پنجمین کارسوق لیزر و فوتونیک با مشارکت بیش از ۴۶۰۰ دانشآموز از سراسر کشور، پس از برگزاری آزمون سراسری و اعلام نتایج برگزیدگان، وارد مرحله پایانی شد؛ رویدادی که با تمرکز بر آموزش مفاهیم کوانتوم، لیزر و فوتونیک، علاوه بر آشنایی دانشآموزان با فناوریهای نوین، مسیر شناسایی، هدایت و پرورش استعدادهای آینده کشور در یکی از حوزههای راهبردی فناوری را دنبال میکند.
به گزارش فرهنگیان پرس، پنجمین کارسوق لیزر و فوتونیک با حضور بیش از ۴۶۰۰ دانشآموز از سراسر کشور برگزار شد و اکنون با پایان آزمون سراسری و مشخص شدن برگزیدگان، به مرحله نهایی رسیده است. این رویداد با هدف آشنایی دانشآموزان با علوم و فناوریهای نوین در حوزههای کوانتوم، لیزر و فوتونیک طراحی شده و تلاش دارد از مسیر آموزش تخصصی و رقابت علمی، زمینه شناسایی استعدادهایی را فراهم کند که در سالهای آینده میتوانند بخشی از ظرفیت انسانی کشور در حوزههای پیشرفته فناوری باشند.
اهمیت چنین رویدادهایی تنها به برگزاری یک مسابقه علمی یا معرفی چند گروه برتر محدود نمیشود. فناوریهایی مانند فوتونیک، لیزر و کوانتوم در سالهای اخیر به بخش مهمی از رقابت علمی و فناورانه جهان تبدیل شدهاند و کشورهایی که بتوانند از دوران مدرسه برای شناسایی و پرورش نیروی انسانی این حوزهها برنامهریزی کنند، از مزیت بیشتری در مسیر توسعه فناوری برخوردار خواهند بود.
از آموزش تخصصی تا رقابت سراسری
از آموزش تخصصی تا رقابت سراسری
شرکتکنندگان پنجمین کارسوق، پیش از حضور در آزمون سراسری، از محتوای آموزشی تخصصی تهیهشده در زمینه لیزر و فوتونیک استفاده کردند. پس از پایان این مرحله، دانشآموزان در آزمون سراسری شرکت کردند و افرادی که حدنصاب تعیینشده را به دست آوردهاند، به مرحله نهایی راه پیدا میکنند.
این شیوه برگزاری، کارسوق را از یک برنامه صرفاً نمایشی یا مسابقهای جدا میکند؛ زیرا دانشآموز ابتدا با مفاهیم علمی مواجه میشود، سپس میزان یادگیری او ارزیابی شده و در نهایت بخشی از برگزیدگان وارد مرحلهای میشوند که نیازمند استفاده عملی از آموختههاست. تجربه دورههای پیشین نیز نشان داده است که دانشآموزان مدارس استعدادهای درخشان در این مسیر توانستهاند با ارائه طرحهای نوآورانه به رتبههای برتر دست پیدا کنند. در چهارمین کارسوق کشوری نیز نمونههایی از موفقیت دانشآموزان استانهای مختلف در ارائه طرحهای نوآورانه گزارش شد.
در مرحله پایانی پنجمین دوره، برگزیدگان در گروههای دو تا چهار نفره، طرحهای پیشنهادی و کاربردی خود را ارائه خواهند کرد. این بخش، مهمترین قسمت عملی کارسوق محسوب میشود؛ چراکه دانشآموزان باید از سطح یادگیری مفاهیم عبور کرده و نشان دهند چگونه میتوانند دانش خود را برای حل یک مسئله یا ارائه یک ایده قابل استفاده به کار بگیرند.
در واقع، ارزش آموزشی این مرحله زمانی بیشتر میشود که طرحهای دانشآموزی صرفاً به یک پروژه برای کسب رتبه تبدیل نشوند، بلکه دانشآموز بتواند مسئله را شناسایی، راهحل پیشنهادی را طراحی، امکان اجرای آن را بررسی و نتیجه کار خود را برای دیگران توضیح دهد. چنین فرآیندی مهارتهایی مانند کار گروهی، مسئلهمحوری، ارائه علمی، تفکر خلاق و آشنایی با مسیر تبدیل ایده به فناوری را نیز تقویت میکند.
چرا آموزش کوانتوم و فوتونیک از مدرسه اهمیت دارد؟
اجرای کارسوق لیزر و فوتونیک برای سومین سال متوالی در چارچوب سیاستها و مأموریتهای ستاد توسعه اقتصاد دانشبنیان کوانتوم، لیزر و فوتونیک معاونت علمی و با همکاری سازمان ملی پرورش استعدادهای درخشان انجام شده است. سابقه این برنامه نشان میدهد سیاستگذار تلاش دارد آموزش این حوزهها را از سطح دانشگاه فراتر برده و آشنایی دانشآموزان مستعد با فناوریهای پیشرفته را از سنین پایینتر آغاز کند.
در سال ۱۴۰۴ نیز موضوع توسعه نیروی انسانی در حوزه کوانتوم به یکی از محورهای جدی برنامههای علمی کشور تبدیل شد. در مرداد همان سال اعلام شد که ۱۶ درس منتخب کوانتومی در ۱۲ دانشگاه ایران وارد مرحله تدریس میشوند؛ اقدامی که نشان میدهد زنجیره تربیت نیروی انسانی در این حوزه قرار است از آموزش عالی نیز تقویت شود. همچنین در برنامههای مرتبط با حوزه کوانتوم، بر توسعه زیرساخت، حمایت از شرکتهای دانشبنیان، ارتباطات علمی و اجرای اقدامات ملی تأکید شده است.
از این منظر، کارسوقهای دانشآموزی میتوانند حلقه ابتدایی یک زنجیره بزرگتر باشند؛ زنجیرهای که از کنجکاوی دانشآموز آغاز میشود، با آموزش تخصصی و فعالیت پژوهشی ادامه پیدا میکند و در صورت وجود حمایت مستمر، به دانشگاه، پژوهشگاه و در نهایت شرکتهای فناور و دانشبنیان میرسد.
با این حال، یکی از مهمترین چالشها در چنین برنامههایی، فاصله میان «شناسایی استعداد» و «پرورش استعداد» است. شناسایی دانشآموز مستعد زمانی ارزشمند خواهد بود که پس از پایان مسابقه نیز امکان ادامه مسیر برای او وجود داشته باشد. اگر دانشآموز پس از دریافت رتبه یا گواهی به حال خود رها شود، بخش قابلتوجهی از سرمایهگذاری آموزشی انجامشده از بین خواهد رفت.
از سوی دیگر، دسترسی عادلانه نیز باید در مرکز برنامههای مشابه قرار گیرد. برگزاری یک رویداد ملی و مشارکت هزاران دانشآموز گام مثبتی است، اما برای آنکه این برنامه به کشف استعدادهای واقعی کشور منجر شود، باید دانشآموزان مدارس مناطق کمبرخوردار، روستایی و شهرهای کوچک نیز امکان دسترسی به محتوای باکیفیت، آزمایشگاه، مربی متخصص و فرصت رقابت برابر داشته باشند.
تجربه دورههای گذشته نشان داده است که ظرفیت دانشآموزی در این زمینه قابل توجه است. در چهارمین دوره، گزارشهایی از موفقیت دانشآموزان استانهایی مانند خوزستان و آذربایجان شرقی منتشر شد و حتی دانشآموزانی از شهرستانها توانستند در رقابت کشوری جایگاههای برتر را به دست آورند. این موضوع نشان میدهد استعداد علمی الزاماً در مراکز بزرگ کشور متمرکز نیست و سیاست آموزشی باید امکان کشف این استعدادها را در سراسر کشور فراهم کند.
زیر ذره بین فرهنگیان پرس
پنجمین کارسوق لیزر و فوتونیک را میتوان نمونهای از حرکت آموزش دانشآموزی از حفظ مفاهیم به سمت تجربه فناوری دانست؛ اما موفقیت واقعی چنین برنامهای با تعداد شرکتکنندگان یا تعداد برگزیدگان سنجیده نمیشود. شاخص مهمتر آن است که چند نفر از این دانشآموزان در سالهای بعد همچنان در مسیر پژوهش و فناوری باقی میمانند و چه تعداد از ایدههای مرحله نهایی به نمونه اولیه، پروژه دانشگاهی یا محصول فناورانه تبدیل میشود. برای رسیدن به این هدف، لازم است برای برگزیدگان و حتی استعدادهای شناساییشده، یک مسیر حمایتی چندساله تعریف شود؛ از دسترسی به آزمایشگاه و استاد راهنما گرفته تا حمایت مالی از پروژهها، ارتباط با دانشگاهها و شرکتهای دانشبنیان و امکان حضور در دورههای تخصصی. همچنین بهتر است وزارت آموزش و پرورش و معاونت علمی، نتایج این کارسوقها را صرفاً در قالب رتبهبندی منتشر نکنند و گزارش کنند که استعدادهای شناساییشده در سالهای بعد چه مسیری را طی کردهاند. چنین نظامی میتواند کارسوق را از یک رویداد مقطعی به یک «مسیر ملی کشف و پرورش استعداد» تبدیل کند؛ مسیری که هم به دانشآموز فرصت ساختن آینده خود را میدهد و هم به کشور کمک میکند نیروی انسانی موردنیاز فناوریهای راهبردی آینده را از سالهای مدرسه شناسایی و پرورش دهد.
