معاونت علمی ریاستجمهوری از طراحی الگوی «مدارس فردا» با هدف آمادهسازی دانشآموزان برای دنیای مبتنی بر هوش مصنوعی و تغییرات سریع خبر داد. این طرح که بر اساس تجربه ساخت دو مدرسه هوشمند در شهرستان شهریار در کمتر از چهار ماه شکل گرفته، بر چهار ساحت هویتی، اجتماعی، خلاقیت و فناوری استوار است و آموزش مکمل را جایگزین روشهای سنتی میکند.
به گزارش فرهنگیان پرس، محمدجواد صدریمهر، معاون توسعه اقتصاد دانشبنیان معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانشبنیان ریاستجمهوری، در مراسم معرفی مدل آموزشی نسل چهارم (طرح میناب) از طراحی الگوی «مدارس فردا» خبر داد. این طرح که بر اساس دستور رئیسجمهور در ابتدای سال ۱۴۰۴ برای احداث مدرسه در مناطق کمبرخوردار پیرامون تهران شکل گرفته، تلاش دارد نظام آموزشی را برای مواجهه با تغییرات سریع، عدمقطعیتها و حاکمیت داده در آینده بازطراحی کند.
صدریمهر با اشاره به چالشهای پیشروی این پروژه گفت: «برای اجرای این پروژه، ابتدا به سراغ سازندگان بزرگ در تهران رفتیم، اما هیچکدام نپذیرفتند که این پروژه طی پنج ماه ساخته شود». معاونت علمی با اعتماد به ظرفیتهای دانشبنیان کشور، کار را به مجموعهای سپرد که با بهرهگیری از نرمافزار مدیریت ساخت و مدلسازی اطلاعات ساختمان، موفق شد دو واحد آموزشی را در مدتزمانی کمتر از چهار ماه با بالاترین استانداردهای کیفی به بهرهبرداری برساند. حسین افشین، معاون علمی رئیسجمهور، نیز با تأکید بر ثبت یک رکورد در ساختوساز کشور گفت: «ساخت یک مجموعه ۱۰ هزار مترمربعی و ۵ هزار مترمربعی به شیوه سنتی کمتر از پنج ماه، یک رکورد در کشور میشود، چرا که پروژههای مشابه معمولاً به ۹ ماه زمان نیاز دارند».
پس از بازدید رئیسجمهور از این مدارس در مهرماه ۱۴۰۴ و گفتوگوی مستقیم با دانشآموزان و معلمان، او از معاونت علمی خواست تا مدل «مدارس فردا» را طراحی کند؛ مدارسی که با ویژگیهای آینده متناسب باشند. صدریمهر در تشریح ویژگیهای آینده، تغییرات سریع و کوتاهشدن عمر مشاغل را از مهمترین چالشهای پیشرو دانست و گفت: «بسیاری از مشاغلی که در گذشته برای چند نسل ادامه پیدا میکردند، امروز ممکن است بیش از دو یا سه دهه ادامه نداشته باشند و این زمان در آینده کوتاهتر خواهد شد».
معاون توسعه اقتصاد دانشبنیان معاونت علمی، تربیت دانشآموز برای آینده را مستلزم تقویت چهار ساحت کلیدی دانست. نخست ساحت هویتی که بر مؤلفههایی همچون عزتنفس، مسئولیتپذیری و تقویت عرق ملی و مذهبی تمرکز دارد؛ دوم ساحت اجتماعی و مشارکتی که مهارتهای کار تیمی و همدلی را در کانون توجه قرار میدهد؛ سوم ساحت خلاقیت و نوآوری با تأکید بر تفکر خلاق و حل مسئله، و در نهایت ساحت علم و فناوری که فراگیری علوم تحولآفرین نظیر هوش مصنوعی و علوم شناختی را هدفگذاری کرده است.
صدریمهر با اشاره به رویکرد «آموزش مکمل» در این مدل گفت: راهبرد اصلی بر پایه تغییر در فضای فیزیکی و محیط یادگیری استوار بوده تا دانشآموزان در بستری متفاوت و مجهز، مهارتهای نوین را تجربه کنند. دبیرستان هوشمند دخترانه فرزانگان شهریار که در مهرماه ۱۴۰۴ به بهرهبرداری رسید، نمونهای از این رویکرد است؛ این مجموعه شامل سالن بازدیدهای شناختی، تراس بازی، کارگاه فضای مجازی و نمونهسازی پیشرفته، آزمایشگاه علوم، کارگاه تولید محتوا، آزمایشگاه هوش مصنوعی، کارگاه پویانمایی و کارگاه خلاقیت و فناوری است. ساختار آموزشی و شیوه تدریس در این مدرسه، مبتنی بر الگوی «نسل چهارم آموزش» برنامهریزی شده و با بهرهگیری از هوش مصنوعی، چاپگر سهبعدی، فناوری واقعیت افزوده و عینکهای واقعیت مجازی، بسترهای نوینی برای یادگیری دانشآموزان فراهم شده است.
صدریمهر با اشاره به تحول غیرمنتظره در مدرسه فرزانگان شهریار گفت: این تحول در فضاها موجب شد تا معلمان به طور خودجوش از چارچوب سنتی کلاس درس خارج شده و آموزش دروس رسمی را به محیطهای مکمل منتقل کنند. معلم زبان با بهرهگیری از سالن بازیهای شناختی برای تمرین مکالمه و استفاده از کارگاه تولید محتوا برای ضبط پادکست توسط دانشآموزان، روش تدریس خود را با فضای نوین مدرسه همسو کرد. این الگوی جدید نشان میدهد که بدون نیاز به تغییر در طرح درسهای رسمی، میتوان با تغییر در کالبد و محیط آموزشی، معلم و دانشآموز را به سمت روشهای تدریس خلاقانه سوق داد.
بر اساس اعلام صدریمهر، نخستین محور توسعه این مدل، پلتفرمهای فیزیکی است که با انعطافپذیری بالا قابل گسترش به سراسر کشور هستند. در حوزه محتوا، معاونت علمی رویکردی مبتنی بر دستیار هوش مصنوعی در پیش گرفته است که با تحلیل نیازهای آموزشی، به معلمان در طراحی طرح درسهای تجربهمحور کمک میکند. سومین محور، شخصیسازی آموزش برای دانشآموزان است که از طریق تحلیل دادههای شایستگی و مهارتی هر فرد صورت میگیرد.
زیر ذرهبین فرهنگیان پرس
طرح «مدارس فردا» اگرچه با ایدهای تحولآفرین و استفاده از توان دانشبنیانها گامی رو به جلو برداشته، اما پرسشهای اساسی درباره مقیاسپذیری و عدالت در اجرای آن وجود دارد. تجربه ساخت دو مدرسه در شهریار با وجود ثبت رکورد ساخت در کمتر از چهار ماه، نشان از ظرفیت بالای شرکتهای دانشبنیان دارد، اما آیا این مدل میتواند در تمام نقاط کشور، به ویژه مناطق محروم و دورافتاده، با همین کیفیت پیاده شود؟ نکته مهم دیگر، نقش معلم در این تحول است. اگرچه صدریمهر بر نقش «هدایتگری» معلم تأکید کرده، اما پرسش اینجاست که نظام آموزشوپرورش چه برنامهای برای توانمندسازی معلمان در مواجهه با فناوریهای نوین و هوش مصنوعی دارد؟ تجربه نشان داده که بسیاری از طرحهای تحولآفرین در آموزشوپرورش، به دلیل غفلت از توانمندسازی نیروی انسانی، در عمل با شکست مواجه شدهاند. همچنین با توجه به اینکه حدود ۱۸ ماه از مأموریت معاونت علمی برای ایجاد مدارس نسل چهارم میگذرد، ضرورت دارد گزارش شفافی از عملکرد، هزینهها و برنامه توسعه این طرح به افکار عمومی ارائه شود تا اطمینان حاصل شود که این حرکت نوین، به شکافی عمیقتر میان مدارس برخوردار و محروم دامن نمیزند.
