مسعود پزشکیان، رئیسجمهور، روز شنبه ۲۵ مهر ۱۴۰۵ در آیین بهرهبرداری از ۳ هزار و ۸۵۱ طرح آموزشی، پرورشی و ورزشی، با تأکید بر اینکه هدف اصلی نظام آموزشی صرفاً ساخت مدرسه نیست، خواستار ارتقای کیفیت آموزش، توسعه مهارتآموزی و توزیع عادلانه فرصتهای یادگیری شد. او آموزش را حق همه کودکان، فارغ از دارایی، قومیت و گرایش سیاسی دانست و تأکید کرد که کمبود فضای آموزشی، ضعف امکانات و محرومیت دانشآموزان از آموزش مناسب نباید پذیرفته شود؛ موضوعی که تحقق آن به تأمین منابع، توانمندسازی معلمان و اصلاح شیوههای آموزشی نیاز دارد.
به گزارش فرهنگیان پرس، مسعود پزشکیان، رئیسجمهور، روز شنبه ۲۵ مهرماه ۱۴۰۵ در آیین بهرهبرداری متمرکز از طرحهای آموزشوپرورش، با تأکید بر ضرورت تحقق عدالت آموزشی اعلام کرد که توسعه فضاهای آموزشی باید با ارتقای کیفیت یادگیری، تقویت مهارتآموزی و تربیت نسلی توانمند همراه باشد. این مراسم با گرامیداشت یاد شهدای انقلاب اسلامی، بهویژه شهدای دانشآموز و شهدای مدرسه شجره طیبه میناب، برگزار شد.
در این آیین، ۳ هزار و ۸۵۱ طرح آموزشی، پرورشی و ورزشی بهصورت متمرکز و همزمان در سراسر کشور به بهرهبرداری رسید. از این تعداد، ۲ هزار و ۳۳۱ طرح آموزشی و پرورشی و یکهزار و ۵۲۰ فضای ورزشی بود. همچنین، ۸۱ هزار و ۱۹۱ کلاس درس به یاد دانشآموزان جانباخته میناب بهسازی و شادابسازی شد؛ اقداماتی که در چارچوب تلاشها برای بهبود محیط یادگیری و گسترش زیرساختهای آموزشی انجام شده است.
پزشکیان با اشاره به اقدامات صورتگرفته در نهضت توسعه عدالت آموزشی گفت: «به هیچ وجه نباید بپذیریم که بچههایمان فضای آموزشی مناسبی نداشته باشند.» او تأکید کرد که نپذیرفتن وضعیت نامطلوب باید به یافتن راهحل و اقدام عملی منجر شود و افزود که دانشآموزان نباید از آموزش مناسب، امکانات کافی و فضای استاندارد برای رشد و یادگیری محروم بمانند.
رئیسجمهور در بخش دیگری از سخنان خود، سرمایه انسانی را مهمتر از ساختمانها و تجهیزات دانست و تصریح کرد که ساخت مدرسه و تأمین امکانات، بدون تربیت نیروی انسانی توانمند و ارتقای کیفیت آموزش، نمیتواند اهداف نظام آموزشی را محقق کند. از نگاه او، هدف نهایی باید تربیت افرادی باشد که توانایی یادگیری، همکاری، حل مسئله، رعایت اخلاق اجتماعی و مشارکت مؤثر در پیشرفت کشور را داشته باشند.
پزشکیان با انتقاد از محدود شدن اصلاحات به جابهجایی مدیران، ریشه بخشی از مشکلات مدیریتی و اجتماعی را در ضعف نظام تربیتی و مهارتآموزی دانست. او گفت: «با دعوا کردن و تغییر افراد، مشکلی حل نمیشود؛ زیرا خروجی نظام تربیتی ما همین بوده است.» به اعتقاد رئیسجمهور، برای اصلاح پایدار امور باید به جای تمرکز صرف بر تغییر اشخاص، زمینه آموزش صحیح، پرورش مهارتهای کاربردی و تقویت توانایی حل مسئله در نسل جدید فراهم شود.
عدالت آموزشی؛ فراتر از ساخت مدرسه
تأکید بر کیفیت آموزش در حالی مطرح میشود که نهضت توسعه عدالت آموزشی طی سالهای اخیر با تمرکز بر ساخت، تکمیل و بهسازی مدارس، به یکی از محورهای اصلی برنامههای دولت چهاردهم تبدیل شده است. در اردیبهشت ۱۴۰۴، مسئولان سازمان نوسازی، توسعه و تجهیز مدارس کشور از برنامه ساماندهی مدارس سنگی و کانکسی و استانداردسازی فضاهای آموزشی غیراستاندارد خبر داده بودند. در همان مقطع، کمبود فضای مناسب و تراکم بالای دانشآموزان از جمله چالشهای مطرحشده در مسیر تحقق عدالت آموزشی بود.
در اسفند ۱۴۰۴ نیز مسئولان نهضت توسعه عدالت آموزشی بر این نکته تأکید کردند که برنامه مدرسهسازی نباید به احداث بنا محدود شود و ارتقای کیفیت آموزش، توانمندسازی معلمان و توسعه فعالیتهای تربیتی و ورزشی نیز باید در دستور کار قرار گیرد.
این پیشینه نشان میدهد که توسعه زیرساختها، هرچند ضروری است، تنها یکی از ابعاد عدالت آموزشی به شمار میرود. مدرسهای که از فضای مناسب برخوردار است اما با کمبود معلم متخصص، امکانات آموزشی ناکافی یا ضعف در فرایند یاددهی و یادگیری مواجه است، نمیتواند بهتنهایی فرصتهای برابر آموزشی ایجاد کند. به همین دلیل، کیفیت آموزش باید در کنار تعداد مدارس ساختهشده و کلاسهای بهسازیشده مورد سنجش قرار گیرد.
پزشکیان نیز با اشاره به همین ضرورت، هدف نهایی را ایجاد فضای مناسب برای آموزش صحیح دانست و تأکید کرد که دانشآموزان باید در ابعاد علمی، رفتاری، اجتماعی و مهارتی رشد کنند. او معتقد است مدرسه باید علاوه بر انتقال دانش، زمینه همکاری، گفتوگو، احترام متقابل و حل مسالمتآمیز اختلافها را فراهم سازد.
رئیسجمهور همچنین با اشاره به نقش آموزشوپرورش و دانشگاهها در شکلگیری توان علمی و دفاع
ی کشور، از دستاندرکاران آموزشوپرورش و خیرین مدرسهساز قدردانی کرد. او سرمایهگذاری در رشد جوانان و نوجوانان را ضرورتی برای تقویت توان ملی دانست و تأکید کرد که برای رسیدن به این هدف باید منابع لازم برای تجهیز مدارس، ارتقای کیفیت آموزش و توسعه خدمات آموزشی تجمیع و به شکل مؤثر تخصیص داده شود.
معیشت معلمان و مهارتآموزی؛ حلقههای تعیینکننده اصلاح آموزش
یکی از بخشهای مهم سخنان رئیسجمهور، اشاره به مسئولیت دولت در فراهم کردن زمینه رشد نسل جوان و آموزش مهارتهای مورد نیاز جامعه بود. پزشکیان با بیان اینکه بیکاری جوانان و ناتوانی در حل مسائل کشور را نمیتوان جدا از کیفیت آموزش و مهارتآموزی بررسی کرد، تأکید کرد که دانشآموزان باید برای ورود به زندگی اجتماعی و حرفهای آماده شوند و فرصت مشارکت در حل مشکلات کشور را به دست آورند.
این رویکرد، ضرورت بازنگری در شیوههای آموزشی را برجسته میکند. آموزش مؤثر تنها به انتقال محتوای کتابهای درسی محدود نیست، بلکه باید توانایی تفکر انتقادی، کار گروهی، خلاقیت، تصمیمگیری و کاربرد دانش در موقعیتهای واقعی را نیز تقویت کند. تحقق چنین هدفی به برنامه درسی مناسب، امکانات کافی، ارزیابی مستمر و معلمانی نیاز دارد که از آموزش حرفهای و شرایط کاری مطلوب برخوردار باشند.
پزشکیان همچنین بر نقش مدیران استانی، خانوادهها و دیگر نهادهای اجتماعی در تربیت نسل آینده تأکید کرد و خواستار همکاری بیشتر بخشهای مختلف جامعه شد. او معتقد است که برای ارتقای کیفیت آموزش باید از ظرفیت متخصصان و افراد توانمند استفاده کرد و امکان مشارکت و تصمیمگیری را به آنان داد.
در همین چارچوب، رئیسجمهور به مسئله معیشت معلمان و کارکنان نیز اشاره کرد و گفت که برای مشکلات موجود، از جمله تأمین مالی و تخصیص منابع و وضعیت معیشتی کارکنان، باید راهکارهای عملی پیدا شود. این تأکید از آن جهت اهمیت دارد که تحقق اهداف آموزشی بدون توجه به نیروی انسانی مدارس امکانپذیر نیست و معلمان، بهعنوان عامل اصلی فرایند یاددهی و یادگیری، باید از حمایت حرفهای و اقتصادی متناسب برخوردار باشند.
آموزش؛ حق همه دانشآموزان، مستقل از وضعیت اقتصادی و قومی
رئیسجمهور در بخش دیگری از سخنان خود، آموزش را حق همگانی دانست و تأکید کرد که برخورداری از فرصتهای آموزشی نباید به ثروت، روابط، قومیت یا گرایش سیاسی افراد وابسته باشد. او با اشاره به تفاوت شرایط خانوادهها، بر ضرورت فراهم کردن زمینهای تأکید کرد که همه کودکان بتوانند از آموزش باکیفیت بهرهمند شوند.
پزشکیان همچنین نسبت به استفاده از روشهای ثابت و غیرقابلتغییر در تدریس انتقاد کرد و خواستار بهبود مستمر شیوههای آموزشی شد. او با تأکید بر ضرورت استفاده از خلاقیت و خرد جمعی گفت که باید امکان حضور و فعالیت افراد توانمند در عرصه آموزش و مدیریت فراهم شود و هیچکس صرفاً به دلیل تفاوت دیدگاه یا رقابتهای شخصی کنار گذاشته نشود.
در حوزه عدالت آموزشی، این دیدگاه زمانی به نتیجه میرسد که فرصتهای یادگیری برای دانشآموزان مناطق محروم، روستایی و کمبرخوردار بهصورت عملی تقویت شود. توزیع عادلانه منابع، دسترسی به معلمان توانمند، تأمین تجهیزات آموزشی و توجه به نیازهای متفاوت دانشآموزان، از جمله اقداماتی است که میتواند فاصله میان شعار عدالت و تجربه واقعی خانوادهها را کاهش دهد.
پزشکیان با قدردانی از مشارکت مردم و خیرین مدرسهساز، بر ضرورت استمرار همکاری عمومی برای رفع کمبودها تأکید کرد. او با اشاره به شرایط دشوار کشور گفت که با همافزایی دولت و مردم میتوان موانع موجود را کاهش داد؛ با این حال، مشارکت مردمی زمانی اثربخش خواهد بود که در کنار آن، مسئولیت اصلی دولت در تأمین منابع پایدار، برنامهریزی و نظارت بر کیفیت خدمات آموزشی نیز بهروشنی دنبال شود.
زیر ذرهبین فرهنگیان پرس
سخنان رئیسجمهور درباره تقدم کیفیت آموزش بر ساختوساز، یک معیار مهم برای ارزیابی نهضت توسعه عدالت آموزشی مطرح میکند: آیا افزایش تعداد فضاهای آموزشی به بهبود واقعی تجربه یادگیری دانشآموزان منجر میشود؟ افتتاح هزاران طرح و بهسازی دهها هزار کلاس درس، از نظر توسعه زیرساختها اهمیت دارد؛ اما بهتنهایی نشان نمیدهد که شکاف کیفیت آموزشی میان مناطق برخوردار و محروم کاهش یافته یا دانشآموزان از فرصتهای برابر برای یادگیری برخوردار شدهاند.
برای سنجش واقعی عدالت آموزشی، لازم است دولت علاوه بر انتشار آمار ساخت و تجهیز مدارس، شاخصهایی روشن درباره کیفیت تدریس، دسترسی به معلم متخصص، تراکم کلاسها، وضعیت امکانات آزمایشگاهی و ورزشی، نتایج یادگیری و میزان برخورداری مناطق محروم ارائه کند. همچنین باید مشخص شود منابع جدید چگونه میان نیازهای عمرانی، تأمین تجهیزات، آموزش حرفهای معلمان و بهبود شرایط کاری آنان توزیع میشود.
تأکید پزشکیان بر مسئله معیشت معلمان نیز نباید در حاشیه برنامههای عمرانی قرار گیرد. معلمی که با فشار اقتصادی و محدودیتهای حرفهای مواجه است، برای اجرای روشهای نوین آموزشی به حمایت مؤثر نیاز دارد. اگر هدف، تربیت دانشآموزانی خلاق، مسئولیتپذیر و توانمند در حل مسئله است، باید برای ارتقای توانمندی معلمان، کاهش موانع تدریس باکیفیت و فراهم کردن امکانات مناسب نیز برنامهای مشخص وجود داشته باشد.
عدالت آموزشی زمانی محقق میشود که محل تولد، درآمد خانواده و امکانات منطقهای، سرنوشت تحصیلی کودک را تعیین نکند. بنابراین، معیار موفقیت این نهضت نه فقط تعداد مدارس افتتاحشده، بلکه میزان کاهش محرومیت آموزشی، ارتقای کیفیت یادگیری و اطمینان از دسترسی همه دانشآموزان به آموزش شایسته است؛ هدفی که تحقق آن به تعهد مالی پایدار، شفافیت در تخصیص منابع و پاسخگویی مستمر مسئولان نیاز دارد.
