پژوهش جدید دانشگاه هاروارد نشان می‌دهد که برخلاف عملکردهای اجرایی مانند حافظه و توجه، توانایی زبانی مغز در سالمندان نه تنها کاهش نمی‌یابد، بلکه در برخی موارد بهبود نیز می‌یابد. محققان با مقایسه اسکن‌های مغزی افراد جوان و مسن، دریافتند که شبکه پردازش زبان در هر دو گروه تقریباً یکسان عمل می‌کند.
به گزارش فرهنگیان پرس، وب‌سایت «مدیسن نت» به نقل از پژوهش جدید دانشگاه هاروارد گزارش داد که اگر یک سالمند دچار سکته مغزی یا زوال عقل نشود، احتمالاً توانایی زبانی خود را حفظ کرده و حتی ممکن است بتواند آن را بهبود بخشد.
«آن بیلوت»، محقق ارشد و پژوهشگر فوق‌دکترا در دانشگاه هاروارد، در بیانیه‌ای خبری گفت: «در شبکه پردازش زبان، ما نتوانستیم هیچ تفاوتی بین گروه‌های مسن‌تر و جوان‌تر پیدا کنیم. در مقابل، سیستم اجرایی تقریباً در تمام معیارها کاهش نشان داد.» محققان توضیح دادند که سیستم اجرایی در مغز، مهارت‌هایی مانند تصمیم‌گیری و سازماندهی را تقویت می‌کند، در حالی که شبکه زبان به پردازش و درک گفتار و نوشتار اختصاص دارد.
این پژوهش با استفاده از اسکن مغز، ۶۴ فرد مسن ۴۱ تا ۸۰ ساله را با ۴۸۳ فرد جوان ۱۷ تا ۳۹ ساله مقایسه کرد. تیم تحقیقاتی عملکرد شبکه زبان مغز را در مقابل چندین منطقه مختلف که به عملکرد اجرایی گره خورده است، بررسی کردند. نتایج نشان داد که در طول آزمایش حافظه فضایی، شبکه چندتقاضایی در بزرگسالان مسن‌تر فعالیت ضعیف‌تری نشان داد؛ به‌طوری که شبکه‌های آنها کوچکتر و ناهماهنگ‌تر از شبکه‌های بزرگسالان جوان‌تر بود.
با این حال، وقتی شرکت‌کنندگان به داستان‌ها گوش می‌دادند و جملات را می‌خواندند، فعالیت مغز صرف‌نظر از سن تقریباً یکسان بود. برای مثال، افراد جوان‌تر و مسن‌تر پاسخ‌های مغزی مشابهی به یک کلمه ناآشنا یا ساختار جمله غیرمعمول نشان دادند.
بیلوت در توضیح این یافته گفت: «به خوبی مشخص شده است که عملکردهای اجرایی، مانند توجه، حافظه کاری و کنترل شناختی، با افزایش سن رو به زوال می‌روند. و همچنین مشخص است که برخلاف آن، مهارت‌های زبانی معمولاً با افزایش سن کاملاً پایدار می‌مانند یا حتی بهبود می‌یابند. این دو نوع عملکرد واقعاً در پیری سالم در جهت‌های مخالف هم حرکت می‌کنند.»
«اولینا فدورنکو»، محقق ارشد و استادیار علوم مغز و شناختی در دانشگاه هاروارد، نیز در این باره گفت: «ما قبلاً از انواع مشابهی از مواد استفاده کرده‌ایم تا نشان دهیم که بزرگسالان جوان حساسیت شدیدی به نقاط دشوار زبانی نشان می‌دهند و فعالیت در نواحی زبانی افزایش می‌یابد. در اینجا متوجه شدیم که در بزرگسالان مسن‌تر نیز این حساسیت وجود دارد، که نشان می‌دهد هیچ تفاوت اساسی در نحوه پردازش زبان آنها نیست.»
پژوهشگران بر این باورند که بخش‌هایی از مغز که به عملکردهای منحصر‌به‌فرد مانند زبان اختصاص داده شده‌اند، ممکن است کمتر از شبکه‌های عمومی که در بسیاری از مهارت‌های مختلف نقش دارند، مستعد کاهش مرتبط با سن باشند. مطالعات دیگر نیز نشان داده‌اند که مهارت‌های زبانی با افزایش سن کاهش نمی‌یابند و در برخی افراد، پردازش زبان حتی با افزایش سن بهبود می‌یابد. این مسئله ممکن است به این دلیل باشد که واژگان و مهارت خواندن می‌توانند به طور مداوم در طول زمان رشد کنند.
زیر ذره‌بین فرهنگیان پرس
یافته‌های پژوهش دانشگاه هاروارد درباره پایداری و حتی بهبود توانایی زبانی در سالمندان، پیام‌های امیدوارکننده‌ای برای جامعه فرهنگیان کشور دارد. معلمان بازنشسته و پیشکسوتانی که سال‌ها در کلاس‌های درس به تربیت و آموزش دانش‌آموزان پرداخته‌اند، می‌توانند با اطمینان از حفظ توانایی‌های زبانی خود، همچنان در عرصه‌های فرهنگی، آموزشی و نویسندگی فعال باقی بمانند. این یافته علمی همچنین ضرورت نگاه مثبت به دوران سالمندی و بهره‌مندی از تجربیات و دانش ارزشمند معلمان پیشکسوت را بیش از پیش آشکار می‌سازد.
با این حال، نباید از این واقعیت غافل شد که در ایران، بسیاری از معلمان بازنشسته به دلیل فشارهای اقتصادی و نبود برنامه‌های حمایتی، از مشارکت در فعالیت‌های آموزشی و فرهنگی بازمی‌مانند. در حالی که بر اساس این پژوهش، آنان از نظر توانمندی‌های زبانی و شناختی در سطح بالایی قرار دارند. ضرورت دارد وزارت آموزش‌وپرورش و نهادهای مرتبط، با طراحی برنامه‌های بازآموزی و کارگاه‌های آموزشی ویژه بازنشستگان، از این ظرفیت عظیم برای غنی‌سازی نظام تعلیم و تربیت استفاده کنند. همچنین توجه به سلامت جسمی و روانی معلمان شاغل و بازنشسته، از جمله غربالگری منظم برای تشخیص زودهنگام آلزایمر و زوال عقل، باید در اولویت سیاست‌های سلامت و رفاه این قشر قرار گیرد تا هم از سرمایه‌های انسانی کشور محافظت شود و هم الگویی برای جامعه سالمندی ایران ترسیم گردد.
