معاونت درمان وزارت بهداشت به مناسبت ماه جهانی آلزایمر، بر اهمیت تشخیص زودهنگام این بیماری به عنوان فرصتی طلایی برای افزایش اثربخشی درمان‌ها تأکید کرد. دکتر سید سجاد رضوی با اشاره به افزایش روند سالمندی جمعیت و پیش‌بینی دو برابر شدن آمار مبتلایان در دو دهه آینده، از ضرورت آمادگی نظام سلامت و حمایت از مراقبان خانگی که بیش از ۸۰ درصد بار مراقبتی را متحمل می‌شوند، سخن گفت.
به گزارش فرهنگیان پرس، ماه سپتامبر، ماه جهانی آلزایمر، فرصتی برای پرداختن به ابعاد مختلف این بیماری و افزایش توجه جامعه و نظام سلامت به چالش‌های ناشی از دمانس و آلزایمر است. شعار جهانی امسال بر اهمیت تشخیص زودهنگام و ایجاد فرصت طلایی برای اثربخشی بیشتر درمان‌ها تمرکز دارد.
دکتر سید سجاد رضوی، مسئول مرکز مدیریت پیوند و درمان بیماری‌های معاونت درمان وزارت بهداشت، در یادداشتی به مناسبت این ماه، نوشت: «در سال‌های اخیر، شعارها و برنامه‌های جهانی در حوزه آلزایمر، مسیر منطقی و تکاملی را طی کرده‌اند؛ به‌گونه‌ای که طی پنج سال گذشته، این مسیر از افزایش آگاهی و تمرکز بر شناخت بیماری آغاز شد، سپس با تأکید بر پیشگیری و مدیریت عوامل خطر، به‌ویژه کم‌تحرکی، ادامه یافت و در نهایت با تأکید بر اقدام و مطالبه‌گری تکمیل شد.»
او با اشاره به اینکه بیش از یک قرن از شناسایی بیماری آلزایمر می‌گذرد، اظهار داشت: «همچنان میزان آگاهی جامعه و حتی برخی نهادهای ذی‌نفع نسبت به این بیماری کافی نیست و بسیاری از مبتلایان در مراحل ابتدایی، از آغاز بیماری خود آگاه نیستند.» رضوی تأکید کرد که با افزایش روند سالمندی جمعیت در جهان، دمانس و آلزایمر به یکی از محورهای مهم مورد توجه سیاستگذاران سلامت و تصمیم‌گیران تبدیل شده است.
یکی از چالش‌های جدی که دکتر رضوی به آن اشاره کرد، تأخیر در تشخیص بیماری است. او در این باره گفت: «بسیاری از بیماران زمانی تشخیص داده می‌شوند که اثربخشی درمان‌ها کاهش یافته است. در چنین شرایطی، با وجود هزینه‌های قابل توجهی که بخش زیادی از آن نیز از جیب خانواده‌ها پرداخت می‌شود، ممکن است نتیجه بالینی مطلوب حاصل نشود.» از همین رو، شعار جهانی امسال بر نقش تعیین‌کننده «زمان» در کیفیت درمان تأکید دارد و تشخیص به‌موقع می‌تواند فرصت مناسب‌تری برای مداخله، درمان و مدیریت بیماری فراهم کند.
نکته مهم دیگری که در این یادداشت مورد توجه قرار گرفته، موضوع مراقبان خانگی است. رضوی در این باره تصریح کرد: «در بیماری آلزایمر، در واقع پزشکان با دو بیمار مواجه هستند؛ نخست، فرد میانسال یا سالمندی که به آلزایمر مبتلا شده و دوم، خانواده و اطرافیانی که مسئولیت مراقبت از او را بر عهده دارند.» مطالعات نشان می‌دهند مراقبان خانگی، بیش از ۸۰ درصد از بار مراقبتی و خدمات مورد نیاز بیمار را بر عهده دارند و به همین دلیل، در طول زمان با فرسودگی و آسیب‌های جسمی و روانی مواجه می‌شوند؛ به‌ویژه زمانی که بیماری به‌موقع تشخیص داده نشده باشد.
رضوی به مشکلات شایع در میان مراقبان اشاره کرد و گفت: «کمردرد، اختلالات خواب و افسردگی از جمله مشکلاتی هستند که در مراقبان بیماران آلزایمر و دمانس بیشتر از جمعیت عمومی مشاهده می‌شوند. بنابراین، حمایت از بیمار بدون توجه به وضعیت خانواده و مراقبان او، نمی‌تواند پاسخ کاملی به این بیماری باشد.» این در حالی است که بر اساس آمارهای بین‌المللی، بیش از ۵۵ میلیون نفر در جهان به دمانس مبتلا هستند که حدود ۶۰ تا ۷۰ درصد آنان را بیماران آلزایمری تشکیل می‌دهند و سالانه حدود ۱۰ میلیون مورد جدید به این آمار افزوده می‌شود.
معاونت درمان وزارت بهداشت، آلزایمر را به عنوان یکی از اولویت‌های خود اعلام کرده است. رضوی در این زمینه گفت: «با نگاهی بلندمدت به اپیدمیولوژی و پیامدهای بالینی و اقتصادی آلزایمر، این بیماری به عنوان یکی از اولویت‌های مرکز مدیریت پیوند و درمان بیماری‌ها در معاونت درمان قرار گرفته است.» او افزود: «تلاش ما در معاونت درمان بر این است که تا حد امکان، فشار اقتصادی و استرس خانواده‌ها در مسیر مراقبت از مبتلایان به دمانس و آلزایمر کاهش یابد و همزمان، نظام سلامت برای دو دهه آینده که پیش‌بینی می‌شود آمار این بیماری حدود دو برابر شود، آمادگی بیشتری داشته باشد.»
بر اساس پیشینه موضوع، در هفته ملی سلامت روان در آبان‌ماه ۱۴۰۴، وزارت بهداشت با همکاری سازمان بهزیستی، بسته‌های حمایتی جدیدی برای مراقبان بیماران آلزایمری رونمایی کرد که شامل مشاوره روان‌شناختی رایگان، آموزش مهارت‌های مراقبتی و وام‌های کم‌بهره بود. همچنین در مردادماه ۱۴۰۵، نخستین مرکز جامع تشخیص و درمان آلزایمر در تهران با حضور مسئولان وزارت بهداشت افتتاح شد تا فرآیند تشخیص زودهنگام و مداخله به‌موقع تسهیل شود. با این حال، کارشناسان معتقدند که این اقدامات هنوز با نیاز واقعی جامعه فاصله دارد و به ویژه در شهرستان‌ها و مناطق محروم، دسترسی به خدمات تشخیصی و درمانی بسیار محدود است.
رضوی در پایان یادداشت خود، ماه جهانی آلزایمر را فرصتی برای تأکید دوباره بر یک اصل مهم دانست و گفت: «در آلزایمر، زمان اهمیت دارد؛ تشخیص زودهنگام می‌تواند فرصت بیشتری برای درمان، مراقبت مؤثرتر و حمایت بهتر از بیمار و خانواده او فراهم کند.»
زیر ذره‌بین فرهنگیان پرس
با وجود هشدارهای جدی وزارت بهداشت درباره افزایش دو برابری آمار مبتلایان به آلزایمر تا دو دهه آینده، به نظر می‌رسد نظام سلامت کشور هنوز آمادگی لازم برای مواجهه با این بحران قریب‌الوقوع را ندارد. اگرچه تأکید بر تشخیص زودهنگام و حمایت از مراقبان، گام‌های مثبتی است، اما فقدان پوشش همگانی بیمه برای هزینه‌های سنگین تشخیصی و درمانی، عدم وجود مراکز جامع حمایتی در اکثر استان‌ها و همچنین کمبود شدید متخصصان مغز و اعصاب در مناطق محروم، از چالش‌های جدی پیش روست. با توجه به اینکه بخش قابل توجهی از جامعه فرهنگیان کشور نیز در سنین میانسالی و سالمندی قرار دارند و ممکن است خود یا خانواده‌شان در معرض این بیماری باشند، ضرورت دارد وزارت آموزش‌وپرورش نیز با همکاری وزارت بهداشت، برنامه‌های آگاهی‌بخشی و غربالگری ویژه بازنشستگان و شاغلان فرهنگی را طراحی و اجرا کند. همچنین رسانه‌های جمعی و صداوسیما باید با تولید محتوای آموزشی و رفع انگ اجتماعی ناشی از این بیماری، زمینه را برای تشخیص زودهنگام و مراجعه به موقع بیماران به مراکز درمانی فراهم آورند و خانواده‌ها را با مهارت‌های مراقبت از بیماران آشنا کنند. این اقدامات می‌تواند بخشی از بار سنگین اقتصادی و روانی این بیماری را از دوش خانواده‌ها و نظام سلامت بردارد.
