تا ۱۳ مهرماه ادامه دارد و آزمون کتبی روز جمعه ۲۹ آبان‌ماه ۱۴۰۵ برگزار خواهد شد. استان تهران با ۴۹۲ مجوز، خراسان رضوی با ۲۹۸ مجوز و فارس با ۱۸۳ مجوز، بیشترین تعداد مجوزهای استخدامی را به خود اختصاص داده‌اند. از نظر توزیع جنسیتی نیز ۱۰۵۸ مجوز برای زنان، ۱۰۵۷ مجوز برای مردان و ۸۸۵ مجوز برای هر دو گروه تخصیص داده شده است.
حمایت از ناشنوایان؛ ردیف بودجه اختصاصی برای مترجمی زبان اشاره
حسینی در بخش پایانی این نشست به اقدامات حمایتی از جامعه ناشنوایان اشاره کرد و گفت: «لایحه رسمیت‌بخشی به زبان اشاره ایرانی به صحن علنی دولت رفته و به‌زودی در هیئت دولت تصویب خواهد شد.»
او با اشاره به برنامه‌های اشتغال‌زایی برای افراد ناشنوا افزود: «سال گذشته برای سه هزار فرد ناشنوا تسهیلات ایجاد فرصت شغلی اختصاص یافت. در صورتی که کارفرمایان افراد ناشنوا را به کار بگیرند، ۵۰ درصد حقوق آنها از سوی بهزیستی پرداخت می‌شود و مابقی حقوق را کارفرما پرداخت خواهد کرد.»
رئیس سازمان بهزیستی همچنین از اختصاص ردیف بودجه ویژه برای مترجمی زبان اشاره خبر داد و گفت: «برای نخستین‌بار امسال در قانون بودجه ردیف اختصاصی برای مترجمی زبان اشاره در نظر گرفته شده و ۱۵ میلیارد تومان به این بخش اختصاص یافته است. ۱۲ هزار مورد اعزام مترجم زبان اشاره برای ناشنوایان انجام شده و ۷۶۰ مترجم زبان اشاره نیز تربیت کرده‌ایم.»
حمایت تحصیلی؛ شهریه دانشجویان تا ۲۵ میلیون تومان
حسینی در ادامه به حمایت‌های تحصیلی سازمان بهزیستی اشاره کرد و گفت: «۲۴۳ هزار دانش‌آموز و ۱۹ هزار دانشجو تحت حمایت سازمان بهزیستی قرار دارند. شهریه دانشجویان تحت پوشش تا سقف ۲۰ تا ۲۵ میلیون تومان پرداخت می‌شود و برای دانش‌آموزان نیز کمک‌هزینه‌ای یک میلیون تومانی در نظر گرفته شده است.»
او با اشاره به برنامه بازگرداندن کودکان و نوجوانان بازمانده از تحصیل به مدرسه گفت: «۲۸۰۸ نفر از بازماندگان از تحصیل برای بازگشت به مدرسه شناسایی و حمایت شده‌اند و در صورت بازگشت به تحصیل به ازای هر نفر ماهانه ۲ میلیون تومان مشوق پرداخت می‌شود.»
زیر ذره بین فرهنگیان پرس
آمارهایی که رئیس سازمان بهزیستی در این نشست ارائه کرد، تصویری نگران‌کننده از آینده‌ای ترسیم می‌کند که هنوز بسیاری از سیاست‌گذاران آن را جدی نگرفته‌اند. ایران با سرعت رشد سالمندی چهار برابر رشد کل جمعیت، در شمار پنج کشور نخست دنیا از نظر سرعت سالمند شدن قرار دارد، اما نظام حمایتی و رفاهی کشور برای مواجهه با این موج عظیم، آماده نیست. ۶۰ درصد سالمندانی که مستمری ندارند، یعنی حدود ۶.۶ میلیون نفر، در سنین بالای ۷۰ سالگی با کاهش ۷۰ درصدی درآمد و ۴۵ درصدی دارایی مواجه می‌شوند و به سمت فقر حرکت می‌کنند. این آمار، هشدار یک بحران اجتماعی چندلایه است که در صورت بی‌توجهی، به بحران‌های امنیتی، اقتصادی و فرهنگی نیز سرریز خواهد کرد.
نکته قابل تأمل، نسبت این بحران با جامعه معلمان و فرهنگیان است. معلمان بازنشسته، به‌ویژه کسانی که با حقوق پایین و بدون پشتوانه مستمری مکفی وارد دوران سالمندی می‌شوند، در معرض مستقیم این فقر پنهان قرار دارند. بر اساس آمارهای رسمی، در ۳۰ استان کشور میانگین دهک درآمدی سالمندان پایین‌تر از میانگین کل جمعیت است. این بدان معناست که معلمانی که سال‌ها در نظام آموزشی خدمت کرده‌اند، ممکن است در دوران سالمندی با کاهش شدید توان اقتصادی مواجه شوند؛ واقعیتی که نظام بازنشستگی کشور هنوز پاسخ روشنی برای آن نیافته است.
طرح‌هایی مانند «سالمندی سالم» و «اقتصاد نقره‌ای» که در این نشست به آنها اشاره شد، در سطح گفتمان گام‌های مثبتی هستند، اما پرسش اساسی این است که آیا این طرح‌ها از سطح بیانیه و نشست خبری فراتر می‌روند؟ تجربه سال‌های گذشته نشان می‌دهد که در نظام رفاهی ایران، بسیاری از سیاست‌های حمایتی با تغییر مدیران یا محدودیت بودجه به فراموشی سپرده می‌شوند. پیمایش ملی سالمندان، لایحه حمایت از حقوق سالمندان، و سند اشتغال سالمندی همگی اقدامات ارزشمندی هستند، اما بدون تخصیص بودجه پایدار، بدون نظارت مستمر و بدون مشارکت واقعی خود سالمندان در طراحی سیاست‌ها، این اسناد می‌توانند به کاغذهای بایگانی تبدیل شوند. پنجره جمعیتی ایران تا ۱۴۲۰ باز است؛ این فرصت محدود باید برای سرمایه‌گذاری زیرساختی، اصلاح نظام بازنشستگی و ایجاد نظام مراقبت طولانی‌مدت از سالمندان مورد استفاده قرار گیرد، پیش از آنکه این پنجره نیز بسته شود و ایران با نسلی از سالمندان فقیر، تنها و بدون حمایت مواجه گردد.
