به گزارش فرهنگیان پرس، وزیران امور خارجه سازوکار موسوم به R4 شامل ترکیه، مصر، پاکستان و عربستان سعودی و سه کشور اروپایی انگلیس، آلمان و فرانسه (E3)، با حضور ایتالیا، روز جمعه یکم آبان در استانبول گرد هم آمدند. براساس گزارش خبرآنلاین به نقل از خبرگزاری آناتولی و ایرنا، هاکان فیدان وزیر امور خارجه ترکیه در نشست خبری پس از این اجلاس گفت: «مداخله نظامی در ایران به هیچ وجه یک راه حل نیست. در حال حاضر هیچ کس آن را تأیید نمی‌کند.»
فیدان افزود: «همه کشورهای حاضر در میز مذاکره نمی‌خواهند جنگ بیشتر گسترش یابد و آنها طرفدار پایان فوری جنگ و آتش‌بس در خلیج (فارس) و اوکراین هستند.» او گفت تقریباً اجماعی شکل گرفته که گفتگو و دیپلماسی مناسب‌ترین مسیر است و حاضران همفکرند که حمله مجدد به ایران، جنگ و درگیری را در منطقه گسترش خواهد داد. وزیر خارجه ترکیه همچنین تأکید کرد: «تنگه هرمز باید هر چه سریعتر باز شود. تأثیر منفی آن بر بازارها باید از بین برود.»
در سوی دیگر این نشست، یوهان وادفول وزیر خارجه آلمان، براساس گزارش خبرگزاری رویترز که خبرآنلاین منتشر کرده، مدعی شد آلمان، انگلیس و فرانسه آماده‌اند با ایران مذاکره کنند تا به گفته او از دستیابی این کشور به سلاح هسته‌ای جلوگیری شود. وادفول در عین حال با تکرار ادعاهای بی‌اساس، ایران و یمن را «مسئول بی‌ثبات‌سازی خاورمیانه» خواند و از تهران خواست موضع خود را تغییر دهد. او گفت: «ما قصد داریم در روزهای آینده با تمامی طرف‌های گفت‌وگو همکاری کنیم تا آنها را به بازگشت به میز مذاکره، به جای توسل به سلاح، ترغیب نماییم. با این حال، قطعا هیچ راه‌حل ساده و آماده‌ای برای این مشکلات وجود ندارد.»
از سازوکار ماشه تا دفاع از تأسیسات هسته‌ای
اعلام آمادگی سه کشور اروپایی برای مذاکره در حالی مطرح می‌شود که همین سه کشور در شهریور ۱۴۰۴ سازوکار موسوم به «ماشه» را علیه ایران فعال کردند و مسیر بازگشت تحریم‌های شورای امنیت را گشودند؛ اقدامی که پس از حملات رژیم صهیونیستی و آمریکا به تأسیسات هسته‌ای ایران در خرداد همان سال انجام شد و اعتماد تهران به میانجی‌گری اروپا را به شدت کاهش داد. اکنون نیز ایران پس از جنگ تحمیلی دیگری از سوی رژیم صهیونیستی و آمریکا، در وضعیت آتش‌بس موقت قرار دارد و تهدیدهای تازه واشنگتن به حمله، فضای منطقه را ملتهب نگه داشته است.
همزمان با نشست استانبول، براساس گزارش همشهری آنلاین به نقل از خبرگزاری مهر، ۱۲ کشور شامل بلاروس، بورکینافاسو، چین، کوبا، اریتره، ایران، نیکاراگوئه، نیجر، پاکستان، روسیه، تاجیکستان و زیمبابوه در هشتاد و یکمین نشست کمیته اول مجمع عمومی سازمان ملل، بیانیه‌ای مشترک درباره ممنوعیت هرگونه حمله یا تهدید به حمله علیه تأسیسات هسته‌ای صادر کردند. غلامحسین درزی، سفیر و کاردار ایران نزد سازمان ملل، این بیانیه را قرائت کرد که در آن تأکید شده تأسیسات هسته‌ای تحت پادمان آژانس بین‌المللی انرژی اتمی «هرگز و تحت هیچ شرایطی» نباید هدف حمله یا تهدید قرار گیرند و حمله به آنها نقض منشور ملل متحد، حقوق بین‌الملل و اساسنامه آژانس است. حضور پاکستان هم در این بیانیه و هم در نشست استانبول، نشان‌دهنده نقش میانجی‌گرانه برخی همسایگان ایران است.
زیر ذره‌بین فرهنگیان پرس
نشست استانبول از یک جهت پیام مهمی دارد: چهار کشور مهم منطقه، از جمله عربستان سعودی و ترکیه، به صراحت اعلام کرده‌اند که حمله دوباره به ایران را راه‌حل نمی‌دانند و از گسترش جنگ زیان می‌بینند. این موضع، در شرایطی که آمریکا و رژیم صهیونیستی از گزینه نظامی سخن می‌گویند، می‌تواند به ابزاری برای مهار جنگ تبدیل شود و دیپلماسی ایران باید از آن برای تقویت اجماع منطقه‌ای علیه تجاوز بهره بگیرد. تأکید فیدان بر بازگشایی تنگه هرمز نیز نشان می‌دهد که کشورهای منطقه پیوند امنیت انرژی و غذای جهان با ثبات ایران را به خوبی درک کرده‌اند.
اما در سوی اروپایی، تناقض آشکار است. کشورهایی که با فعال‌سازی سازوکار ماشه، بخش مهمی از اهرم‌های دیپلماتیک را کنار گذاشتند و پس از حمله به تأسیسات هسته‌ای تحت نظارت آژانس، موضع روشنی در محکومیت آن نگرفتند، اکنون از «آمادگی برای مذاکره» سخن می‌گویند و همزمان ایران را عامل بی‌ثباتی می‌خوانند. مذاکره‌ای که پیش‌شرط آن پذیرش روایت طرف مقابل باشد، بیشتر به ادامه فشار شبیه است تا دیپلماسی. اگر اروپا واقعاً به دنبال کاهش تنش است، باید نخست حمله به تأسیسات هسته‌ای صلح‌آمیز را به صراحت محکوم کند و تضمین‌های عملی برای جلوگیری از تجاوز دوباره ارائه دهد.
برای جامعه آموزشی کشور، پیامد این تحولات ملموس است. تداوم سایه جنگ، برنامه‌ریزی آموزشی مدارس و دانشگاه‌ها را با بلاتکلیفی روبه‌رو کرده و تجربه ماه‌های گذشته نشان داد که آموزش نخستین حوزه‌ای است که با هر تنش امنیتی به حالت مجازی یا تعطیلی می‌رود. از این رو، هر گشایش دیپلماتیک که احتمال جنگ را کاهش دهد، مستقیماً به نفع کلاس درس است. پیشنهاد فرهنگیان پرس آن است که دستگاه دیپلماسی، ضمن حفظ اصول و پرهیز از مذاکره تحت فشار، از ظرفیت میانجی‌های منطقه‌ای مانند ترکیه، پاکستان و عربستان برای تثبیت آتش‌بس بهره بگیرد و دستگاه‌های آموزشی نیز با تدوین برنامه آموزش اضطراری پایدار، آمادگی خود را برای هر سناریو حفظ کنند تا آینده تحصیلی دانش‌آموزان و دانشجویان قربانی بی‌ثباتی منطقه نشود.
