مازندران؛ هویتی که با خوشنویسی روایت شد

به گزارش فرهنگیان پرس، آیین گرامیداشت روز ملی مازندران، ۱۴ آبان‌ماه، در فرهنگسرای نیاوران تهران برگزار شد؛ رویدادی فرهنگی و هنری که با هدف معرفی ظرفیت‌ها، پیشینه تاریخی، هویت بومی و دستاوردهای فرهنگی و هنری مازندران و با رویکردی ملی، جلوه‌هایی از غنای تمدنی و میراث ارزشمند این خطه را به نمایش گذاشت.

در این مراسم که با حضور جمعی از مسئولان فرهنگی، هنرمندان، استادان هنرهای تجسمی و مازندرانی‌های مقیم تهران برگزار شد، محمدی، مدیرکل فرهنگ و ارشاد اسلامی مازندران، با اشاره به پیشینه تمدنی و فرهنگی عمیق این استان گفت: «مازندران سرزمینی با پیشینه تمدنی و فرهنگی عمیق است که بخش مهمی از هویت تاریخی ایران را در خود جای داده است.» او با اشاره به آیین تیرماه سیزده‌شو و روایت‌های تاریخی و اسطوره‌ای مرتبط با فریدون، منوچهر، سام، زال و آرش کمانگیر، جایگاه مازندران را در تاریخ و اسطوره‌های ایران برجسته دانست.

محمدی زبان تبری را یکی از مهم‌ترین مؤلفه‌های هویت فرهنگی مردم استان خواند و از تدوین مجموعه ۱۳ جلدی «فرهنگ واژگان تبری» با حدود ۲۰۰ هزار واژه خبر داد. او با ابراز نگرانی از کاهش کاربرد واژگان اصیل مازندرانی در گفت‌وگوهای روزمره تأکید کرد: «زبان مهم‌ترین ابزار انتقال فرهنگ، آیین‌ها و ارزش‌های یک جامعه از نسلی به نسل دیگر است و فراموشی زبان می‌تواند به فراموشی بخش بزرگی از میراث فرهنگی منجر شود.»

عباسی، نماینده مردم مازندران و رئیس مجمع نمایندگان استان، نیز در این مراسم مازندران را بخشی جدایی‌ناپذیر از هویت فرهنگی و تاریخی ایران دانست و با اشاره به آیین تیرماه سیزده‌شو و روایت آرش کمانگیر گفت: «امروز نیز باید با الگوگیری از آرش، از مرزهای فرهنگی، اخلاقی، علمی، اقتصادی و تمدنی ایران پاسداری کنیم.» او با اشاره به نقش فضای مجازی در حفظ زبان مازندرانی پیشنهاد داد: «از هر یک از استادان و خوشنویسان درخواست می‌کنم ۱۳ اثر با موضوع زبان و ادبیات مازندرانی خلق کنند و این آثار را به خانواده‌های خود بسپارند تا به‌عنوان میراثی فرهنگی برای نسل‌های آینده باقی بماند.»

در بخش دیگری از این رویداد فرهنگی، نمایشگاه خوشنویسی «نغمه قلم» ویژه خوشنویسان تبرستان گشایش یافت. آیدین مهدی‌زاده، مدیرکل دفتر هنرهای تجسمی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، در آیین گشایش این نمایشگاه با اشاره به اهمیت هنر خوشنویسی و نگارگری گفت: «هنر خوشنویسی و نگارگری از ریشه‌های مهم هویت هنرهای تجسمی ایران به شمار می‌روند و برگزاری نمایشگاه‌هایی با حضور آثار هنرمندان شناخته‌شده، فرصت مناسبی برای معرفی این ظرفیت‌ها به شهروندان فراهم می‌کند.»

مهدی‌زاده با اشاره به پیشینه فرهنگی و ادبی مازندران تصریح کرد: «این استان در شعر و ادبیات ایران جایگاه ویژه‌ای دارد و پیوند فرهنگ مازندرانی با هنر خوشنویسی، ابتکاری ارزشمند و حاصل نگاه هنرمندانه برگزارکنندگان این نمایشگاه است.» او با قدردانی از انجمن خوشنویسان ایران برای برپایی این رویداد خاطرنشان کرد: «کیفیت آثار ارائه‌شده در این نمایشگاه قابل‌قبول است و امیدواریم چنین تجربه‌هایی در استان‌ها و فضاهای فرهنگی دیگر نیز تکرار شود تا اقشار بیشتری از جامعه با آثار و ظرفیت‌های هنری کشور آشنا شوند.»

مدیرکل دفتر هنرهای تجسمی وزارت ارشاد در ادامه با اشاره به ضرورت انتقال نمایشگاه‌های هنری به استان‌های مختلف گفت: «سال گذشته برنامه‌های متعددی برای انتقال آثار و برگزاری نمایشگاه در استان‌های مختلف در دستور کار قرار داشت، اما شرایط کشور مانع از اجرای کامل این برنامه‌ها شد. با این حال، پیگیری این موضوع را ادامه خواهیم داد.» او با تأکید بر اینکه خوشنویسی محدود به یک شهر یا جغرافیای خاص نیست، بیان کرد: «اگرچه گاهی از قزوین به‌عنوان پایتخت خوشنویسی ایران یاد می‌شود، اما این عنوان به معنای محدود شدن این هنر به یک شهر نیست. هر استان متناسب با فرهنگ، اقلیم و پیشینه تاریخی خود، ظرفیت‌ها و روایت ویژه‌ای از خوشنویسی دارد.»

مهدی‌زاده همچنین در واکنش به پیشنهاد استفاده از خط فارسی در تابلوهای ورودی شهرها به‌جای نوشتار انگلیسی اظهار داشت: «این پیشنهاد درستی است و تلاش می‌کنیم آن را با مدیران و مسئولان هنری استان‌ها مطرح کنیم.» او خاطرنشان کرد که هفته آینده نشستی با مدیران هنری استان‌ها خواهد داشت و موضوع استفاده بیشتر از خط فارسی در فضاهای شهری را در این نشست مطرح می‌کند.

زیر ذره بین فرهنگیان پرس

آنچه این رویداد را از بسیاری از گرامیداشت‌های تقویمی متمایز می‌کند، پیوند سه‌گانه‌ای است که میان زبان، هنر و هویت برقرار شده است: از یک سو، تدوین ۱۳ جلد «فرهنگ واژگان تبری» با ۲۰۰ هزار واژه، اقدامی زیربنایی برای ثبت و ماندگاری زبان مادری است؛ از سوی دیگر، خلق ۱۳ اثر خوشنویسی به زبان مازندرانی، این زبان را از حاشیه گفتار به متن هنر وارد می‌کند؛ و در نهایت، پیشنهاد استفاده از خط فارسی در تابلوهای شهری، گامی برای بازگرداندن هویت بصری به فضاهای عمومی است. این رویکرد، الگویی ارزشمند برای سایر استان‌هاست؛ الگویی که در آن، هویت بومی نه به‌عنوان یک «خاطره گذشته» بلکه به‌عنوان «سرمایه امروز» بازتعریف می‌شود. اما نکته مهم، تداوم این مسیر است. تجربه سال‌های گذشته — از ابتدای ۱۴۰۴ تا امروز — نشان می‌دهد که بسیاری از این رویدادها، در حد یک روز و یک نمایشگاه باقی می‌مانند و پس از آن، زنجیره اجرایی قطع می‌شود. برای ماندگاری، نیاز به یک برنامه ملی و بودجه پایدار برای آموزش زبان‌های بومی در مدارس، حمایت از هنرمندان خوشنویس استان‌ها و ثبت دیجیتال میراث ناملموس است. اگر این پیوند سه‌گانه — زبان، هنر، هویت — به یک سیاست فرهنگی مستمر تبدیل شود، مازندران می‌تواند الگویی برای همه استان‌های ایران باشد؛ الگویی که در آن، تنوع فرهنگی، نه تهدید، بلکه سرمایه‌ای برای انسجام ملی است.