تیم ملی فوتبال ایران در نخستین دیدار تدارکاتی پس از جام جهانی ۲۰۲۶، پنجشنبه ۲ مهر در فرغانه با نتیجه ۳ بر یک مقابل ازبکستان شکست خورد؛ دیداری که فراتر از نتیجه، ضعف در بازی‌سازی، خروج از پرس، فاصله میان خطوط و خلق موقعیت را دوباره نمایان کرد. این شکست در فاصله حدود سه ماه تا جام ملت‌های آسیا ۲۰۲۷، پرسش‌هایی درباره شکل بازی تیم ملی و برنامه کادر فنی برای برطرف کردن مشکلات گذشته ایجاد کرده است.
به گزارش فرهنگیان پرس، تیم ملی فوتبال ایران در نخستین مسابقه تدارکاتی خود پس از جام جهانی ۲۰۲۶، پنجشنبه ۲ مهرماه در ورزشگاه استقلال شهر فرغانه برابر ازبکستان قرار گرفت و با نتیجه ۳ بر یک شکست خورد. الدور شومورودوف در دقایق ۱۰ و ۵۸ و حسین نورچائف در وقت‌های تلف‌شده برای ازبکستان گل زدند و تنها گل ایران نیز با گل به خودی مدافع حریف به ثمر رسید.
این مسابقه از نظر نتیجه، یک دیدار دوستانه و بخشی از برنامه آماده‌سازی تیم ملی بود؛ اما شکل بازی ایران باعث شد بار دیگر مسائل تاکتیکی تیم تحت هدایت امیر قلعه‌نویی مورد توجه قرار گیرد. تیم ملی در نیمه نخست در انتقال توپ از خط دفاع به میانه میدان با مشکل مواجه شد و اشتباه احسان حاج‌صفی در دقیقه ۱۰ نیز زمینه‌ساز گل نخست ازبکستان شد. در ادامه، ایران نتوانست فشار حریف را به شکل مناسبی مدیریت کند و در ایجاد موقعیت‌های جدی نیز موفقیت چندانی نداشت.
مشکل قدیمی در میانه میدان
یکی از مهم‌ترین نکات قابل بررسی در عملکرد ایران، دشواری تیم در زمان پرس حریف بود. هنگامی که ازبکستان در زمین ایران فشار می‌آورد، گردش توپ میان مدافعان و هافبک‌ها به اندازه‌ای سریع و هدفمند نبود که بتواند خط نخست پرس را بشکند. نتیجه چنین شرایطی، افزایش پاس‌های رو به عقب و طولانی شدن فاصله میان خطوط بود؛ مسئله‌ای که در نهایت امکان شکل‌گیری حملات منظم را کاهش داد.
گل اول ازبکستان نمونه روشنی از همین وضعیت بود. ایران در حال بازی‌سازی از عقب زمین بود که پاس اشتباه حاج‌صفی توپ را در اختیار شومورودوف قرار داد و مهاجم ازبکستان توانست در دقیقه ۱۰ دروازه ایران را باز کند. گل دوم نیز از روی نقطه پنالتی به ثمر رسید؛ در دقیقه ۵۷ بیرانوند روی خامروبکوف مرتکب خطا شد و شومورودوف یک دقیقه بعد اختلاف را دوباره به یک گل رساند. گل سوم هم در ضدحمله و در وقت‌های تلف‌شده وارد دروازه ایران شد.
در سمت مقابل، گل ایران در دقیقه ۴۹ حاصل ارسال رامین رضاییان و اشتباه جخونگیر اوروزوف، مدافع ازبکستان، بود. بنابراین برخلاف برخی حملات ایران که می‌توانست نتیجه را تغییر دهد، نخستین گل ملی‌پوشان از جریان طراحی‌شده حمله حاصل نشد و همین موضوع اهمیت مسئله بازی‌سازی و ایجاد موقعیت از جریان مسابقه را بیشتر می‌کند.
البته نمی‌توان تمام مشکلات یک مسابقه را صرفاً به عملکرد یک یا دو بازیکن نسبت داد. اشتباهات فردی بخشی از فوتبال است و حتی تیم‌های بزرگ نیز ممکن است در یک مسابقه چند خطای تعیین‌کننده داشته باشند. مسئله مهم‌تر این است که تیم پس از دریافت گل یا تحت فشار قرار گرفتن، چه راهکار تاکتیکی برای بازگشت به مسابقه دارد.
قلعه‌نویی پس از مسابقه نیز گل‌های اول و دوم را ناشی از اشتباهات فردی دانست و درباره عملکرد تیم گفت: «گل اول و دوم را روی اشتباهات فردی خوردیم.» سرمربی تیم ملی همچنین بابت شکست عذرخواهی کرد و به تیم ازبکستان تبریک گفت.
از جام جهانی تا جام ملت‌ها
عملکرد تیم ملی در فرغانه را باید در امتداد مسیری بررسی کرد که از جام جهانی ۲۰۲۶ آغاز شد. ایران در مرحله گروهی جام جهانی برابر نیوزیلند، بلژیک و مصر به سه تساوی رسید و بدون شکست، اما بدون صعود، مسابقات را ترک کرد. فیفا در جمع‌بندی نهایی اعلام کرد ایران در گروه G سه تساوی به دست آورد و در میان تیم‌های سوم، رتبه نهم را به خود اختصاص داد و به مرحله بعد نرسید.
از این منظر، دیدار با ازبکستان نخستین فرصت مهم برای مشاهده تغییرات تیم پس از جام جهانی بود. انتظار اصلی از یک مسابقه تدارکاتی لزوماً کسب پیروزی نیست؛ بلکه چنین دیدارهایی فرصتی برای آزمودن بازیکنان، سیستم‌ها و راهکارهای تاکتیکی جدید هستند. بنابراین شکست سه بر یک به خودی خود نمی‌تواند تصویری کامل از وضعیت تیم ملی ارائه کند، اما مشکلاتی که در جریان مسابقه دیده شد، موضوعاتی هستند که پیش از جام ملت‌ها نیاز به بررسی دارند.
یکی از این مسائل، پیدا کردن راهکار برای زمانی است که حریف اجازه بازی‌سازی راحت را به ایران نمی‌دهد. در فوتبال سطح ملی، تیم‌ها فرصت محدودی برای تمرین و هماهنگی دارند و به همین دلیل سیستم بازی باید تا حد امکان برای بازیکنان روشن باشد. تیمی که می‌خواهد از فشار خارج شود، باید مسیرهای مشخصی برای انتقال توپ، تغییر منطقه بازی و استفاده از فضای پشت خط فشار حریف داشته باشد.
از سوی دیگر، موضوع فاصله خطوط نیز اهمیت دارد. هنگامی که مدافعان و هافبک‌ها از یکدیگر فاصله زیادی پیدا می‌کنند، گزینه‌های پاس کاهش می‌یابد و بازیکن صاحب توپ مجبور می‌شود به پاس‌های بلند یا حرکات فردی متوسل شود. در چنین شرایطی، حتی حضور بازیکنان باتجربه نیز لزوماً مشکل را حل نمی‌کند؛ زیرا مسئله به ساختار تیم مربوط می‌شود.
جام ملت‌های آسیا ۲۰۲۷ نیز زمان زیادی برای آزمون و خطا باقی نمی‌گذارد. طبق برنامه رسمی کنفدراسیون فوتبال آسیا، این رقابت‌ها از ۷ ژانویه تا ۵ فوریه ۲۰۲۷ در عربستان برگزار می‌شود و ایران در مرحله گروهی با سوریه، کره شمالی و امارات هم‌گروه است.
در نتیجه، فاصله زمانی میان شکست فرغانه و آغاز جام ملت‌ها محدود است. این فاصله باید برای برطرف کردن ضعف‌ها و آزمایش راهکارهای مختلف مورد استفاده قرار گیرد، نه اینکه صرفاً به عنوان فرصت برگزاری چند مسابقه دوستانه دیده شود.
زیر ذره‌بین فرهنگیان پرس
نکته مهم درباره تیم ملی این است که ارزیابی عملکرد نباید فقط به برد و باخت محدود شود. نتیجه یک مسابقه دوستانه ممکن است تحت تأثیر یک اشتباه فردی، یک ضربه ایستگاهی، پنالتی یا تصمیم داور قرار گیرد؛ اما کیفیت ساختار بازی در طول ۹۰ دقیقه اطلاعات بیشتری درباره وضعیت یک تیم ارائه می‌دهد. در فرغانه، ایران در چند مقطع برای خروج از فشار و تبدیل مالکیت توپ به موقعیت خطرناک با مشکل مواجه شد و این مسئله نیازمند بررسی فنی است.
از سوی دیگر، شکست مقابل ازبکستان هشتمین بازی متوالی ایران برابر این تیم بدون پیروزی بود؛ آماری که نشان می‌دهد حریف آسیای مرکزی طی سال‌های اخیر به یکی از رقبای دشوار ایران تبدیل شده است. با این حال، مهم‌تر از این آمار، استفاده از تجربه چنین مسابقه‌ای برای شناخت ضعف‌های واقعی تیم است.
اگر قرار است تیم ملی در جام ملت‌های آسیا برای قهرمانی رقابت کند، لازم است پیش از شروع مسابقات، پاسخ فنی روشنی برای چند پرسش داشته باشد: هنگام پرس شدید حریف چگونه از عقب زمین خارج می‌شود؟ چه بازیکنی یا چه ساختاری وظیفه انتقال توپ از دفاع به حمله را بر عهده دارد؟ در صورت بسته شدن مسیرهای معمول بازی‌سازی، برنامه جایگزین چیست؟ و هنگامی که تیم از حریف عقب می‌افتد، چه تغییر تاکتیکی باید ایجاد شود؟
پاسخ به این پرسش‌ها الزاماً با تغییر بازیکنان به دست نمی‌آید و می‌تواند در انتخاب سیستم، نقش‌ها، نحوه تمرین و واکنش‌های کادر فنی جست‌وجو شود. به همین دلیل، شکست فرغانه را می‌توان بیش از آنکه صرفاً یک نتیجه دوستانه دانست، فرصتی برای شناسایی مشکلاتی دانست که اگر تا پیش از جام ملت‌ها برطرف نشوند، می‌توانند در مسابقات رسمی نیز تکرار شوند.
