با آغاز فصل پاییز و افزایش حضور دانش‌آموزان و دانشجویان در فضاهای بسته، متخصصان نسبت به افزایش احتمال انتقال بیماری‌های تنفسی هشدار می‌دهند؛ یک متخصص بیماری‌های عفونی با تأکید بر اینکه آنتی‌بیوتیک‌هایی مانند آزیترومایسین و آموکسی‌سیلین اثری بر بیماری‌های ویروسی ندارند، خواستار مصرف این داروها تنها با تشخیص پزشک و در صورت وجود عفونت باکتریایی شد.
به گزارش فرهنگیان پرس، زهرا منتصری، متخصص بیماری‌های عفونی و عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی فسا، با اشاره به افزایش احتمال انتقال ویروس‌های تنفسی در فصل پاییز، نسبت به مصرف بی‌رویه آنتی‌بیوتیک‌ها هشدار داد و گفت: داروهایی مانند آزیترومایسین و آموکسی‌سیلین در بیماری‌های ویروسی اثری ندارند و مصرف نادرست آنها می‌تواند مقاومت میکروبی را افزایش دهد.
این هشدار برای خانواده‌ها، مدارس و دانشگاه‌ها اهمیت بیشتری دارد؛ زیرا با کاهش دما، افراد زمان بیشتری را در فضاهای سرپوشیده سپری می‌کنند و بازگشایی مراکز آموزشی نیز فرصت بیشتری برای انتقال ویروس‌های تنفسی فراهم می‌کند. سرماخوردگی، آنفلوآنزا، کووید ۱۹ و ویروس سین‌سیشیال تنفسی یا RSV از جمله مهم‌ترین عوامل ایجاد علائم تنفسی در فصل پاییز هستند.
مصرف آنتی‌بیوتیک در مواجهه با علائم اولیه سرماخوردگی و آنفلوآنزا، یکی از رفتارهای رایج اما نادرست در فصل بیماری‌های تنفسی است. منتصری تأکید کرد که آنتی‌بیوتیک باید تنها زمانی مصرف شود که پزشک پس از ارزیابی بیمار، احتمال عفونت باکتریایی را تشخیص دهد.
اهمیت این موضوع طی سال گذشته نیز بارها از سوی متخصصان و نهادهای بهداشتی مورد تأکید قرار گرفته است. در مهر ۱۴۰۴، سازمان غذا و دارو درباره مصرف خودسرانه آنتی‌بیوتیک‌ها در فصل سرما هشدار داده و تأکید کرده بود که بیشتر بیماری‌های تنفسی مانند سرماخوردگی و آنفلوآنزا منشأ ویروسی دارند و آنتی‌بیوتیک در درمان آنها جایگاهی ندارد.
همچنین در آذر ۱۴۰۴ و همزمان با افزایش بیماری‌های تنفسی، وزارت بهداشت شیوه‌نامه مراقبت و کنترل بیماری‌های حاد تنفسی در مدارس را برای سال تحصیلی ۱۴۰۵-۱۴۰۴ ابلاغ کرد. این دستورالعمل بر پیشگیری، بهداشت فردی، تهویه فضاهای آموزشی، واکسیناسیون و مدیریت بیماری‌های تنفسی در مدارس تأکید داشت.
تفاوت علائم سرماخوردگی و آنفلوآنزا
یکی از نکات مهم در تشخیص اولیه بیماری‌های تنفسی، توجه به نحوه آغاز علائم است. به گفته منتصری، سرماخوردگی معمولاً با علائمی مانند آبریزش بینی، عطسه و گلودرد خفیف آغاز می‌شود و روند بروز آن تدریجی است؛ اما آنفلوآنزا در بسیاری از موارد شروعی ناگهانی دارد و می‌تواند با تب و لرز، بدن‌درد و کوفتگی شدید، سردرد و ضعف قابل توجه همراه باشد.
این تفاوت به‌ویژه برای خانواده‌هایی که دارای فرزند مدرسه‌ای هستند اهمیت دارد؛ چرا که تشخیص درست نوع بیماری می‌تواند از مصرف داروهای غیرضروری جلوگیری کند. البته تشخیص قطعی بیماری تنها بر اساس چند علامت امکان‌پذیر نیست و در صورت شدت گرفتن یا غیرمعمول بودن علائم، ارزیابی پزشکی ضروری است.
ویروس RSV نیز در این فصل باید مورد توجه قرار گیرد. این ویروس ممکن است در بزرگسالان علائمی شبیه سرماخوردگی ایجاد کند، اما در نوزادان و کودکان خردسال می‌تواند دستگاه تنفسی تحتانی را درگیر کند. تنفس سریع و خس‌خس سینه از علائمی هستند که در این گروه سنی باید جدی گرفته شوند.
در آذر ۱۴۰۴ نیز همزمان با افزایش بیماری‌های تنفسی، متخصصان بر ضرورت پرهیز از خوددرمانی، به‌ویژه در کودکان، تأکید کرده بودند و از خانواده‌ها خواسته بودند در صورت بروز علائم شدید تنفسی یا تشدید وضعیت کودک، مراجعه پزشکی را به تأخیر نیندازند.
در کنار تشخیص درست، پیشگیری نیز نقش مهمی در کنترل بیماری‌های تنفسی دارد. منتصری واکسیناسیون سالانه آنفلوآنزا را یکی از راهکارهای مؤثر برای کاهش خطر ابتلا به شکل شدید بیماری دانست و توصیه کرد گروه‌های در معرض خطر درباره دریافت واکسن با پزشک مشورت کنند.
سالمندان، زنان باردار، کودکان خردسال، کارکنان حوزه بهداشت و درمان و افراد مبتلا به بیماری‌های زمینه‌ای یا دارای ضعف سیستم ایمنی از جمله گروه‌هایی هستند که نیاز به توجه بیشتری دارند.
مدرسه و دانشگاه؛ خط مقدم پیشگیری
با توجه به حضور روزانه تعداد زیادی از دانش‌آموزان و دانشجویان در محیط‌های آموزشی، رعایت اصول ساده بهداشتی می‌تواند در کاهش زنجیره انتقال بیماری مؤثر باشد. شست‌وشوی مرتب دست‌ها، تهویه مناسب کلاس‌ها و فضاهای بسته، استفاده از ماسک توسط افراد دارای علائم تنفسی و ماندن در منزل هنگام بیماری، از جمله توصیه‌های مطرح‌شده برای کاهش انتقال ویروس‌هاست.
در شیوه‌نامه کنترل بیماری‌های تنفسی مدارس که در آذر ۱۴۰۴ ابلاغ شد نیز بر تهویه، بهداشت دست، مدیریت محیط مدرسه، واکسیناسیون و اقدامات مدیریتی در زمان افزایش بیماری تأکید شده بود.
این موضوع تنها به دانش‌آموزان محدود نمی‌شود و معلمان، کارکنان مدارس، اساتید دانشگاه و سایر کارکنان محیط‌های آموزشی نیز در معرض انتقال بیماری قرار دارند. بنابراین اجرای توصیه‌های پیشگیرانه باید به یک مسئولیت جمعی در محیط‌های آموزشی تبدیل شود، نه اینکه تنها بر دوش خانواده‌ها گذاشته شود.
مصرف مایعات کافی، استراحت در منزل هنگام بیماری و رعایت فاصله از دیگران در زمان وجود علائم تنفسی نیز از اقدامات حمایتی مهم محسوب می‌شود. در صورت بروز علائم شدید یا غیرمعمول، مراجعه به پزشک برای ارزیابی وضعیت بیمار ضروری است.
زیر ذره‌بین فرهنگیان پرس
تجربه سال گذشته نشان داد که کنترل بیماری‌های تنفسی در مدارس صرفاً با توصیه به دانش‌آموزان و خانواده‌ها امکان‌پذیر نیست و باید مجموعه‌ای از اقدامات پیشگیرانه در محیط مدرسه و دانشگاه به شکل منظم اجرا شود. مهم‌تر از همه، مقابله با فرهنگ خوددرمانی و مصرف بی‌دلیل آنتی‌بیوتیک است؛ زیرا استفاده نادرست از این داروها نه‌تنها بیماری ویروسی را درمان نمی‌کند، بلکه می‌تواند مسئله مقاومت میکروبی را تشدید کند. از سوی دیگر، مدارس باید در فصل پاییز و زمستان تهویه کلاس‌ها را به یک اولویت عملی تبدیل کنند و دانش‌آموز یا کارمند دارای علائم قابل توجه را به حضور اجباری در محیط آموزشی تشویق نکنند. اجرای چنین سیاست‌هایی، در کنار دسترسی به آموزش سلامت و واکسیناسیون برای گروه‌های هدف، می‌تواند فشار ناشی از بیماری‌های فصلی را بر خانواده‌ها، مدارس و نظام درمان کاهش دهد. در نهایت، مهم است که پیام اصلی برای جامعه روشن باشد: هر علامت تنفسی به معنای نیاز به آنتی‌بیوتیک نیست و تشخیص علت بیماری باید مبنای تصمیم درمانی قرار گیرد.
